IV SA/Wa 636/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania B. W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] grudnia 2009 r. orzekającą o odmowie wymeldowania M. T. z pobytu stałego z budynku nr [...] położonego przy ulicy [...] w miejscowości S., gmina J. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm. - dalej zwana ustawą o ewidencji ludności) do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania, konieczne jest spełnienie warunku faktycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące bez dokonania wymeldowania się. Przy czym, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, opuszczenie miejsca pobytu stałego powinno być rozumiane jako trwałe zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. W związku z tym, opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy organ ustalił, że we wniosku o wymeldowanie M. T., B. W. wskazała, że wymieniony nie mieszka pod adresem stałego zameldowania od początku 2009 r., a lokal ten opuścił dobrowolnie i trwale, koncentrując swoje życie w innym miejscu. Natomiast z pisma, które B. W. wystosowała do M. T. w dniu 13 sierpnia 2009 r., którym wezwała go do opuszczenia spornej nieruchomości, zabrania swoich rzeczy oraz uiszczenia zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości wynika, że M. T. nigdy nie wyprowadził się trwale z miejsca, w którym jest zameldowany na pobyt stałe. Natomiast M. T. wyjaśnił, że nigdy nie wyprowadził się trwale z przedmiotowego budynku. Jedynym powodem jego nieobecności w miejscu stałego zameldowania w ciągu tygodnia (tj. od poniedziałku do piątku) jest konieczność wykonywania pracy w Z. w S. Umowa o pracę jest zawarta na czas nieokreślony. Z wyjaśnień M. T. wynika ponadto, że miejsce jego pracy znajduje się w odległości około 130 km od miejsca zameldowania, dlatego codzienne dojazdy do pracy byłyby uciążliwe i kosztowne. Z tego względu nocuje czasami w W., w mieszkaniu swojej siostry przy ulicy [...], a czasami noce spędza w miejscu pracy. Jednak zawsze na weekendy wraca do spornego budynku. W nieruchomości tej nocuje, spożywa posiłki, przyjmuje wizyty kolegów, rodziny, odbiera korespondencje. M. T. wyjaśnił również, że do miejsca stałego zameldowania przyjeżdża albo w piątek wieczorem albo w sobotę rano. Czasami też zdarzają się weekendy, ze musi zostać w pracy. Ponadto oświadczył, że w przedmiotowym budynku zajmuje jeden pokój, w którym ma swoje rzeczy osobiste (ubrania, dokumenty, kosmetyki itp.), posiada klucze do nieruchomości i ma do niej swobodny dostęp. Przesłuchani w charakterze świadków: T. M., W. T., T. T. oraz K. T. potwierdzili, że M. T. przyjeżdża do spornego budynku na weekendy, spędza tam urlopy, przyjeżdża by pomóc bratu przy żniwach. Świadkowie ci zeznali, że kiedy wymieniony przyjeżdża do miejsca, w którym jest zameldowany na pobyt stały, to tam nocuje. Potwierdzili również, że w pokoju, który zajmuje posiada ubrania i inne rzeczy, ma też do budynku swobodny dostęp. K. T. zeznał dodatkowo, że jego brat przyjeżdża do S. na święta, opłaca część rachunków, a w spornej nieruchomości przyjmuje wizyty kolegów. Powyższe zostało również potwierdzone podczas przeprowadzonej w dniu 14 listopada 2009 r. kontroli meldunkowej, podczas której B. W. przyznała, że wymieniony posiada w spornej nieruchomości swoje rzeczy i zajmuje jednej pokój. Wobec powyższego Wojewoda [...] uznał, że M. T. nie opuścił trwale miejsca stałego zameldowania, nie zerwał z nim wszelkich związków i nie założył w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Jego nieobecność w miejscu stałego zameldowania związana jest z wykonywaną pracą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. W. wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi zarzuciła organowi, że oparł swoje stanowisko wyłącznie na stwierdzeniach M. T. i K. T., natomiast całkowicie pominął jej wyjaśnienia wskazujące, iż M. T. dąży do utrzymania zameldowania poprzez stworzenie fikcji meldunkowej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Zarzuciła również organowi, że nie uwzględnił istniejącego dowodu z niezapowiedzianych kontroli dokonanych przez Policję z J. oraz zignorował fakt, że Wójt nie przeprowadził ani jednego dowodu w postaci niezapowiedzianej kontroli w przedmiotowym budynku. Ponadto wskazała, iż - w jej ocenie - organ bezkrytycznie, nie dostrzegając realiów, ustalił zamiar M. T. co do jego przebywania w budynku poprzestając jedynie na oświadczeniach samego zainteresowanego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 21 czerwca 2010 r. skarżąca oświadczyła, że kiedy nabywała budynek od K. T. w marcu 2009 r., to w budynku tym, składającym się z 3 pokoi i kuchni, zamieszkiwał K. T. z matką S. T. K. T. wyprowadził się na wiosnę tego roku, natomiast jego matka zmarła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Z treści art. 134 p.p.s.a. wynika, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc jednak związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także tych wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W rozpoznawanej sprawie konieczność eliminacji z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wynikała z naruszenia przez organy administracji publicznej art. 7, 8, 10 § 1 , 77 § 1, 79, oraz art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Oznacza to, iż organy administracji państwowej mają obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa - art. 8 k.p.a. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Z kolei, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero, bowiem jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu naruszenie wskazanych powyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej : ustawą o ewidencji. Zgodnie z treścią tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania ( art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji). Podkreślić należy, iż zameldowanie jest potwierdzeniem stałego lub czasowego pobytu danej osoby pod określonym adresem. Zameldowanie musi potwierdzać rzeczywisty pobyt takiej danej osoby. Nie jest dopuszczalne zachowywanie w ewidencji ludności informacji o zameldowaniu osoby pod określonym adresem, w sytuacji, gdy trwale opuściła ona uwidocznione w ewidencji miejsce swego pobytu. Celem instytucji zameldowania jest rejestracja rzeczywistego, a nie fikcyjnego miejsca pobytu osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jedyną wobec tego przesłanką warunkującą wymeldowanie osoby z miejsca stałego pobytu jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Tym samym celem postępowania w sprawach o wymeldowanie obowiązkiem organów administracji publicznej jest ustalenie - w oparciu o wszelki dostępny materiał dowodowy - czy zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne wskazują na trwałość i dobrowolność opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy , iż organy nie wyjaśniły w sposób wystarczający wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a nadto przeprowadziły postępowanie dowodowe z naruszeniem zasad wynikających z przepisów k.p.a Postępowanie dowodowe prowadzone przez organ administracji publicznej w ramach postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania danej osoby winno zatem zmierzać do jednoznacznego ustalenia, czy opuściła dany lokal w sposób wskazujący na dobrowolne i trwałe zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Organy obu instancji w przedmiotowej sprawie przyjęły tezę, że skoro M. T. przyjeżdża do spornego lokalu na weekendy, na święta, spędza tam urlopy, przyjeżdża również podczas żniw pomagać bratu oraz posiada ubrania i inne swoje rzeczy w pokoju, który zajmuje, to nie można mówić o trwałym opuszczeniu przez niego spornego lokalu. Zasadnym jest zauważyć, iż organ pierwszej instancji nie dokonał w zasadzie rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, ograniczając się do analizy wyjaśnień złożonych przez stronę tj. M. T. i dwukrotnej kontroli meldunkowej, które, jak trafnie podniosła skarżąca dokonane były w terminach wyznaczonych z kilkutygodniowym wyprzedzeniem. Z kolei organ odwoławczy powołał się na zeznania świadków, mające potwierdzać, że M. T. nie opuścił w sposób trwały miejsca stałego zameldowania oraz że nie zerwał z nim wszelkich związków i nie założył w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Należy podnieść, iż treść zeznań złożonych przez T. T. nie potwierdza takiego wniosku. Wymieniona zeznała, że M. T. "przyjeżdżał w weekendy jak matka była chora" oraz że "ponad 10 lat już nie przebywa w tygodniu" Natomiast świadek W. T., mieszkający w odległości ok. 400m od przedmiotowej nieruchomości podał, że widuje M. T. ok. 20 razy w roku, zaś pozostały czas spędza prawdopodobnie w W. Podobnie zeznał świadek T. M., który podał, że widuje M. T. ok. 20 razy w roku, przyjeżdża czasami żeby pomóc bratu w pracach na polu. W ocenie Sądu sporadyczne przebywanie skarżącego we wskazanym lokalu budynku nr [...] przy nie może być podstawą do uznania, iż przebywa on tam z zamiarem stałego pobytu. Okoliczność, iż w mieszkaniu tym znajdują się rzeczy należące do skarżącego nie może stanowić dowodu, że skarżący stale tam zamieszkuje. Fakt pozostawienia w lokalu rzeczy stanowiących własność skarżącego nie świadczy o tym, że nie opuścił on tego lokalu, ponieważ opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem z rzeczy należących do opuszczającego lokal. Nawet więc pozostawienie rzeczy osobistych nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w spornym lokalu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009 r., III SA/Gd 360/08, opubl. LEXnr484172). Należy z pełną stanowczością stwierdzić, iż czynności procesowe związane z uzyskaniem dowodu z przesłuchania świadków zostały dokonane przez organ pierwszej instancji w sposób wadliwy, ponieważ w toku przedmiotowego postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania o istotnym charakterze, a mianowicie art. 10 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 81 k.p.a., natomiast organ odwoławczy wskazanych naruszeń prawa w ogóle nie dostrzegł w konsekwencji czego utrzymał w mocy decyzję dotkniętą kwalifikowaną wadą procesową. W myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji powyższej zasady jest m. in. obowiązek organu dokonania zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, prawo strony dostępu do akt, prawo do zgłaszania dowodów, obowiązek zawiadomienia strony o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodów, przy czym to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność aby zapewnić sobie czynny udział w postępowaniu, lecz taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2004 r., sygn. akt I SA 149/03, niepublikowany). Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa, prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczy w szczególności postępowania dowodowego, albowiem ma ono zapewnić realny wpływ strony na ustalenie stanu faktycznego, a przez to na odpowiednie zastosowanie normy prawa materialnego ( B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 83 ). Stosownie do treści art. 79 § 2 k.p.a. strona ma prawo brać czynny udział w przeprowadzonym dowodzie, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. W celu umożliwienia stronie skorzystanie z tego prawa, ustawodawca nałożył na organ prowadzący postępowanie obowiązek zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu, przynajmniej na siedem dni przed terminem czynności (art. 79 § 1 k.p.a.). Zachowanie wymagań określonych w art. 79 K.p.a. nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu. Jeżeli zatem przeprowadzany dowód dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to naruszenie powyższych obowiązków uznać należy za naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2006 r, sygn. akt II OSK 375/06, lex 321513). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, iż organ pierwszej instancji dopuszczając dowód z zeznań świadków w ogóle nie podjął żadnych czynności zmierzających do zapewnienia stronom ( w tym skarżącej ) udziału w tej fazie postępowania. Zauważyć należy, iż wezwania kierowane przez organ do osób, które miały składać zeznania (tj W. T..T. M., T. T., K. T.) zostały zredagowane w taki sposób, iż nie określały konkretnej daty i godziny stawienia się w siedzibie organu w celu złożenia zeznań w charakterze świadka. Jednocześnie skarżąca nie została powiadomiona o terminie przesłuchania wyżej wymienionych świadków. Natomiast świadek J. M. złożyła w dniu 24 listopada 2009r. zeznania do protokołu sporządzonego przez inspektora d/s dowodów osobistych i ewidencji ludności – A. S., bez uprzedniego wezwania przez organ. W tym przypadku strony postępowania również nie miały możliwości udziału w przeprowadzeniu tego dowodu. Wszystkie te okoliczności prowadzą do wniosku, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj art. 7, 10 § 1, 77 § 1, 79, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością wyeliminowania decyzji obu instancji z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ będzie miał na względzie ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu. Przeprowadzi postępowanie dowodowe z poszanowaniem przepisów proceduralnych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a ) oraz z uwzględnieniem wskazań Sądu przedstawionych w powyższych rozważaniach. Dopiero do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego organy będą mogły zastosować przepisy prawa materialnego, tj. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.