IV SA/Wa 654/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i regulaminu Stowarzyszenia [...] wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 6 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków i dwóch wolontariuszy. Weryfikacja ilości członków nastąpić ma na początku maja 2013 r. Wydatki na opłaty sądowe w 2012 r. pochłonęły 3.034 zł, a w bieżącym roku już 900 zł. Jak wskazał wnioskodawca, przeciętnie każdy z członków musi wyłożyć na działalność Stowarzyszania 25-30 zł miesięcznie. Z tego względu, w ocenie skarżącego, nie można twierdzić, że na działania Stowarzyszania jego członkowie płacą niskie składki. Postanowieniem referendarza sądowego z 22 maja 2013 r. odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. W dniu 3 czerwca 2013 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie [...] w W. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie powtórzyło argumentację przedstawioną we wniosku oraz wskazało, że w bieżącym roku wydatki Stowarzyszenia tylko na sprawy sądowe wyniosły już 1.600 złotych. Stowarzyszenie podniosła także, że Konstytucja RP przewiduje prawo do zrzeszania się obywateli m. in. w stowarzyszenia i odpowiednie rozporządzenie Rady Ministrów przewiduje możliwość p[przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty sądowej. Zarządzeniem z 6 czerwca 2013 r. wezwano Stowarzyszenie [...] w W. do nadesłania: 1. oświadczenia wskazującego, ilu członków obecnie liczy Stowarzyszenie, 2. kopii uchwały określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, 3. oświadczenia, jakie działania podjęło Stowarzyszenie w ciągu ostatnich sześciu miesięcy w celu zabezpieczenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia (m.in. występowanie przed sądem jako strona - pkt 4.5 regulaminu Stowarzyszenia). Poinformowano Stowarzyszenie, że powyższe dokumenty są niezbędne do dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, Stowarzyszenie poinformowało, że liczy trzynastu członków, a z rozeznania przeprowadzonego przed zaplanowanym spotkaniem członków w maju bieżącego roku, które nie doszło do skutku, wynika, że ilość członków ulegnie zmniejszeniu. Składki członkowskie w wysokości 10 złotych miesięcznie uiszcza dziesięć osób. Skarżący zwrócił uwagę, że wysokość składek opłacanych przez członków partii politycznych bywa niższa niż 10 złotych, a dodatkowo otrzymują one milionowe dotacje z budżetu państwa. Wskazał, że na zaplanowanym we wrześniu spotkaniu członków Stowarzyszenia podjęta będzie nowa uchwała o wysokości składki członkowskiej, która z pewnością nie będzie wyższa niż 25 złotych miesięcznie i będzie uiszczana przez mniejszą ilość członków. Strona podniosła także, że podejmuje działania polegające na nakłanianiu poszczególnych członków do dodatkowego finansowania np. spraw sądowych. Nadmieniła, że podjęła współprace z prawnikiem, który bezpłatnie udziela porad prawnych i sporządza skargi kasacyjne. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą, zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa. Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, sprowadza się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie zawsze bowiem faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] wyraźnie liczy na pomoc Państwa w tym względzie. Realizując swoje cele regulaminowe (m.in. pkt 4.5.) uznaje obowiązek Sądu w uwzględnieniu wniosku Stowarzyszenie o zwolnienie z kosztów sądowych. Tymczasem istota działania Stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. To, że Państwo gwarantuje prawo do zrzeszania się obywateli, nie jest jednoznaczne z tym, że to Państwo winne jest zagwarantować funkcjonowanie organizacji społecznych poprzez ich obligatoryjne dofinansowanie. Państwo w istocie ma jedynie umożliwić pomoc w postaci m. in. instytucji zwolnienia od kosztów sądowych i przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi taką ewentualność zawierają. Stowarzyszenia nie mogą być w uprzywilejowanej sytuacji względem innych podmiotów, w tym osób fizycznych, prowadzących spory sądowe. Podkreślić należy, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Jeśli Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele, dla których zostało utworzone, to winno liczyć się z kosztami jakie bezwątpienia ta realizacja pociąga. W szczególności, gdy decyduje się skorzystać z drogi postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zagospodarować i przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem stanowisko Stowarzyszenia [...] zaprezentowane w sprzeciwie sugeruje, że Stowarzyszenie to nastawione jest na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy i nawet nie zamierza podjąć próby zdobywania środków na swoją działalność. Z urzędu wiadomo jest Sądowi, że Stowarzyszenie [...] kieruje bardzo wiele skarg do Sądu administracyjnego i niemal we wszystkich tych sprawach ubiega się o zwolnienie z kosztów sądowych. Dotychczas Stowarzyszenie nie podjęło żadnych działań w celu zmiany tej praktyki poprzez np. zdobycie środków (zwiększenie składek, pozyskanie nowych członków) na pokrycie kosztów sądowych. Składka członkowska w wysokości 10 złotych miesięcznie obowiązywała już w 2009 r., zatem ponad cztery lata temu. Strona deklaruje wprawdzie podjęcie uchwały zmieniającej wysokość składki członkowskiej we wrześniu bieżącego roku, jednakże zastrzega z góry, że nie przekroczy ona kwoty 25 złotych miesięcznie, a opłacać będzie ją mniejsza ilość członków. Nawet, jeśli w rzeczywiści już dzisiaj członkowie Stowarzyszenia (lub ich część) ponoszą większe nakłady na działalność Stowarzyszenia niż tylko składka członkowska, to nie świadczy to o tym, iż wnioskodawca podjął niezbędne działania w celu zapewnienia środków na działalność regulaminową. Z pewnością za wystarczające nie mogą być uznane działania polegające na "namawianiu" członków do dodatkowego finansowania działań podejmowanych przez Stowarzyszenie. Nie dość, że od wielu lat Stowarzyszenie nie podejmuje uchwały nakładającej na członków obowiązek uiszczania składek członkowskim na poziomie adekwatnym do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności, to także nie wykazuje odpowiedniej aktywności w pozyskiwaniu nowych członków. Z rozeznania strony przeprowadzonego przed spotkaniem, które odbyć się miało w maju bieżącego roku wynikać ma wszakże, że ilość członków Stowarzyszenia ulegnie zmniejszeniu. Wskazać nadto należy, że argumentacja Stowarzyszenia dotycząca sposobu finansowania partii politycznych nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla oceny rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.