IV SA/Wa 660/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska (spr.) Asesor WSA Anna Szymańska Asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi "U." Sp. z o.o. w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia. I. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...]; II. wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz "U." Sp. z o.o. w W. kwotę 1.750 (jednego tysiąca siedmiuset pięćdziesięciu/ złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. – na podstawie art. 127 § 2 k. p. a. w związku z art. 17 pkt 1 k. p. a. oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz. U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] wymierzającą skarżącemu "U." Sp. z o. o. kary pieniężnej w kwocie 53.061 zł za usunięcie – bez wymaganego zezwolenia organu gminy – 10 sztuk drzew rosnących na działce ewidencyjnej nr [...], obręb [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że bezsporne jest złamanie przez skarżącego zakazu usuwania drzew bez wymaganego zezwolenia w postaci samowolnego wycięcia rosnących "na terenie Spółki" 12 drzew nie zagrażających bezpieczeństwu znajdującej się tam instalacji technicznej, przy czym rodzaj i wiek tych drzew nie wyłączył obowiązywania tego zakazu. Organ II instancji zaznaczył ponadto, że skarżący usunął wszelkie dowody swego działania, gdyż w następny dzień po wycince drzew nie było już na miejscu zdarzenia części pni, które zostały wykarczowane. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji odmawiające wiarogodności zeznaniom świadka B. B. złożonym dniu 4 lutego 2004 r. utrzymującego, że usunięto tylko 5 sztuk drzew i ich wiek wynosił do 5 lat. Organy obu instancji uznały za wiarygodne – co do ilości wyciętych drzew – wyjaśnienia B. B. z dnia 25 kwietnia 2003 r., tj. z następnego dnia po wycince, natomiast na podstawie obwodów pni ściętych drzew uznały, że wszystkie wycięte drzewa były w wieku powyżej pięciu lat, z wyjątkiem dwóch topól o obwodzie pnia 34 cm, na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie organu gminy i – zgodnie z art. 47e ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001r. nr 99, poz. 1099 ze zm.) – odstąpił od wymierzenia kary pieniężnej za ich usunięcie. Za usunięcie pozostałych 10 sztuk drzew wymierzył karę pieniężną w związku z brakiem zezwolenia na ich usunięcie. Organ II instancji uznał za nieuzasadniony zarzut skarżącego, że organ I instancji naruszył art. 79 k.pa. twierdząc, że postępowanie w sprawie samowolnego usunięcia drzew ma charakter szczególny i wcześniejsze powiadomienie sprawcy o terminie oględzin może powodować zacieranie śladów i dowodów popełnionego czynu. W skardze na tę decyzję "U." Sp. z o. o. wniosła o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania w sprawie z powodu jego bezprzedmiotowości. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że drzewa rosły na terenie przemysłowym nie przeznaczonym do zadrzewienia, o bardzo dużym zagęszczeniu sieci energetycznych, kanalizacyjnych, elektrycznych, ciepłowniczych i gazowych, a wrastające korzenie drzew zagrażały bezpieczeństwu obiektów budowlanych i infrastruktury mogąc być przyczyną awarii. Skarżąca wskazała, że drzewa zostały usunięte w stanie wyższej konieczności spowodowanym awarią kabla energetycznego zasilającego stację transformatorową ciepłowni, a usuwając drzewa wykonano obowiązek określony ustawą prawo energetyczne. Skarżąca zarzuciła, że Prezydent W. jako podstawę wydania decyzji z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] podał ustalenia wizji lokalnej dokonanej w dniu 24 kwietnia 2003 r., w której niezgodnie z przepisami art. 10 § 1, art. 79 i art. 81 k. p. a. – z powodu braku wymaganego zawiadomienia – nie uczestniczył skarżący, a z której to wizji sporządzono protokół oględzin drzew. Skarżąca wskazała, że naruszenie powyższych przepisów postępowania administracyjnego miało wpływ na wynik sprawy, a organ administracyjny miał bezwzględny obowiązek zawiadomić skarżącego o planowanej czynności. Zdaniem skarżącej organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji zmienił podstawę faktyczną decyzji organu I instancji i wskazał ustalenia z dnia 25 kwietnia 2003 r., z których nie sporządzono protokołu, jako podstawę jej wydania. W odpowiedzi na skargę odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego braku wskazania w zaskarżonej decyzji przyczyny, z jakiej przypisano skarżącemu usunięcie tylko 10 sztuk drzew, a nie 12 sztuk, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podniosło, że przyczyna ta została wskazana zarówno w decyzji organu I, jak i II instancji. Ponadto organ II instancji nie zgodził się ze skarżącym, że dokonując usunięcia drzew działał on w stanie wyższej konieczności. W konkluzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Sąd administracyjny zważył, co następuje: Nie są uzasadnione wywody skargi upatrujące podstawę do uwolnienia się od odpowiedzialności za usunięcie bez wymaganego pozwolenia drzew w działaniu w stanie wyższej konieczności, bowiem strona skarżąca nie wykazała, że wiedząc, że drzewa rosną na terenie, gdzie przebiegają urządzenia podziemne podjęła działania w celu uzyskania stosownego pozwolenia na ich usunięcie, nie ma też żadnych dowodów, potwierdzających przytaczane przez stronę skarżącą, okoliczności o wystąpieniu nagłego zdarzenia powodującego konieczność natychmiastowego usunięcie drzew z uwagi na bezpośrednie grożące niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, nie pozwalające na oczekiwanie na uzyskania stosownego pozwolenia na wycięcie drzew. Do naczelnych zasad postępowania administracyjnego należy przewidziana w art.10 § 1 kpa zasada zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu Odstępstwa od tej zasady przewiduje § 2 tego przepisu w myśl, którego organy administracji publicznej mogą odstąpić od tej zasady wyłącznie w tych przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki z ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowana szkodę materialną. W rozpoznanej sprawie dowód z oględzin dokonanych przez organ w dniu 24 kwietnia 2003 r. został przeprowadzony z naruszeniem zasady określonej w art.10 § 1 kpa, gdyż, strona skarżąca nie brała udziału w tej czynności i nie została powiadomiona o jego przeprowadzeniu. Rozważenia zatem wymaga, czy istotnie zaistniały okoliczności przewidziane w art.10 § 2 kpa dozwalające na przeprowadzenie dowodu z oględzin bez uprzedniego zawiadomienia strony skarżącej o zamiarze i terminie jego przeprowadzenia i konsekwencji dowód ten przeprowadzono bez udziału skarżącej. Niewątpliwie w tego rodzaju sprawach jak samowolne wycięcie drzew czy krzewów organ administracji, po powzięciu informacji o takim zdarzeniu musi podejmować szybko działania, ażeby ustalić. czy istotnie doszło do takiej samowoli, jaki jest jej zakres i kto jest sprawcą. Z uwagi na możliwość zacierania śladów usunięcia zaistniałej samowoli i niezbędne może być rozpoczęcie postępowania dowodowego, w tym dokonania dowodu z oględzin, wyciętych egzemplarzy roślin, bądź ich pozostałości. Uregulowania kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują instytucji zabezpieczenia dowodu w przypadku, gdy zachodzi obawa niemożności jego przeprowadzenie w późniejszych okresie, a wymieniony art. 10 § 2 kpa wprost nie reguluje takiej sytuacji. W ocenie składu orzekającego samowolne wycięcie drzew, dla których usunięcia wymagane jest pozwolenie organu administracji stanowi niepowetowana stratę z punktu widzenia ochrony środowiska, bowiem uszczupla zasoby żywych organizmów w otoczeniu człowieka i stanowi to zarazem uszczerbek materialny, bowiem dla usunięcia zaistniałej szkody i zapewnienia równowagi biologicznej wielokrotnie należy wydatkować środki na nowe nasadzenia. Wymierzone na podstawie art. 47 ustawy o ochronie przyrody kary za samowolne wycięcie drzew stanowią nie tylko środek prewencji mający swą dolegliwością przeciwdziałać takiej samowoli, ale kary te tworząc fundusze ochrony środowiska, są przeznaczane między innymi dla odtwarzaniu zaistniałego uszczerbku w środowisku przyrodniczym spowodowanych działalnością człowieka. Mając na względzie taki charakter wymierzanych kar sąd administracyjny przyjmuje, iż w rozpoznanej sprawie z uwagi na przeciwdziałanie powstania szkodzie materialnej organ administracji mógł działać w granicach przewidzianych w art. 10 § 2 kpa i dowód z oględzin przeprowadzić bez powiadomienia strony o terminie jego przeprowadzeniu i w konsekwencji bez jej udziału. Podkreślić należy, że ze znajdującej na-17 akt administracyjnej akt notatki administracyjnej wynika, że strona skarżąca wymienia dlaczego dowód przeprowadziła bez udziału strony, podając równocześnie, że poczyniła starania, ażeby stronę powiadomić o przeprowadzeniu tej czynności jednak nie dało to rezultatu. Nie można też pominąć, że w sprawie ujawniono, ze następnego dnia po oględzinach dokonanych w dniu 24 kwietnia 2003 r. ślady usunięcia drzew zostały w znacznej mierze usunięte, a strona skarżąca tej okoliczności nie podważa i potwierdza stanowisko organu o konieczności natychmiastowego przeprowadzeniu dowodu z oględzin, bezpośrednio po uzyskaniu informacji i popełnionej samowoli. W tych okolicznościach, skoro istniały podstawy do działania organu w trybie art.10 § 2 kpa za nie uzasadniony należy uznać zarzut strony skarżącej przeprowadzenia dowodu z oględzin dokonanych w dniu 24 kwietnia 2003 r. naruszeniem art. 79 kpa tj. bez uprzedniego powiadomienia stron o jego przeprowadzeniu. Dowód ten na równi z innymi podlega ocenie wiarogodności w trybie art.80 kpa, a dokonanie takiej oceny było tym bardziej konieczne skoro został on przeprowadzony z odstępstwem od reguły zapewnienia stronie czynnego udziału w jego przeprowadzeniu. W tej sytuacji skoro strona skarżąca kwestionuje wynik z tych oględzin, a ze zrozumiałych względów nie można tego dowodu już powtórzyć to organ administracji winien rozważyć konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego innymi środkami dowodowymi, w tym przesłuchując, w charakterze świadków osoby, które brały udział w tych oględzinach Za co najmniej przedwczesną, przy braku przeprowadzenia innych dowodów, należy w związku z tym uznać ocenę odmawiającą wiarogodności zeznaniom świadku B. B. złożonych w dniu 4 lutego 2004 r. przez przeciwstawiane tym zeznaniom omawianego dowodu z oględzin przeprowadzonych w dniu 24 kwietnia 2003 r. Stwierdzić również należy, że organy administracji wadliwe wnioski wyciągają z treści zeznań tego świadka złożonych w dniu 25 kwietnia 2003 r., gdyż z protokołu zeznań tego świadka wynika, że podał on, iż wycięto kilka drzew i nie ma w nich twierdzenia, że świadek ten potwierdza iż wycięto drzewa w ilości jakie rejestrowano podczas oględzin. Zwrócić również należy uwagę, iż w przedstawionych aktach nie ma protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 25 kwietnia 2003 r. a tylko wymienia je notatka służbowa na-16, która takiego protokołu nie może zastąpić Podzielić należy w związku z tym zarzuty strony skarżącej wskazujące na wady postępowania polegające na naruszeniu reguł postępowania zawartych w art.80 kpa. W rozpoznanej sprawie strona skarżąca w toku całego postępowania utrzymywała, że wiek wyciętych drzew nie przekraczał 5 lat. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odmawiając wiary temu stanowisku skarżącego podnosi, że jest ono dowolne i nie poparte żadnym dowodem stwierdzając nadto, że odwołujący nie ma żadnych specjalnych uprawnień w tym zakresie ponieważ nie jest biegłym zaś świadkowie to pracownicy skarżącej spółki, których twierdzeń także nie można uznać za wiarogodne i bezstronne. Dokonując takiej weryfikacji stanowiska strony skarżącej organ odwoławczy calkowcie pomija, że to na organie administracji ciąży obowiązek wykazania, że drzewa usunięte przez stronę skarżąca miały więcej niż 5 lat i dla oceny wieku drzew wymagane są wiadomości specjalne, gdy tymczasem w sprawie dotychczas nie wypowiadał się specjalista /dendrolog/ w tej mierze. Z tego stanowiska organu odwoławczego wynikałoby, że zakłada iż organ orzekający w I instancji jest zarazem biegłym z zakresu tej specjalności. Ujawnione naruszenia przepisów proceduralnych pozostają w związku z ostatecznym wynikiem sprawy i powodują w uwzględnieniu skargi uchylenie decyzji obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien uzupełnić materiał dowodowy w zakresie wyżej wymienionymi i dokonać oceny wiarogodności dowodów przy prawidłowym zastosowaniu art. 80 kpa i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ustalić ile i jakie drzewa wycięła bez pozwolenia strona skarżąca, w tym uzyskać stanowisko specjalisty co do wieku wyciętych drzew. Z przyczyn wymienionych na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 tej ustawy orzeczono o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądzone, na podstawie art. 200 wymienionej ustawy, koszty na rzecz strony skarżącej obejmują zwrot wniesionych opłat i kosztów zastępstwa prawnego.