IV SA/Wa 688/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu H. I. od postanowienia referendarza sądowego z 5 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi H. I. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za repatrianta postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca H. I. we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 2 marca 2016 r. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu. Skarżąca wyjaśniła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który jest zatrudniony za wynagrodzeniem 2.499,32 zł. netto miesięcznie. Z kolei H. I. osiąga dochód z emerytury w wysokości 675 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni podała również, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 57,30 m2, w którym mieszka wraz z mężem oraz synami (z synami nie prowadzi jednak wspólnego gospodarstwa domowego i nie pozostają oni na jej utrzymaniu). Wyjaśniła, że koszty wyżywienia dwuosobowej rodziny kształtują się na poziomie 1.200 zł. miesięcznie, na czynsz za mieszkanie wydaje 218 zł., opłaty za wodę - 234 zł., opłaty za energię - 75 zł., gaz i ogrzewanie - 513 zł., leki - 100 zł. Postanowieniem z 5 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że mając na uwadze, że miesięczny dochód skarżącej i jej męża wynosi 3.175,52 zł. netto, a ich wydatki nie więcej niż 2.000 zł miesięcznie (nie wszystkie ze wskazanych wydatków są ponoszone co miesiąc), stwierdzić należy, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis od skargi w wysokości 200 zł. bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") – poprzez bezzasadne przyjęcie, iż w realiach sprawy skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny podczas, gdy z treści oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu obejmującego dokładne dane stanie rodzinnym i majątkowym wprost wynika, iż skarżąca uzyskuje niewielkie dochody w wysokości 591,80 zł netto a nadto utrzymuje się z emerytury męża w wysokości (po wszystkich potrąceniach) 1257,34 zł, jak również zobowiązana jest do ponoszenia wyszczególnionych we wniosku miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, wyżywieniem, jak również finansowaniem procesu leczenia, co w konsekwencji prowadzi do konstatacji, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku i sprzeciwie za nieprzekonujące i niewystarczające na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 p.p.s.a. wezwał stronę skarżącą do złożenia: - oświadczenia w przedmiocie korzystania przez stronę skarżącą lub osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia; - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wskazania wszystkich źródeł utrzymania strony skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (odcinki emerytury lub wynagrodzenia za pracę), - nadesłania zeznań podatkowych strony skarżącej za 2015 r.; - udokumentowania wysokości kosztów miesięcznego -utrzymania (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, leki itp.); - dokumentów świadczących o posiadanych przez stronę skarżącą zobowiązaniach, np. zaległości czynszowe, kredyty bankowe itp.; - wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika; - innych informacji, które strona skarżąca uzna za istotne dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy; - innych dokumentów, które strona skarżąca uzna za istotne. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała: 1. decyzję z [...] marca 2016 r. o waloryzacji emerytury; 2. zaświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów przez męża skarżącego – S. I. za okres 03.2016 r. - 05.2016 r.; 3. zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015; 4. udokumentowaną wysokość ponoszonych kosztów miesięcznego utrzymania w postaci uiszczonych opłat za gaz, prąd, czynsz za mieszkanie; 5. zestawienia operacji za okres 1.03.2016 r. - 31.05.2016 r. (dot. S. I.); 6. wyciąg łączony nr 3/2016, 4/2016 i 5/2016 - dot. H. I.; 7. wniosek o udzielenie pożyczki na kwotę 5.000 zł.; 8. zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Mimo to ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu w kwocie 200 zł jak i okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej. Skarżąca, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Z oświadczeń i dokumentów złożonych przez Skarżącą wynika, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 593 zł netto, ponadto jako członek zarządu wspólnoty mieszkaniowej Skarżąca otrzymuje 100 zł, wynagrodzenie męża zgodnie z zaświadczeniem z zakładów mięsnych w [...] oscyluje około 1900 netto (wpływy wynagrodzenia na konto oscylują między 1700 a 2100 złotych). Wspólne dochody skarżącej i jej męża wynoszą zatem około 2600 zł. Skarżąca wskazała, że ponosi koszty wyżywienia dwuosobowej rodziny - 1.200 zł miesięcznie, na czynsz za mieszkanie wydaje 218 zł., opłaty za wodę - 234 zł., opłaty za energię - 75 zł., gaz i ogrzewanie - 513 zł., leki - 100 zł. Jednocześnie Skarżąca nie wykazała kosztów poniesionych na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, które niewątpliwie poniosła. Sąd mając na uwadze powołane normy prawne, przedstawioną sytuację majątkową skarżącej, okoliczności sprawy i kwotę należnego w sprawie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, jak również zdolność skarżącej do wygospodarowania pewnej kwoty pieniędzy na wynagrodzenie pełnomocnika, stwierdza, że skarżąca będzie w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania, bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu sytuacja finansowa skarżącej nie jest łatwa, jednak ograniczając wydatki do niezbędnego minimum jest w stanie uiścić wpis od skargi. Wpis ten na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Przyznanie więc zwolnienia od wpisu umożliwi skarżącej realizację prawa do Sądu zagwarantowanego Konstytucją RP. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżąca nie wykazała, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.