IV SA/Wa 691/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 691/18 o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi A. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3185/16 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego na postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3185/16 o odrzuceniu skargi A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia. Następnie, w dniu 16 maja 20918 r. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że przeszła dwie operacje kręgosłupa. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Jako dochód wpisała "stypendium specjalne" w kwocie 400 zł. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą: a) do złożenia oświadczenia o źródłach jej utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności należy wyjaśnić skąd skarżąca czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, b) do udokumentowania wysokości otrzymywanego stypendium specjalnego, o którym mowa w rubryce nr 10 formularza PPF; c) do złożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków, kont bankowych; d) do złożenia oświadczenia, jaki skarżąca ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal – jeżeli tak, należy przedłożyć kopię umowy najmu) oraz, czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu (ewentualnie czy koszty te ponosi ktoś inny); f) złożenie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (w przypadku korzystania z pomocy społecznej należy nadesłać kopię decyzji o przyznaniu ewentualnie odmowie przyznania świadczeń z opieki społecznej). W piśmie z dnia 12 czerwca 2018 r. skarżąca oświadczyła, że jej źródłem utrzymania jest stypendium specjalne w kwocie 400 zł miesięcznie, nie posiada rachunku bankowego, nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. zamieszkuje od 10 stycznia 2001 r. Do pisma dołączyła kserokopię zaświadczenia z urzędu skarbowego z 18 kwietnia 2018 r., z którego wynika, że w roku podatkowym 2017 nie uzyskała dochodów oraz częściowo nieczytelną kserokopię zaświadczenia o miejscu zamieszkania (z dnia 10 sierpnia 2015 r.). Postanowieniem z dnia 19 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Pismem z dnia 22 sierpnia 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła nieważność postępowania i naruszenie przepisów prawa, w tym art. 2, 45 i 69 Konstytucji RP i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku ze skutkiem bezpośrednim norm traktatowych poprzez naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na wstępie wskazać należy, że prawidłowo referendarz sądowy zauważył w treści zaskarżonego postanowienia, że skarżąca w granicach niniejszej sprawy jest z mocy prawa zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych skarżący w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi jest wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej odrzuceniem skargi na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia. Sprawy dotyczące orzekania o stopniu niepełnosprawności należą do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OPP 116/06). Ponieważ w niniejszej sprawie nie istnieje obowiązek ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych, prawidłowo ocenił referendarz sądowy rozpoznanie wniosku za zbędne oraz umorzył postępowanie w tym zakresie (art. 249a p.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, stwierdzić należy, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazała, że nie posiada żadnego majątku a jedyny dochód stanowi stypendium specjalne w kwocie 400 zł. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności wyjaśnienia skąd skarżąca czerpnie środki na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, udokumentowania faktu otrzymywania i wysokości stypendium specjalnego, nadesłania wyciągów z kont bankowych, wyjaśnienia kwestii mieszkaniowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nie nadesłała dokumentów potwierdzających wskazane przez nią źródło dochodu, nie nadesłała także wyjaśnień ani dokumentów, na jakiej podstawie przebywa w zajmowanym przez siebie lokalu, jakie są koszty utrzymania tego lokalu, kto i w jakiej wysokości je ponosi. Nie nadesłała także zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Należy wskazać, że na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.