IV SA/Wa 692/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi H. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. H. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako źródła utrzymania wymienił rentę w wysokości 1.848,95 zł miesięcznie i świadczenie z pomocy społecznej w wysokości 153 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał: udział w 1/6 części w domu o powierzchni 150 m2, udział w 1/6 w mieszkaniu o powierzchni 200 m2, nieruchomość rolną (3,33 ha), udział w 1/6 w nieruchomości gruntowej o powierzchni 2.000 m2 i udział w 1/6 w nieruchomości gruntowej o powierzchni 1.500 m2. Skarżący oświadczył, jest zadłużony w banku (spłaca po 166, 67 zł. miesięcznie) i "prywatnie" (spłaca po 1.500 zł), nie może uczestniczyć w czynnościach procesowych, jest niepełnosprawny, od ponad 10 lat jest okradany. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. wezwał skarżącego do nadesłania : a) wyciągów z rachunków bankowych; b) informacji na temat rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i udokumentowania (za pomocą kopii faktur, rachunków) poniesienia tych wydatków; c) dokumentów potwierdzających wskazaną we wniosku wysokość zadłużenia, a także dokumentów wskazujących miesięczną wysokość kosztów spłaty tego zadłużenia; d) wyjaśnienia, czy nieruchomość rolna przynosi dochód i w jakiej wysokości; e) wyjaśnienia czy skarżący osiąga dochody z mieszkania i nieruchomości, których jest współwłaścicielem, a jeżeli nie, to z jakiego powodu; f) kopii decyzji o przyznaniu świadczeń z zakresu pomocy społecznej. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 29 kwietnia 2015 r. H. P. podał, że zadłużenie w wysokości 30. 000 zł, które spłaca powstało na podstawie ustnej umowy i regulowane jest przez niego bez udziału banku od kwietnia 2015 r. Oświadczył, ze pożyczkę otrzymał od prywatnej osoby, zobowiązując się do nieujawniania danych osobowych pożyczkodawcy instytucjom i osobom trzecim. Skarżący przedstawił ponadto kopię zaświadczenia [...] S.A., z którego wynika, że w lutym 2015 r. skarżący zawarł z bankiem umowę pożyczki na kwotę 2000 zł., którą spłaca w miesięcznych ratach 166,67 zł. miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Podkreślić należy także, iż w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania osobie prawnej prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie wskazać należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odnosząc powyższe uwagi do złożonego wniosku stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza akt sprawy i przedłożonej dokumentacji, nie pozwalają bowiem na stwierdzenie, że skarżący wykazał, iż posiadane przez niego środki finansowe nie pozwalają mu na opłacenie kosztów niniejszego postępowania i pokrycia wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego oświadczenie strony skarżącej dotyczące jego sytuacji majątkowej nie może zostać uznane za wiarygodne. O braku wiarygodności decydują znaczne rozbieżności pomiędzy łączną kwotą dochodów oraz zadeklarowanymi wydatkami. W szczególności w zakresie deklarowanego zadłużenia skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które mogłyby uwiarygodnić uprzednio składane przez stronę oświadczenia. Z oświadczeń skarżącego wynika niezbicie, że miesięczny dochód skarżącego wynosi ok. ok. 2000 zł. Z kolei według oświadczenia skarżącego spłaca on "prywatnie" zaciągniętą pożyczkę w kwotach po 1.500 zł miesięcznie oraz pożyczkę zaciągniętą w banku w kwotach 166,67 zł. miesięcznie. Poza kosztami spłaty wskazanych pożyczek skarżący ponosi koszty wyżywienia, opłaca składki emerytalno-rentowe (249 zł kwartalnie). Zauważając, że z oświadczenia z dnia 29 kwietnia 2015 r. wynika, że skarżący zobowiązał się do niepodawania danych osobowych pożyczkodawcy, należy stwierdzić, że zobowiązanie takie nie może stanowić usprawiedliwienia dla braku należytego wykazania tej okoliczności w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Sąd, jako dysponent środków publicznych, decyduje o przesunięciu na Skarb Państwa ciężaru kosztów postępowania, zasadniczo należnych od strony tego postępowania. Co prawda w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątkowości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji dochodowej i wydatkach gospodarstwa domowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. Należy podkreślić, że skarżący nie wskazał również wysokości wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i nie udokumentował tych wydatków. Nie wiadomo też z jakiego powodu skarżący, będąc współwłaścicielem dwóch nieruchomości o charakterze mieszkaniowym, nie ponosi kosztów opłat za energię elektryczną i wodę. To zaś nasuwa kolejne wątpliwości co do wiarygodności jego oświadczenia nie tylko w zakresie uzyskiwanych dochodów, ale również w części dotyczącej stanu rodzinnego. Trzeba przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Na koniec należy podkreślić, że koszty sądowe jako daniny publicznoprawne powinny być zaspokajane przez strony postępowania w pierwszej kolejności. Wypada też dodać, że przyznanie kredytów i pożyczek przez instytucje bankowe świadczy w pewnej mierze przeciwko zwolnieniu od kosztów sądowych, ponieważ banki udzielają kredytu i pożyczek osobom posiadającym tzw. zdolność kredytową. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.