IV SA/Wa 695/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2012 r. sprawy ze skargi R. M. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz skarżącej R. M. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim ( Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania R. S. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez R. S. , ur. dnia [...] września 1954 r., w m. Meksyk (Meksyk), c. R. M. i D. S., W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z art. 17 ust 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza wojewoda w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny. Dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu. Organ pierwszej instancji ustalił, że R. S. urodziła się w dniu [...] września 1954 r. w Meksyku (Meksyk), jako córka R. M. i D. S.. Z dniem urodzenia nabyła obywatelstwo meksykańskie i obecnie legitymuje się meksykańskim paszportem, wystawionym na imię i nazwisko R. S. o nr [...], zamieszkując w Meksyku. Minister wskazał, że zgodnie z wyrażoną w art. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim zasadą ciągłości obywatelstwa polskiego dla stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego - niezbędne jest ustalenie, czy wnioskodawczyni nabyła obywatelstwo polskie i nie utraciła go do dnia wydania decyzji. Wobec tego w sprawie miała zastosowanie ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25 z póin. zm.) obowiązująca w dacie zaistnienia zdarzeń, mających znaczenie dla nabycia oraz utraty obywatelstwa polskiego przez R. S.. Po przytoczeniu treści art. 6, art. 9 i art. 8 ust. 1 tej ustawy Minister stwierdził, że zgodnie z tymi przepisami wnioskodawczym mogła nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa wówczas, gdyby w dacie jej urodzenia obywatelstwo to posiadało przynajmniej jedno z jej rodziców, którymi byli R. M. i D. S.. Posiadanie 1 obywatelstwa polskiego strona wywodzi wyłącznie po dziadku ze strony ojca – M. M. - obywatelu polskim. W przedłożonych dokumentach dotyczących jej dziadka zachodzą rozbieżności co do jego miejsca urodzenia, bowiem akcie małżeństwa z dnia [...] lipca 1928 r., M. M. z R. O., sporządzonym w m. P. wskazano, że urodził się on w " S. Polska, Wiek: 22 lata, Obywatelstwo: Polskie". Dokument ten stanowi dowód tylko tego, w przedmiocie czego został wystawiony. Akt małżeństwa może zatem wskazywać wiarygodnie jedynie na miejsce i datę zawarcia związku małżeńskiego, ale nie na miejsce i datę narodzin wskazanych w nim osób. Akt małżeństwa nie potwierdza również polskiego obywatelstwa osoby, której dotyczy. Stosownie do art.3 ustawy z dnia 29 września Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 z późn. zm.) stan cywilny stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego. Natomiast według art. 4 tej akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Tym samym powyższy akt małżeństwa M. M., dowodzi wyłącznie fakt zawarcia związku małżeńskiego w określonej dacie w 1928 roku i w miejscowości P., nie jest więc dowodem na nabycie i posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego. Z przedłożonego aktu naturalizacji z [...] lipca 1931 r. — nabycia obywatelstwa meksykańskiego przez M. M. wynika, iż urodził się on w m. S. Polska. W akcie naturalizacji co prawda wskazano jego obywatelstwo "polaco", jednak nie wiadomo na jakiej podstawie organ obcego państwa - nie będąc do tego uprawniony - uznał, iż jest on obywatelem polskim. W aktach sprawy znajduje się polski paszport seria i nr [...] wydany w B.przez Starostwo B. w dniu [...] stycznia 1923 r. na nazwisko M. M., ur. w 1906 r. w H., zawierający urzędowy wpis o treści "Posiadacz niniejszego paszportu posiada obywatelstwo rosyjskie" . Minister powołaniu się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2008r., sygn. akt IV SA/WA 2417/07, stwierdził, że przyznaje moc dowodową dokumentowi sporządzonemu przez polskie organy w kwestii dotyczącej miejsca urodzenia i posiadanego obywatelstwa przez dziadka strony. Organ wskazał, że H. to miasto obwodowe położone na południowo-wschodniej B. nad rzeką S., stolica obwodu i rejonu h.. W czasach I Rzeczypospolitej część Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po I rozbiorze Polski w 1772 przyłączone do Rosji jako miasto powiatowe guberni białoruskiej (później mohylewskiej). W 1835 r. dobra przeszły w ręce I. P., w rękach tej rodziny były do 1917 r., od 1926 część radzieckiej Białorusi. M. (M.) M. (M.) urodził się w 1906 r. w m. 2 H.. Zgodnie z art.2 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, z chwila ogłoszenia ustawowy - tj. z dniem 31 stycznia 1920 r. - prawo obywatelstwa polskiego służyło każdej osobie bez różnicy płci, wieku wyznania i narodowości, która jest osiedlona na obszarze państwa polskiego, o ile nie służy jej obywatelstwo innego państwa (pkt.1), lub urodziła się na obszarze Państwa Polskiego, o ile nie służy jej obywatelstwo innego państwa (pkt.2), lub jeżeli obywatelstwo polskie przysługuje jej na mocy traktatów międzynarodowych (pkt.3). Zdaniem Ministra M. (M.) M. (M.) nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie tego przepisu z tego względu, że: miasto H. nie weszło w skład odrodzonego w 1918 r. Państwa Polskiego i znajdowało się na terytorium ówczesnego ZSRR ( pkt 1); urodził się w 1906 r. w Cesarstwie Rosyjskim ( pkt 2); nie nabył również obywatelstwa polskiego na podstawie traktatów międzynarodowych (pkt 3)tzn. traktatu pokoju między głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską, podpisanego w Wersalu 28vczerwca 1919 r. (Dz. U. RP z 1920 r., nr 110, poz. 728) oraz traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. RP nr 49, poz. 300), ponieważ jak wyżej wskazano miasto H. nie zostało uznane za część składową Państwa Polskiego. Traktat pokoju między głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską, podpisany w Wersalu 28 czerwca 1919 r. (Dz.U. RP z 1920 r., nr 110, poz. 728)/ dalej traktat Wersalski/ jako tytuł do generalnego uznania obywatelstwa polskiego z mocy prawa dotychczasowych obywateli państw zaborczych ustanowił stałe zamieszkanie na terytorium Polski (art. 3) lub urodzenie się na tym terytorium (art. 4 i 6). Zgodnie z art. 3 Traktatu Wersalskiego, Polska uznała za obywateli polskich, z samego prawa i bez żadnych formalności, tych obywateli niemieckich, austriackich i węgierskich lub rosyjskich, którzy w chwili uzyskania przez traktat mocy obowiązującej posiadali stałe zamieszkanie (domicilies) na terytorium uznanym lub które zostało uznane za część składową Polski, jednak z zastrzeżeniem wszelkich właściwych postanowień Traktatów pokoju z Niemcami lub Austrią co do osób, posiadających stałe zamieszkanie na tym terytorium po pewnej określonej dacie. Osoby mające więcej niż 18 lat, mogły dokonać wyboru (opcji) każdej innej przynależności, dla nich dostępnej. Wybór dokonany przez męża, rozciągał się na żonę i dzieci poniżej 18 roku życia. Na mocy traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz. U. RP Nr 49, poz. 300, dalej Traktat Ryski) wszystkie osoby, które ukończyły 18 lat i w chwili ratyfikacji tego traktatu (30 kwietnia 1921 r.) znajdowały się na obszarze Polski, a w dniu 1 sierpnia 1914 r. posiadały obywatelstwo byłego Imperium Rosyjskiego i m.in. były zapisane lub miały prawo być zapisanymi do ksiąg 3 ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, lub były zapisane do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego, jakie weszły w skład Polski, miały prawo zgłosić życzenie w przedmiocie opcji obywatelstwa rosyjskiego lub ukraińskiego ( art. VI ust. 1 Traktatu). Byli obywatele byłego Imperium Rosyjskiego, którzy ukończyli 18 lat, znajdują się w chwili ratyfikacji niniejszego traktatu na obszarze Rosji lub Ukrainy i są zapisani lub mają prawo być zapisanymi do ksiąg ludności stałej byłego Królestwa Polskiego, lub byli zapisani do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego, jakie weszły w skład Polski, będą uważani za obywateli polskich, jeśli w trybie opcji wyrażą odpowiednie życzenie (art. VI ust. 2 Traktatu). Wybór męża rozciągał się na żonę i dzieci do lat 18. Dla przedmiotowej sprawy istotny jest również art. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1920 r., w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r., o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. nr 52, poz.320), zgodnie z którym osoby przebywające na obszarze Państwa Polskiego, dzielą się na obywateli Państwa Polskiego i na cudzoziemców. Jako cudzoziemiec traktowany będzie ten, komu nie służy obywatelstwo polskie. Zgodnie zaś z art. 7 tego rozporządzenia władzami powołanymi do decyzji w sprawach obywatelstwa są; starostwa, komisariaty Rządu: w Warszawie, w Łodzi i w Lublinie, tudzież magistraty miast Lwowa i Krakowa, województwa i Generalny delegat rządu dla Galicji, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Organ stwierdził, iż z wypisu znajdującego się w paszporcie M. M. - dziadka strony, wynika, iż w chwili jego wystawienia, tj. w dniu [...] stycznia 1923 r. posiadał on obywatelstwo rosyjskie. Wzmianka ta została sporządzona w B., czyli miejscowości gdzie funkcjonowało starostwo powiatowe, tym samym wpis ten zgodnie z art. 7 ww. rozporządzenia został sporządzony przez władze powołane do decydowania w sprawach obywatelstwa. Przedłożone w toku postępowania odwoławczego przez pełnomocnika strony polski paszport E. M. - ojca M. (M.) M. (M.), wydany w 1937 r. przez Starostę Powiatowego S. oraz paszport B. M. - brata M. (M.) M. (M.), wydany w 1927 r., przez Starostę S., potwierdzają tylko, że osoby te w dacie ważności paszportów były obywatelami polskimi. Natomiast M. (M.) M. (M.) w 1923 r., legitymował się paszportem potwierdzającym posiadanie obywatelstwa rosyjskiego. Zdaniem Ministra w aktach sprawy brak jest dowodów na zaistnienie faktów skutkujących nabyciem i posiadaniem obywatelstwa polskiego przez M. (M.) M. (M.) - dziadka wnioskodawczyni, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 4 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. nr 7, poz. 44). Nie posiadał więc tego obywatelstwa w dniu [...] czerwca 1930 r. - dacie urodzenia swego syna R. M. - ojca R., który w konsekwencji nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. Ustalony stan faktyczny sprawy bezsprzecznie dowodzi, że w dacie urodzenia R. S., tj. w dniu [...] września 1954 r. jej ojciec R. M. nie posiadał obywatelstwa polskiego, tym samym nie mogła ona nabyć tego obywatelstwa przez urodzenie z ojca obywatela polskiego na podstawie przepisu art. 6 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim. W aktach sprawy brak jest dowodów na zaistnienie faktów skutkujących nabyciem przez stronę obywatelstwa polskiego na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. i ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. nr 10, poz. 49). Minister stwierdził, iż ustalony stan faktyczny i prawny wskazuje, że wnioskodawczyni nie nabyła i nie posiada obywatelstwa polskiego, zatem Wojewoda [...] zasadnie odmówił wydania decyzji stwierdzającej posiadanie przez nią obywatelstwa polskiego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. S. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012 r., zarzucając jej naruszenie art. 7, 10, 77 i 80 kpa. W motywach skargi podniesiono, że Minister zaskarżoną decyzję wydał przed otrzymaniem odpowiedzi od organów, do których zwrócił się o przekazanie kopii dokumentów, a więc przed zakończeniem prowadzonego postępowania dowodowego. Organ nie zapewnił skarżącej możliwości zapoznania się z dowodami oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Zdaniem skarżącej Minister błędnie przyjął, że wpis w paszporcie M. M. stwierdzający, że posiada on obywatelstwo rosyjskie ma charakter wpisu urzędowego. Obowiązujące ówcześnie przepisy prawa nie dawały bowiem możliwości dokonywania wpisów w paszporcie. Minister zaniechał zbadania podstawy prawnej dokonanego wpisu w paszporcie. Nadto gdyby M. M. nie był obywatelem polskim nie mógłby otrzymać obywatelstwa polskiego. Błędnie Minister przyjął, że M. M. nie posiadał obywatelstwa polskiego, gdyż urodził się rzekomo w H.. Ministrowi umknęła istotna okoliczność, że w chwili wydania paszportu M. M. był niepełnoletni, gdyż urodził się w 1906 roku a paszport otrzymał w dniu [...] stycznia 1923 r., nie miał zatem nawet 17 lat. Zatem nie mógł nabyć obywatelstwa na innej zasadzie jak tylko na ius sanguinis, tj. z art. 5 ustawy. Ta okoliczność została całkowicie pominięta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 5 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zasadą jest, iż sąd administracyjny sprawuję kontrolę pod względem zgodności z prawem. W myśl zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.ps.a.) rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wniesienie odwołania od decyzji organu administracji publicznej I instancji powoduje, że organ odwoławczy zgodnie z określoną w art. 15 kpa zasadą dwuinstancyjności postępowania obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę uprzednio rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Oznacza to, że organ II instancji ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania i zarzuty strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. W toku postępowania odwoławczego, organ je prowadzący powinien - jak nakazuje art. 77 § 1 kpa - dokonać oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i mając na względzie wskazania wynikające z art. 7 kpa - rozstrzygnąć sprawę w sposób podany w art. 138 § 1 lub § 2 k.p.a. Z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, iż po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ ma obowiązek rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy przez to rozumieć wzięcie pod uwagę wszystkich bez wyjątku dowodów przeprowadzonych w postępowaniu oraz uwzględnienie, bez wyjątku, wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć żadnego dowodu. Pominięcie jakiegokolwiek dowodu, może nasuwać wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów. Organ obowiązany jest dokładnie przeanalizować każdy przeprowadzony dowód, a przed rozpatrzeniem materiału dowodowego obowiązany jest do wysłuchania wypowiedzi strony, co do przeprowadzonych dowodów, zgromadzonych materiałów oraz wszystkich zgłoszonych żądań. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w postępowaniu administracyjnym zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 6 kpa). Zarówno w nauce jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę - musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny: po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa; po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 kpa szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny; - po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki. Naruszenie wymienionych reguł, jak również norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych - stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (zob. Adamiak, J. Borkowski - "Polskie postępowanie administracyjne i sądowo- administracyjne" - Wyd. Naukowe PWN W-wa 1992 r., str. 152-153 oraz zawarta tam literatura i orzecznictwo NSA). Odnosząc powyższe rozważania do sprawy niniejszej - zdaniem Sądu - należy stwierdzić, że organ naczelny rozpoznając w wyniku odwołania R. S. wniesionego od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego nie zastosował się do obowiązku wynikającego z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, tj. wnikliwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jaki znajdował się w aktach sprawy w dacie podejmowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych decyzji. Zasadnie podniesiono w skardze, iż organ odwoławczy w swoich rozważaniach całkowicie pominął okoliczność, że M. M. - ojciec skarżącej w dacie wydania paszportu był niepełnoletni. Wynika to z paszportu [....] wydanego przez Starostwo B. w dniu [...] stycznia 1923 roku, w którym podano rok urodzenia 1906 w miejscowości H.. Okoliczności tej organ odwoławczy nie rozważył w kontekście art. 5 ustawy z 1920 roku. Nie odniesiono się również do faktu podnoszonego w odwołaniu, iż w paszporcie tym znajduje się wpis Magistratu Miasta C. z dnia [...] stycznia 1923 r., że był on zameldowany w C., co zdaniem skarżącej, stanowi dowód że w świetle ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 roku 7 nabył on obywatelstwo polskie. Poza uwagą organu naczelnego pozostały również okoliczności, że E. M. - ojca M. M., otrzymał w dniu [..] września 1936 r. paszportu Ser[...] jako obywatel polski, a jego miejscem urodzenia w 1869 r. była miejscowość S., jak również to, że B. M. - brat M. M. jako obywatel polski otrzymał w dniu [...] sierpnia 1926 r. paszport Ser. [...], w którym podano, że urodził się 1909 roku w S.. W świetle okoliczności wynikających z dokumentów urzędowych wydanych na rzecz ojca i brata M. M., jak również tego, że w dacie wydania paszportu nie był on pełnoletni organ powinien dokonać wnikliwej oceny ujawnionego stanu faktycznego w kontekście przepisów ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 roku. W ocenie Sądu brak wnikliwej analizy omawianych dowodów przy rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.ps.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. 8