IV SA/Wa 695/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. i S. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość - odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca K. M. we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 31 marca 2016 r. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu. Skarżąca wyjaśniła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 2.036 zł. netto miesięcznie. Wnioskodawczyni podała również, że jest właścicielem domu o pow. 76 m2, nieruchomości rolnej (3,1 ha), dwóch budynków gospodarczych (802 i 60 m2), nie posiada przedmiotów wartościowych oraz oszczędności. Referendarz sądowy zarządzeniem z 6 kwietnia 2016 r. wezwał wnioskodawczynię do nadesłania: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża S. M. rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informacje o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, b) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich i innych form pomocy finansowej (za 2014 i 2015 r.), c) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżących, d) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość emerytur. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca, działając przez pełnomocnika, oświadczyła, że utrzymuje się przede wszystkim z gospodarstwa rolnego, w związku z tym "może ograniczyć wydatki" na bieżące utrzymanie. Wyjaśniła, że gospodarstwo rolne "poza dochodem w naturze" nie przynosi żadnych zysków. Wnioskodawczyni dołączyła do pisma: a) dokumenty potwierdzające wysokość emerytur, b) listę posiadanych rachunków bankowych (trzy rachunki), c) wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w [...] S.A., na którym w okresie ostatnich 3 miesięcy nie były dokonywane żadne transakcje, d) decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] w o przyznaniu skarżącemu jednolitej płatności obszarowej za 2014 r. e) informację wymienionego organu, z której wynika, że wniosek skarżącego przyznanie płatności obszarowych za 2015 r. nie został dotychczas rozpoznany. Stwierdzono, co następuje: Wniosek K. M. o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, ponieważ nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym (polegającym m.in. na zwolnieniu od kosztów sądowych) przyznaje się osobom, które wykażą, że poniesienie kosztów postępowania będzie się wiązało z nadmiernym obciążeniem ich domowego budżetu, powodując uszczerbek w utrzymaniu koniecznym. Mając na uwadze że miesięczny dochód skarżącej i jej męża wynosi nieco ponad 2.000 zł. netto (bez płatności obszarowych), a płody z gospodarstwa rolnego służą do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb życiowych, stwierdzić należy, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis od skargi w wysokości 200 zł. bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Należy podkreślić, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,1 ha, dom w którym mieszka oraz dwa budynki gospodarcze. Stan majątkowy to tymczasem, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane). Trzeba ponadto zauważyć, że nakłady na rozwój gospodarstwa rolnego nie mieszczą się w zakresie tzw. koniecznego utrzymania w związku z tym ich ponoszenie nie może stanowić decydującego argumentu za przyznaniem prawa pomocy, bowiem w wydatkach nie będących wydatkami koniecznymi strona jest zobowiązana poczynić oszczędności. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony skarżącej. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że poniesienie kosztów postępowania będzie się wiązało z nadmiernym obciążeniem jej domowego budżetu, powodując uszczerbek w utrzymaniu koniecznym. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.