IV SA/Wa 701/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. B. od postanowienie z 30 września 2015 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z 1 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji. Na wniosek skarżącego sporządzono uzasadnienie od wyroku i doręczył go skarżącemu w dniu 3 sierpnia 2015 r. W dniu 17 sierpnia 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). W formularzu PPF skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym z dwiema córkami (studentkami), synem który pracuje dorywczo oraz niepracującą synową. Skarżący wyjaśnił, że jest rolnikiem i otrzymuje emeryturę w wysokości 752 zł brutto miesięcznie. Dodał, że jest właścicielem domu "mieszkalno-gospodarczego" o powierzchni 115 m2, mieszkania o powierzchni 67 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2,79 ha. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że: a) posiada gospodarstwo rolne, a plony z gospodarstwa służą zaspokojeniu potrzeb żywieniowych jego rodziny, b) za energię elektryczną w grudniu 2014 r. zapłacił 500 zł, c) syn Z. B. pracuje dorywczo w gospodarstwie (we wniosku PPF wnioskodawca oświadczył, że syn pracuje dorywczo w warsztacie mechaniki samochodowej), d) córka P. B. studiuje zaocznie i w zamian za pomoc w sprzedaży plonów z gospodarstwa otrzymuje 450-500 zł miesięcznie, e) synowa E. B. nie posiada statusu osoby bezrobotnej, f) nie osiąga dochodów z mieszkania. Do pisma dołączono: kopię decyzji ZUS Oddział w T. z [...] marca 2015 r. o ustaleniu wysokości emerytury skarżącego (880,45 zł), zaświadczenie potwierdzające, że córka skarżącego K. B. jest studentką Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], kopię decyzji ARiMR o przyznaniu skarżącego płatności obszarowej za rok 2014 r w kwocie 1 757,98 zł. Postanowieniem z 30 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności referendarz stwierdził, że dwa tygodnie po złożeniu wniosku o udzielenie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, K. B. udzielił radcy prawnemu A. O. pełnomocnictwa do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku oraz do zastępowania skarżącego w postępowaniu sądowym zainicjowanym skargą kasacyjną. W konsekwencji referendarz uznał, że skoro w rozpatrywanym przypadku K. B. ustanowił pełnomocnika w niniejszej sprawie, to - w świetle art. 246 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej również "p.p.s.a." - nie ma podstaw do ustanowienia dla niego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Dalej, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie referendarz podkreślił, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący wielokrotnie powołał się na trudną sytuację materialną i finansową, to mimo wezwania referendarza sądowego nie przedstawił kompletnych informacji, które by potwierdzały taki stan rzeczy. Wnioskodawca nie przedstawił m.in. wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz osoby z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, ewentualnie oświadczeń o nieposiadaniu rachunku(-ów) bankowego(-ych), nie wykazał wysokości wydatków związanych z utrzymaniem i opłatami za tzw. media (oświadczył jedynie, ze w grudniu 2014 r. opłacił energię elektryczną oraz że nie płaci za wodę), nie wykazał wysokości dochodów syna, nie przedstawił zaświadczenia o bezrobociu córki. Skarżący nie udzielił także wyjaśnień z jakich przyczyn mieszkanie o powierzchni 67 m2 nie przynosi dochodu. Referendarz stwierdził, że skarżący nie podjął się w współpracy z sądem w wyjaśnianiu wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na ocenę jej możliwości płatniczych. Dlatego nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. K. B. w zakreślonym terminie wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 30 września 2015 r. W sprzeciwie wywiódł, że posiada rachunek bankowy, na którym gromadzone są środki finansowe otrzymane z płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz za "sprzedane zboże, nadwyżki". Środki te przeznacza na zakup nawozów, środków ochrony roślin i materiałów siewnych. Dodał, że jest rozwiedziony i nie mieszka z byłą żoną. Wraz z nim mieszka córka P., która nie płaci za mieszkanie. Dalej wskazał, że w mieszkaniu zamieszkuje K. B., a także jego syn Z. z wnukiem skarżącego D. i córka P. z wnuczką skarżącego A. Skarżący podniósł również, że: - syn Z. osiąga dochód ok. 1500-1600 zł z prac dorywczych, nie posiada żadnego rachunku bankowego, na jego utrzymuje pozostaje D.; - córce P. pomaga jego była żona, oraz, że nie może dostarczyć zaświadczenia córki o pozostawaniu bez pracy, bo nie jest zarejestrowana – pracuje na umowę zlecenie. Odnosząc się do kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, skarżący wyjaśnił, że radca prawny jest jego znajomym i pomaga mu nieodpłatnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata z urzędu, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione dopiero wówczas gdy posiadane przez stronę środki i dobra pozwalają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W praktyce oznacza to, że prawo pomocy udzielane jest osobom nieposiadającym żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc osobom żyjącym w ubóstwie, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania, wiązałaby się z pozbawieniem środków koniecznego utrzymania. Na gruncie rozpoznawanego wniosku Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że wniosek o przyznanie K. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym jest niezasadny. Oceny tej nie zmieniają zarzuty sformułowane w sprzeciwie od postanowienia referendarza. Zasadnie referendarz stwierdził, że skoro w toku postępowania skarżący ustanowił z wyboru profesjonalnego pełnomocnika, to niemożliwym jest ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata lub radcę prawnego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem czy radcą prawnym. Skarżący, co wynika z dokumentu pełnomocnictwa znajdującego się w aktach sprawy, zlecił radcy prawnemu A. O. sporządzenie i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 1 lipca 2015 r., a także umocował do reprezentowania skarżącego w postępowaniu zainicjowanym skargą kasacyjną. Fakt nawiązania stosunku prawnego pomiędzy skarżącym a profesjonalnym pełnomocnikiem z wyboru czyni niedopuszczalnym przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego lub adwokata). Bez znaczenie dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje natomiast kwestia sposobu rozliczenia z pełnomocnikiem z wyboru, na co wskazuje skarżący w sprzeciwie (przysługa koleżeńska). Dalej, za prawidłowe Sąd uznał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Rację ma referendarz sądowy, iż przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa i rodzinna wskazuje na liczne niejasności i nieścisłości. W szczególności trudno jednoznacznie ustalić z kim skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, czy z synem Z. i jego rodziną (żoną E. i synem D.), z córką K. czy z córką P. i jej córką A., a także kto mieszka w domu o pow. 115 m2, a kto w mieszkaniu o pow. 67 m2. Oświadczenia skarżącego nie zawierają również kompletnych informacji o źródła dochodu gospodarstwa domowego skarżącego oraz ich wysokości. Skarżący wskazał, że na dochód składa się emerytura w wysokości 757 zł brutto (oświadczenie w formularzu PPF pkt 10), dopłaty bezpośrednie za rok 2014 w wysokości 1757,98 zł, a także dochód ze sprzedaż z płodów rolnych, przy czym nie wskazał wysokości tych dochodów. Niewyjaśnione zostały - w sposób niebudzący wątpliwości - źródła dochodów pozostałych członków rodziny oraz ich wysokości, w szczególności córek (pracującej na zlecenie oraz otrzymującej pomoc finansową od byłej żony skarżącego). Skarżący nie nadesłał również żadnego wyciągu z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego, dokumentów obrazujących wydatki na kształcenie dzieci w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Dokumenty te - na co wskazano w wezwaniu z 2 września 2015 r. - były niezbędne do dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Wobec wybiórczych informacji przedstawionych przez K. B. referendarz sądowy nie miał możliwości dokonania oceny czy skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej spoczywa na niej samej, o czym wprost stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Skoro skarżący w sposób nierzetelny i niespójny przedstawił okoliczności wskazujące na trudną sytuację majątkową, to zasadnie wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.