IV SA/Wa 714/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, , po rozpoznaniu w dniu 9 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 714/16, zwalniającego M. W. od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi M. W., E. W., E. C. i A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2016 r. W toku postępowania sądowego M. W. (dalej zwana również "skarżącą") zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF oraz dokumentów przedstawionych przez skarżącą wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.300,59 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni jest osobą starszą, a jej stan zdrowia powoduje konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leki (ok. 400 zł. miesięcznie). Ponadto z przedstawionego zestawienia wynika, że na stałe wydatki i zobowiązania związane z utrzymaniem przeznacza miesięcznie ok. 900 zł. Skarżąca oświadczyła również, iż nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w całości. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw zarzucając, iż przyznane jej zwolnienie od kosztów sądowych zostało zawężone do kosztów poniesionych po dacie jego wydania. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że wraz z pozostałymi skarżącymi uiściła solidarnie wpis sądowy od skargi w wyniku oddalenia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania wpis sądowy powinien być liczony stosownie do udziałów, które zostały przyznane w odszkodowaniu w postępowaniu administracyjnym. Podsumowując skarżąca, stwierdziła, że zwolnienie z kosztów sądowych obejmuje również wpis sądowy, zatem powinna zostać zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego albo w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Z wniosku przedstawionego przez skarżącą wynika, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości ok.1.300 zł netto miesięcznie. W złożonym oświadczeniu skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku i oszczędności, a na stałe wydatki i leki przeznacza całą emeryturę. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżąca wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Oceniając sytuację finansową strony kwalifikującą ją do przyznania prawa pomocy Sąd stwierdził, że niskie dochody skarżącej w stosunku do wysokości comiesięcznych wydatków ponoszonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych nie pozwalają skarżącej na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bowiem skarżąca wykazała, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu, co uzasadniało zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Odnosząc się do zarzutów skarżącej Sąd wyjaśnia, że przyznanie prawa pomocy w całości na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. następuje w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Natomiast skarżąca złożyła wniosek tylko w zakresie kosztów sądowych, które mogły zostać przyznane w całości lub części. Wskazać również należy, że strona po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, może złożyć wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od jego uiszczenia, jednakże wniosek taki powinien być złożony w terminie zakreślonym przez Sąd do uiszczenia wpisu. Zasadą jest bowiem, że zwolnienie od kosztów sądowych następuje z datą wydania postanowienia w tym przedmiocie i nie działa wstecz. Wniosek o przyznanie prawa pomocy wywołuje zatem skutki dopiero od chwili jego wniesienia i nie obejmuje on zwolnienia od kosztów do uiszczenia których strona zobowiązana była w terminie, który upłynął przed jego złożeniem. W niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został złożony dopiero po uprawomocnieniu się zarządzenia z dnia 6 kwietnia 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi i po jego uiszczeniu, zatem nie mógł odnieść zamierzonego skutku względem wpisu sądowego od skargi. Wyjaśnienia także wymaga, że wpis stosunkowy zależy od podanej przez stronę skarżącą wartości przedmiotu zaskarżenia, a w przypadku gdy uprawnienia lub obowiązki skarżących związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne (jak w niniejszej sprawie) ponoszenie kosztów sądowych przez skarżących następuje solidarnie, a nie odpowiednio do udziału w sprawie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.