IV SA/Wa 719/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na mocy którego wezwano skarżącą A. Z. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Ministra Gospodarki, określonego na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w wysokości 100 zł, skarżąca wnioskiem z dnia 1 czerwca 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnią córką. Skarżąca i jej mąż uzyskują stałe dochody z tytułu umowy o pracę oraz z najmu lokalu w łącznej wysokości ok. 15760 zł brutto miesięcznie (10800 netto). Wnioskodawczyni wskazała, że jest właścicielką trzech mieszkań o powierzchni: 70 m2, 54 m2 i 46 m2 i nie posiada oszczędności. Do wniosku skarżąca dołączyła zestawienie stałych przychodów i wydatków, w którym wykazała, iż uzyskiwane dochody służą w całości na pokrycie stałych wydatków. Do wydatków tych strona zaliczyła wydatki ponoszone na: zakup benzyny, utrzymanie trzech mieszkań, spłatę kredytu bankowego zaciągniętego na zakup mieszkania, spłatę trzech rodzinnych pożyczek na zakup wyposażenia mieszkania oraz na bieżące wydatki związane z prowadzeniem spraw administracyjnych, sądowych i prokuratorskich, polisy ubezpieczeniowe członków rodziny, przedszkole oraz opiekunkę dla córki oraz leki dla członków rodziny. Według oświadczenia strony, po spłacie ww. zobowiązań, miesięcznie na utrzymanie czterech osób (tj. trzyosobowej rodziny skarżącej oraz opiekunki do dziecka) pozostaje kwota ok. 2627 zł (657 zł miesięcznie na jedną osobę). W piśmie z dnia 1 czerwca 2009 r., stanowiącym uzasadnienie złożonego wniosku, skarżąca podniosła, że toczące się od wielu lat postępowania sądowe w sprawie reprywatyzacji cegielni J. K. w [...] wyczerpały zasoby finansowe jej rodziny, zaś wysokie bieżące koszty utrzymania prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego sprawiają, że jednorazowe uiszczenie wpisu wiązać się będzie z wyraźnym uszczerbkiem dla podstawowej egzystencji rodziny. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunkiem przyznania prawa pomocy w takim zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). W świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny nie uzasadnia zatem jeszcze pozytywnego rozpoznania wniosku. Warunkiem uwzględnienia zgłoszonego żądania jest bowiem wykazanie, że partycypowanie w kosztach postępowania nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. A zatem nawet odczuwalny uszczerbek związany z poniesieniem koszów sądowych nie skutkuje przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli pozostałe po poniesieniu tych kosztów środki finansowe wystarczą na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawcy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się ponadto, że przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymagane jest skonfrontowanie wysokości osiąganych dochodów z koniecznymi kosztami utrzymania, przy czym koszty te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, nie zaś kosztów, które ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., FZ 794/04). Ocena okoliczności przedstawionych w złożonym wniosku oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uzasadnia odmowę przyznania stronie prawa pomocy. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze skargą złożoną na postanowienie w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia, nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych w sprawie wiązać się będzie dla strony z niebezpieczeństwem o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżąca miesięcznie dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych dwóch dorosłych i jednego dziecka, z wysokością cen artykułów pierwszej potrzeby i wielkością przeciętnych potrzeb polskiego gospodarstwa domowego prowadzi bowiem do wniosku, że z posiadanych środków pieniężnych skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponieść koszty opłat sądowych. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca oraz jej mąż uzyskują stałe, wysokie, dochody z tytułu umowy o pracę oraz dochody z wynajmu mieszkania w łącznej wysokości 15760 zł brutto miesięcznie. Aczkolwiek skarżąca podjęła próbę wykazania, że miesięczne wydatki ponoszone w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym w całości bilansują się z osiąganym dochodem, to nie można w sposób uprawniony przyjąć, że dochody uzyskiwane przez skarżącą i jej męża, zważywszy, że na ich utrzymaniu pozostaje jedno dziecko, nie pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania w sprawie, której dotyczy rozpoznawany wniosek. Nie budzi bowiem wątpliwości, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można abstrahować od wysokości kosztów postępowania, którego wniosek dotyczy, a zatem sytuację majątkową strony oraz jej zdolności płatnicze należy ocenić na tle wysokości kosztów postępowania w sprawie. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedyną wymagalną opłatę stanowi wpis od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe, potencjalne koszty postępowania, których uiszczenie rozłożone jest w czasie (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej), również każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł. Wysokość kosztów sądowych w sprawie pozostaje zatem w tak znaczącej dysproporcji do wysokości dochodów osiąganych przez skarżącą i jej męża, że bez znaczenia dla oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach tego postępowania pozostaje również znany referendarzowi sądowemu z urzędu fakt, że obecnie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zawisła jest jeszcze jedna sprawa ze skargi skarżącej, a zatem oprócz obowiązku pokrycia kosztów sądowych w sprawie IV SA/Wa 719/09, na stronie ciąży obowiązek uiszczenia kosztów w sprawie IV SA/Wa 720/09. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania sądowego na innych obywateli, także tych, którzy są gorzej usytuowani od wnioskodawcy - z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywane są wydatki budżetowe. Wynikający z art. 199 p.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie obciąża jedynie osób posiadających nadwyżkę wydatków względem dochodów, ale dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, a więc także skarżącej, nawet gdyby wiązało się to z potrzebą poczynienia pewnych oszczędności. W szczególności, zwolnienie od kosztów sądowych nie może mieć miejsce w przypadku osób, których dochody i stan majątkowy są wyższe od przeciętnej. W postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, ze obowiązek partycypowania w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (sygn. akt I OZ 452/06). Kwoty wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącą i jej męża znacznie przekraczają wysokość minimalnego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy, co również nie pozwala uznać, że strona może być zaliczona w poczet osób żyjących w ubóstwie, które, w zamiarze ustawodawcy, mają być beneficjentami systemu pomocy prawnej. Reasumując, wysokość oraz jednorazowy charakter kosztów postępowania, w odniesieniu do przedstawionej powyżej sytuacji finansowej skarżącej, posiadającej majątek nieruchomy i stałe dochody w znacznej wysokości nakazują stwierdzić, że poniesienie kosztów postępowania nie przekracza możliwości finansowych strony i nie sprowadzi na nią zagrożenia, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.