IV SA/Wa 726/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku M. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy U. z dnia [...] lutego 1988 r. o przejęciu przez Skarb Państwa w zamian za emeryturę nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego A. i M. N., położonego na terenie miejscowości B., gmina U. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister podniósł, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. N. - córka A. i M. N. zarzuciła organowi m. in. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 48 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ), dalej zwana ustawą o ubezpieczeniu rolników, poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie spełnia warunków określonych tym przepisem. Jednocześnie organ wskazał, iż podstawą prawną wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy U. była wyżej powołana ustawa o ubezpieczeniu rolników, wskazująca w art. 48 ust. 1, iż następcami rolnika mogli być zstępni, małżonkowie zstępnych, przysposobieni, małżonkowie przysposobionych, rodzeństwo, małżonkowie zstępnych rodzeństwa oraz pasierbowie i wychowankowie rolnika. Natomiast stosownie do art. 48 ust. 3 ww. ustawy następca rolnika powinien był spełniać warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, określone w przepisach Kodeksu cywilnego, a ponadto nie może on przekroczyć 55 lat oraz nie mógł być inwalidą I lub II grupy albo III grupy, całkowicie niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wskazuje natomiast art. 160 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) własność nieruchomości rolnej lub jej części mogła być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca stale pracował w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast art. 51 ustawy ubezpieczeniowej stanowił, że w przypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Minister podkreślił, iż przedmiotem toczącego się postępowania jest ocena, czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy U. z dnia [...] lutego 1988 r. dotknięta była jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tzn. czy istnieją podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Wskazał, że fakt pominięcia przez Naczelnika strony postępowania nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż jest to zarzut stanowiący podstawę wznowienia postępowania. Takie stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 marca 1988 r. Zatem zarzut M. N. jakoby gospodarstwo rolne A. i M. N. zostało przekazana na Skarb Państwa z pominięciem jej osoby nie stanowi - w ocenie organu - rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie organ wskazał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż przyjęcie gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa, na podstawie art. 51 ustawy ubezpieczeniowej, nastąpiło na wyraźny i uzasadniony wniosek jego właścicieli –A. i M. N., którzy jako swojego następcę prawnego wskazali jedynie syna J. N. Minister wskazał, iż - w jego ocenie - zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż Naczelnik Miasta i Gminy w U. podejmując rozstrzygnięcie działał w dobrej wierze na podstawie dostępnych, w dniu wydawania kwestionowanej decyzji, dokumentów oraz stwierdzeń samych stron postępowania - zainteresowanych przejęciem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę. Organ dysponując wiedzą co do "braku następcy" (następców) nie miał podstaw do badania pozostałych przesłanek wynikających z art. 51 ustawy ubezpieczeniowej, tj. czy istnieje jakikolwiek inny następca, czy spełnia on warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego, czy też odmówił jego przyjęcia. Biorąc pod uwagę powyższe Minister wskazał, iż zebrany materiał dowodowy i posiadane przez organ informacje stanowiły dostateczną podstawę do wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca M. N. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 51 w związku z art. 48 ust. 1 i 3 ustawy ubezpieczeniowej poprzez błędne uznanie, że Naczelnik Miasta i Gminy w U. nie musiał badać przesłanek wynikających z art. 51 ww. ustawy; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: - art. 7 K.p.a. tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez nieustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony; * art. 8 K.p.a. tj. prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania strony do organu; * art. 10 K.p.a. tj. niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym studium postępowania, w szczególności uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem zaskarżonej decyzji; * art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 80 K.p.a. tj. niedokładne ustalenie stanu faktycznego poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy przez co nie został rozpatrzony i oceniony cały materiał dowodowy; * art. 78 § 1 K.p.a. tj. nie przeprowadzenie dowodu na żądanie strony; * art. 107 § 3 K.p.a. tj. nie wskazanie w uzasadnieniu faktów, które zostały uznane za udowodnione i dowodów które zostały uwzględnione, a w szczególności wskazania dowodów którym organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania, wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2009 r. wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 201 Or. została wydana w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 157 § 2 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej. Jest ono samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa i dopiero ujawnienie w kontrolowanej decyzji jednej z nich może skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Zadaniem organu nadzoru było zatem ustalenie, czy kontrolowana przez niego decyzja została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących w dacie jej wydania przepisach prawnych, a także czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Z akt administracyjnych sprawy, przedstawionych Sądowi, wynika, iż organ nadzoru nie wywiązał się z tego obowiązku należycie. Podstawę materialnoprawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy U. z dnia [...] grudnia 1988r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz. U. Nr 40, poz. 268 ). Stosownie do art. 48 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kontrolowanej decyzji, następcami rolnika mogli być zstępni, małżonkowie zstępnych, przysposobieni, małżonkowie przysposobionych, rodzeństwo, małżonkowie rodzeństwa, zstępni rodzeństwa rolnika, małżonkowie wstępnych rodzeństwa oraz pasierbowie i wychowankowie rolnika. Jeżeli rolnik nie ma następcy, o którym mowa powyżej, następcą mógł być właściciel gospodarstwa rolnego lub jego małżonek ( ust. 2 tegoż art.). W myśl ust. 3 ww. artykułu, następca rolnika powinien spełniać warunki wymagane do nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, określone w przepisach Kodeksu cywilnego, a ponadto nie mógł przekroczyć 55 lat oraz nie mógł być inwalidą I lub II grupy albo III grupy, całkowicie niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 160§1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm. ) własność nieruchomości rolnej lub jej części mogła być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca stale pracował w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej, albo miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Stosownie do art. 51 ustawy o ubezpieczeniu rolników, w wypadku braku następcy lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało państwo. W świetle takiego brzmienia wskazanego przepisu błędne jest stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż organ prowadzący postępowanie administracyjne zakończone wydaniem kontrolowanej decyzji, nie miał podstaw do badania czy istnieje jakikolwiek inny następca spełniający warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego czy też odmówił jego przyjęcia, w sytuacji kiedy właściciele przedmiotowego gospodarstwa rolnego oświadczyli, że przekazują je na Skarb Państwa. Zgodnie z wykładnią gramatyczną art. 51 przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo na wniosek rolnika mogło nastąpić w następujących przypadkach ; 1. braku następcy 2. gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego 3. gdy następca spełniał warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego, ale odmówi jego przejęcia. Z powyższego wynika, iż organ prowadząc postępowanie administracyjne w sprawie przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego na wniosek rolnika, miał obowiązek wyjaśnienia czy spełnione są przesłanki do takiego przejęcia określone w tym przepisie, tj. brak następcy, niespełnienie przez następcę warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmowa jego przejęcia. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi w niniejszej sprawę wynika, iż Naczelnik Miasta i Gminy U. posiadał informację, iż ówcześni właściciele gospodarstwa A. i M. N. mieli dzieci, w tym córkę M. którą organ wezwał do złożenia oświadczenia w dniu 30 maja 1986 r. ( dowód zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych). Brak jest w aktach sprawy dowodu, który by wskazywał, iż Naczelnik Miasta i Gminy U. przed wydaniem kontrolowanej decyzji dysponował dowodem na podstawie, którego można by uznać, iż M. N. odmówiła przyjęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Przedłożone przez skarżącą M. N. w toku postępowania nieważnościowego świadectwo dojrzałości Liceum Ogólnokształcącego wydane w dniu [...] września 1980r. wskazuje, iż posiadała ona kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem ukończyła naukę w klasie o profilu SPR. Z załączonego do akt sprawy pisma [...] Kuratora Oświaty z dnia 29 stycznia 201 Or. wynika, iż widniejące na kopii świadectwa dojrzałości skarżącej "SPR" oznacza Szkołę Przysposobienia Rolniczego. W świetle powyższych okoliczności nie można podzielić stanowiska Ministra, iż fakt pominięcia przez Naczelnika Miasta i Gminy U. skarżącej nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż jest to zarzut stanowiący podstawę wznowienia postępowania. Pominięcie bowiem skarżącej jako następcy w rozumieniu art. 51 ww. ustawy o ubezpieczeniu rolników jest jednoznaczne z brakiem dokonania ustaleń w zakresie spełnienia określonych przez prawodawcę przesłanek wymaganych do przejęcia przez Państwo przedmiotowego gospodarstwa rolnego na wniosek rodziców skarżącej. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazane powyżej wytyczne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy.