IV SA/Wa 726/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), Protokolant ref. staż. Agnieszka Szymańczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga M. W. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca", "strona") na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN", "organ") z dnia [...] stycznia 2019 r. Nr [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prowadzone na wniosek skarżącego z dnia 1 października 2018 r., w sprawie potwierdzenia osadzenia J. W. w więzieniu [...] w okresie od lipca 1944 r. do czerwca 1945 r. tj. potwierdzenia okresów przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia 1 października 2018 r. (data wpływu do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] - 5 października 2018 r.) skarżący zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej potwierdzającej osadzenie bez wyroku w latach 1944-1945 jego zmarłego ojca – J. W. Jako podstawę przedmiotowego wniosku strona wskazała przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2018 r., poz. 276 ze zm.; dalej: "ustawa o kombatantach"). Wskazaną na wstępie decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. Prezes IPN, działając na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 4 ust 1 pkt 4 oraz art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, umorzył przedmiotowe postępowanie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał ,iż zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) w związku z art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy o kombatantach Prezes IPN potwierdza okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia w latach 1944 -1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Natomiast z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach stanowi, że uprawnienia, o których mowa w ust. 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Organ podniósł, iż z wnioskiem z dnia 1 października 2018 r. dotyczącym potwierdzenia wobec zmarłego J. W. okoliczności o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, wystąpił jego syn – M. W. Wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że postępowanie toczyło się, pomimo iż w świetle art. 28 k.p.a. w związku z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, M. W. nie przysługuje przymiot strony. W związku z powyższym, że skarżący nie mógł złożyć wniosku w sprawie potwierdzenia przez Prezesa IPN osadzenia J. W. bez wyroku w latach 1944-1945 w areszcie UB, niniejsze postępowanie należało umorzyć. Skargę do sądu administracyjnego na powołane rozstrzygnięcie złożył skarżący. Autor skargi zarzucił organowi rażące naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym poprzez nieprzeprowadzenie w sprawie postępowania dowodowego i niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy z wniosku z dnia 1 października 2018r. W skardze skarżący powołał się na art. 29 k.p.a. (zamiast na art. 28 k.p.a.) wskazując, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach Prezes IPN zobowiązany jest na wniosek osoby zainteresowanej potwierdzić okoliczność osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski. W ocenie skarżącego organ naruszył przepisy art. 7, art. 9 i art. 77 § k.p.a. poprzez brak zgromadzenia w sprawie i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz nienależyte i niewyczerpujące informowanie strony o okolicznościach prawnych i faktycznych sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania. Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli sądowej, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa IPN z dnia [...] stycznia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prowadzonego na wniosek M. W w sprawie potwierdzenia osadzenia J. W. w więzieniu [...] w okresie od lipca 1944 r. do czerwca 1945 r. tj. potwierdzenia okresów przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Obowiązkiem Sądu jest zatem zbadanie, czy zasadnie organ umorzył przedmiotowe postępowanie, z uwagi na fakt, iż M. W. nie przysługiwał przymiot strony w sprawie potwierdzenia przez Prezesa IPN osadzenia jego ojca bez wyroku w latach 1944-1945 w areszcie UB. O tym, kto jest stroną postępowania administracyjnego rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie "strony" jest kategorią prawa materialnego. Oznacza to, że interes prawny uprawniający do wszczęcia postępowania i bycia w nim stroną musi znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego. Nie wystarczy wewnętrzne przekonanie danego podmiotu w tym zakresie. Skoro zaś art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przymiotu strony postępowania, to ustalenie interesu prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotne są regulacje zawarte w przepisach ustawy o kombatantach. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) w związku z art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, Prezes IPN potwierdza okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia w latach 1944 -1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. A zatem postępowanie to ma swoją podstawę prawną decydującą o zakresie przedmiotowym i podmiotowym oraz o materialnoprawnych przesłankach rozstrzygnięcia. Należy zauważyć iż ustawa o kombatantach wyraźnie wskazuje jakie podmioty w stosunku do konkretnych uprawnień mogą być stronami postępowania. Są to przede wszystkim osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, czyli kombatanci. Wskazanie innych podmiotów do określonych uprawnień występuje w ustawie o kombatantach w art. 12 ust. 2 pkt 2, art. 16 ust. 2, art. 19 ust. 4, art. 19d oraz art. 20 ust. 3, z czego ostatnie trzy przepisy wskazują wyłącznie wdowy i wdowców po kombatantach. Uprawnienia wdowy (wdowca) po kombatantach nie należą do kategorii praw nabytych, jak i nie są skutkiem następstwa prawnego. Treść przepisów ustawy o kombatantach wyklucza możliwość wyinterpretowania uprawnień wskazanych w przepisach tej ustawy dla innych osób niż w niej wymienione. W toku postępowania Prezes IPN prawidłowo ustalił, że skarżący zarówno we wniosku z dnia 1 października 2018 r., jak i w skardze na decyzję Prezesa IPN z [...] stycznia 2019 r., nie wskazał żadnego przepisu prawa materialnego, z którego wywodziłby swój interes prawny do złożenia wniosku o odszukanie dokumentów dotyczących J. W. potwierdzających jego więzienie i represjonowanie oraz wydanie decyzji administracyjnej w sprawie potwierdzenia faktu osadzenia jego ojca – J. W. w latach 1944-1945 bez wyroku w więzieniu na terytorium Polski za działalność polityczną związana z walką o suwerenność i niepodległość. Samo twierdzenie strony że, motywem jego działania jest chęć uznania zasług ojca, nie jest wystarczające do przyznania mu statusu strony postępowania. W ocenie Sądu, w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy, brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości wydanego w sprawie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prowadzonego na wniosek skarżącego z dnia 1 października 2018 r., w sprawie potwierdzenia osadzenia J. W. w więzieniu [...] w okresie od lipca 1944 r. do czerwca 1945 r. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 k.p.a., stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia organu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. W kontrolowanej sprawie brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy z uwagi na brak po skarżącego przymiotu strony. W tych warunkach organ był obligowany do zastosowania wskazanego powyżej art. 105 § 1 i umorzenia postępowania prowadzonego z wniosku skarżącego z dnia 1 października 2018 r. Jednocześnie Sąd zauważa, iż Prezes IPN wniosek z 1 października 2018 r. w części odnoszącej się do "odszukania dokumentów" potwierdzających więzienie i represjonowanie ojca skarżącego zakwalifikował jako wniosek z art. 30 w związku z art. 35a ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2032) o udostępnienie przez IPN do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Uprawnienia wynikające m.in. z art. 30 ustawy o IPN może bowiem wykonywać osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.