IV SA/Wa 743/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący J. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a ich źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne: skarżącego w wysokości 2.300,-zł i jego żony w kwocie 1.400,-zł. Łączny miesięczny dochód małżonków z tytułu emerytury wynosi 3.700,-zł. We wszystkich rubrykach formularza dotyczących majątku wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wpisał "nie posiadam", natomiast przedstawiając stan majątkowy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ujawnił mieszkanie o pow. 50 m2 stanowiące wspólność majątkową żony z dziećmi po zmarłym mężu. Do wniosku skarżący dołączył zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania, a także rachunki mające dokumentować część wydatków oraz kserokopię karty parkingowej dla osoby niepełnosprawnej wystawionej na nazwisko jego żony. Wśród miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego J. B. wymienił m. in. utrzymanie działki w M. i spłatę kredytu. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2012 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący, pismem z dnia 28 sierpnia 2012 r., wniósł sprzeciw, w uzasadnieniu którego podał, że nie ma czasu na poszukiwania dokumentów przemawiających za udzieleniem mu pomocy prawnej, gdyż zajęty jest niepełnosprawną żoną wymagającą specjalistycznego leczenia szpitalnego, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Wskutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zarządzeniem z dnia 17 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał J. B. do uzupełnienia, w terminie czternastu dni, braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) nadesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2) udokumentowanie wydatków na leczenie żony wywołane nagłym pogorszeniem się stanu jej zdrowia (np. kosztów leczenia specjalistycznego czy zakupu lekarstw); 3) jednoznaczne sprecyzowanie czy domaga się ustanowienia adwokata czy radcy prawnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 22 października 2012 r. wpłynęło do akt sprawy pismo skarżącego precyzujące żądanie poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz wyjaśniające, że nie jest w stanie udokumentować wydatków na leczenie żony, gdyż pełna dokumentacja jest w posiadaniu żony, która przebywa na turnusie w szpitalu sanatoryjnym do 30 listopada 2012 r. Ponadto poinformował, że posiada zadłużenie w toczącym się postępowaniu spadkowym przed Sądem Rejonowym w W.. Do niniejszego pisma skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego, prowadzonego przez BankPekao, za okres od 18 sierpnia 2012 r. do 17 września 2012 r. z wyszczególnieniem dokonanych transakcji z dostępnymi na dzień 17 września 2012 r. środkami w wysokości 1.493,56 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Prawo pomocy, stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 252 § 1 i 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego W świetle treści art. 246 § 1 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że w formularzu wnioskodawca nie zamieścił informacji, które wskazywałyby, że obciążają go wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie przy piśmie z dnia 21 lipca 2012 r. nadesłane zostały przez skarżącego kserokopie: 1) decyzji ZUS Oddział w W. II o waloryzacji emerytur wnioskodawcy i jego żony, które od dnia 1 marca 2012 r. wynoszą netto odpowiednio 2.062,49 zł i 1.425,05 zł, 2) orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] orzekającego, iż D. S. częściowo wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, 3) dwóch faktur za energię elektryczną każda opiewająca na kwotę 98,30 zł płatne do 10 kwietnia 2012 r. i 11 czerwca 2012 r., 4) dokumentu obowiązkowego ubezpieczenia obory i budynku jednorodzinnego mieszkalnego i ubezpieczenia PZU DOM Plus, 5) oryginały czterech opłaconych rachunków za gaz płatnych w terminach od 14 czerwca 2012 r. do dnia 17 grudnia 2012 r. w kwocie 52,82 zł, 29,52 zł, 31,82 zł i 31,82 zł, 6) oryginały dwóch opłaconych ze znacznym wyprzedzeniem rachunków za gaz płatnych do dnia 18 lutego 2013 r. i 19 kwietnia 2013 r. w kwocie 31,82 zł i 29,52 zł – co oznacza, że sytuacja materialna wnioskodawcy wskazuje, że poniesienie opłat z dziesięciomiesięcznym wyprzedzeniem terminu płatności pozostaje w granicach jego możliwości finansowych, 7) blankietu nieopłaconej składki na rzecz Oddziału PZU W. w terminie płatności do dnia 30 stycznia 2013 r. i do dnia 30 kwietnia 2013 r. po 55,80 zł, 8) szeregu nieaktualnych rachunków, których termin płatności przypadał na lata 2005, 2009, 2010 i 2011. Jednakże kserokopie nadesłanych dokumentów nie stanowią prawidłowego wykonania zarządzenia Sądu z dnia 17 września 2012 r., a i dokumenty te nie obrazują sytuacji materialnej skarżącego, i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, opłacanie przez wnioskodawcę rachunków z dziesięciomiesięcznym wyprzedzeniem terminów płatności wskazuje, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pozostaje w granicach jego możliwości finansowych, tym bardziej, że skarżący na wezwanie Sądu również uiścił należny wpis sądowy w wysokości 100,-zł. Należy podkreślić, że w związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, LEX nr 494242). Ponadto również podnieść należy, iż nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej wyjątkowo trudną sytuację majątkową, załączając do wniosku również nieaktualne dokumenty źródłowe, których termin realizacji płatności przypadał na lata 2005, 2009, 2010 i 2011, jak w przypadku obowiązku uiszczenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu (2011 r.), czy należności za energię elektryczną (2005 r. i 2010 r.) oraz abonament za telewizję kablową ASTER (2009 r.). Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, iż z treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżący uznając za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącego jedynie w oparciu o aktualne dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy faktycznie zaistniały. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.