IV SA/Wa 75/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Grzegorz Walczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 września 2005 r. sprawy ze skargi M. W., J. P., R. W. oraz E. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku R. W., E. W., J. P. i M. W. (następców prawnych byłego właściciela gospodarstwa rolnego) na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] września 1979r. o przejęciu na rzecz Państwa w zamian za świadczenie emerytalne, gospodarstwa rolnego o pow. 1,3302 ha położonego w R. stanowiącego własność P.W.. W uzasadnieniu decyzji podano, że przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Państwa nastąpiło na wniosek P. W. w trybie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. nr 32, poz. 140 /. Organ wskazał, że P. W. nie miał w dacie przekazania gospodarstwa Państwu, następców spełniających warunki określone w art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy i możliwe było przejęcie gospodarstwa przez Państwo. Podkreślono, że zstępni P.W. nie posiadali kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego a zatem nie spełniali warunków do przejęcia gospodarstwa zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy z dnia 27 października 1977r. Decyzją z dnia [...] października 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania R. W., E. W., J. P., M.W. i Z. W. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu wojewódzkiego. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - w razie braku następców lub, gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. W związku z tym, że zstępni właściciela gospodarstwa nie spełniali warunków do przejęcia gospodarstwa określonych w art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy, przejęcie gospodarstwa przez Państwo na wniosek P.W. nie było sprzeczne z prawem. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli R. W., E. W., J. P. i M.W. zarzucając rozstrzygnięciom organów obu instancji naruszenie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że synowie i córka P.W. przez wiele lat pracowali w przedmiotowym gospodarstwie i mogli jako następcy przejąć to gospodarstwo ponieważ mieli do tego odpowiednie przygotowanie. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoja dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych powodów, niż określone w jej uzasadnieniu. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Sąd zatem poddał ocenie legalność zaskarżonej decyzji nie tylko w aspekcie zarzutów podniesionych przez skarżącego, lecz przede wszystkim zbadał kompetencję Wojewody, a następnie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do oceniania w postępowaniu nieważnościowym decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] września 1979r. o przejęciu na rzecz Państwa w zamian za świadczenie emerytalne, gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Właściwość rzeczową organu ustala się według przepisów prawa materialnego, które to przepisy stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustalić należy najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określić organ wyższego stopnia (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 r., str. 732). Podstawę materialnoprawną kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] września 1979r. stanowił przepis art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. nr 32, poz. 140 /. Ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin / Dz. U. nr 40 poz. 268 / z dniem 1 stycznia 1983 r. Ta ustawa zaś została uchylona z dniem 1 stycznia 1991 r. przez ustawę z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników / t.j. Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 /. Z powyższych ustaw wynikło, że organami właściwymi do orzekania w sprawach przejęcia gospodarstw rolnych w zamian za świadczenie emerytalne były terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego. W obowiązującym obecnie stanie prawnym nie ma uregulowań dotyczących przejmowania przez państwo w zamian za świadczenie emerytalne gospodarstw rolnych mocą decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 164 Konstytucji RP podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, która wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego niezastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego. Ponieważ obecnie przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy omawiana kategoria spraw dotycząca przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo należy uznać, na mocy klauzuli generalnej, właściwość organów gminy. Natomiast w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Również art. 17 pkt 1 k.p.a. wskazuje na taką właściwość samorządowych kolegiów odwoławczych. W niniejszej sprawie brak jest przepisu szczególnego, który regulowałby odmiennie tę kwestię. Dlatego też należy przyjąć, iż kompetencja do orzekania w omawianej kategorii spraw w I instancji należałaby obecnie do organu samorządu terytorialnego zaś organem wyższego stopnia byłoby właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Z tego względu, mając na uwadze, iż postępowanie administracyjne toczyło się z naruszeniem przepisów o właściwości, należało stwierdzić nieważność zarówno zaskarżonej decyzji wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...]. W zakończeniu należy wskazać, że Sąd nie był związany postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2000r., którym to postanowieniem Kolegium uznało się za organ niewłaściwy i przekazało sprawę Wojewodzie [...]. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.