IV SA/Wa 751/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Izabella Janson,, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2006 r. sprawy ze skargi M. R., W. R., J. O., T. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. R., W. R., J. O., T. O. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. znak [...] o stwierdzeniu, że zespół pałacowo-parkowy położony w O. (pow. O.), składający się z działek wymienionych w sentencji decyzji, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano m.in. na brak podstawy prawnej do orzekania w drodze decyzji administracyjnej co do części nieruchomości ziemskiej, jako nie podpadającej pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że przedmiotem oceny wojewódzkiego urzędu ziemskiego przy wydawaniu stosownej decyzji, było jedynie ustalenie, czy dana nieruchomość posiada, określony w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, areał powierzchni – powyżej 100 ha ogólnej powierzchni, bądź powyżej 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, powyżej 100 ha ogólnej powierzchni niezależnie od wielkości użytków rolnych. W konsekwencji uznano, że skoro zespół pałacowo-parkowy w O. wchodził w skład nieruchomości ziemskiej o areale znacznie przekraczającym 100 ha, to nie ma znaczenia prawnego ustalanie, czy zespół ten miał charakter rolny, lub czy był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią majątku ziemskiego. W zaskarżonej decyzji przyjęto, że na cele reformy rolnej przejmowano nie tylko użytki rolne, ale również tereny z zabudowaniami o charakterze nie tylko gospodarczym, ale także pałace, dwory i wille, z reguły położone w parku, będące siedzibami właściciela majątku ziemskiego. Zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2006 r. wydana została po uprzednim uchyleniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2002 r. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02. W uzasadnieniu wyroku zarzucono m.in. niewyjaśnienie przez organ odwoławczy, czy zespół pałacowo—parkowy w O. przejęto na cele reformy rolnej, w tym rezerwowanie ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, następcy prawni byłych współwłaścicieli majątku ziemskiego w O. zarzucili naruszenie art. 138 §1 pkt 2 kpa i art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), oraz art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W motywach uzasadnienia skargi wskazano na niewykonanie przez organ odwoławczy zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 5 marca 2003 r. oraz odmienne od Sądu odczytanie regulacji prawnych dot. reformy rolnej, jako – zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi – nie dających podstawy do orzekania wobec części majątku ziemskiego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 99 w zw. z art. 100 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z wyjątkiem uchwał wydanych przed tym dniem, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie wydany został uprzednio wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, w którym Sąd, uchylając decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2002 r., wskazał na konieczność uwzględnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, czy w świetle zarówno Manifestu Lipcowego PKWN, jak i rozwiązań przyjętych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, rozwiniętych w rozporządzeniu wykonawczym z dnia 1 marca 1945 r. intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej z tym, iż przez podmioty inne, niż dotychczasowy właściciel; dla wyodrębnienia części nieruchomości przeznaczonej lub wykorzystywanej w inny niż rolny cel nie był niezbędny wpis w księdze wieczystej; oznaką wydzielenia z majątku ziemskiego części gruntów o innym charakterze i przeznaczeniu, niż grunty rolne są w zasadzie granice działki, które nie musza być uwidocznione w terenie, wystarczy gdy są uwidocznione na urzędowych na urzędowych mapach albo też na innej podstawie mogą być w terenie ustalone (wydzielenie fizyczne, np. przez ogrodzenie trwałe); przy dokonywaniu oceny, czy określona część nieruchomości podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej niezbędne jest ustalenie, czy istniał związek funkcjonalny (a nie podmiotowy) pomiędzy tą częścią a pozostałymi gruntami o charakterze rolniczym, mając na uwadze, że polskie dwory z reguły nie były związane bezpośrednio z produkcją rolną, nie stanowiły integralnej części podwórek folwarcznych, lecz były integralną częścią otaczających je parków. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. nie uwzględniono powołanych wskazań Sądu, kwestionując konieczność dokonywania oceny istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego. Mimo wiążącej oceny prawnej Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął, iż brak jest podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego wobec części majątku ziemskiego wnioskowanej przez skarżących. Nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2003 r. oznacza, iż zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2006 r. wydana została z naruszeniem art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiła bowiem zmiana stanu prawnego, jak również nie ujawniły się nowe okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie przez organ orzekający od oceny prawnej zawartej w powołanym wyroku z dnia 5 marca 2003 r. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić ocenę prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02.