IV SA/Wa 760/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zbigniew Rudnicki, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2005 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania w związku z ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] oraz postanowienia tego organu z dnia [...] stycznia 2004 r. wznawiającego postępowanie w sprawie. Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa działając na wniosek S.G. z dnia 1 grudnia 2004r. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] listopada 2004r. znak [...]. S.G. 30 października 2003r. /data stempla pocztowego/ złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1996r. znak [...] i przyznanie wnioskodawcy odszkodowania w wysokości 2.317.317 zł z ustawowymi odsetkami od dnia [...].12.1991r. do dnia zapłaty Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] listopada 2004r. znak [...] odmówił uchylenia decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1999r. znak [...] w sprawie odszkodowania za rzeczywistą szkodę poniesioną w związku z bezprawnym ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego nad Fabryką [...] w R., wł. S.G. S.G. wnioskiem z dnia 1 grudnia 2004r. wystąpił w trybie art. 127 § 3 kpa do Ministra Gospodarki i Pracy o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2004r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Gospodarki i Pracy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż Minister Przemysłu i Handlu decyzja z dnia [...] kwietnia 1994r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] sierpnia 1952r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: Fabryka [...] w R., wł. S.G. W oparciu o w/w decyzję S.G., J.B. i W.G. wystąpili do Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego "[...]" sp. Z o.o. w R.- użytkownika b. Fabryki [...] w R., wł. S.G. o wydanie mienia przedmiotowej fabryki i dokonanie stosownych rozliczeń. Nieruchomości gruntowe wraz z budynkami byłej Fabryki [...] w R., wł. S.G. zostały przekazana w/w osobom protokółem zdawczo - odbiorczym z dnia [...] września 1995r. Natomiast ugodą zawartą w dniu [...] września 1995r. strony dokonały uznania wzajemnych roszczeń. Wnioskiem z dnia 12 kwietnia 1996r. S.G., J.B. i W.G. wystąpili do b. Ministra Przemysłu i Handlu z żądaniem wypłacenia odszkodowania w wysokości 403.135zł z tytułu różnicy wartości nieruchomości wchodzących w skład w/w przedsiębiorstwa w dacie jego przejęcia pod przymusowy zarząd państwowy, a wartością tych nieruchomości w dniu ich zwrotu właścicielom. Minister Przemysłu i Handlu decyzja z dnia [...] maja 1999r. na podstawie art. 160 § 4 kpa odmówił przyznania żądanego odszkodowania. W konsekwencji powyższej decyzji S.G., J.B. i W.G. wystąpili do Sądu Okręgowego w W. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Gospodarki z powództwem o zapłatę za straty poniesione w wyniku wadliwego ustanowienia przymusowego zarządu państwowego. Sąd Okręgowy w W. Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2000r. wydanym w sprawie sygn. akt [...] zasądził od Skarbu Państwa - Ministra Gospodarki na rzecz S.G., J.B. i W.G. kwoty po 27.561 zł. Sąd Okręgowy w W. Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia [...] marca 2002r. wydanym w sprawie sygn. akt [...] zasadził od Skarbu Państwa - Ministra Gospodarki na rzecz S.G. kwotę 11.398,93 zł z ustawowymi odsetkami od dnia [...].10.2001r. do dnia zapłaty tytułem ustawowych odsetek od kwoty 27.561 zł zasądzonej wyrokiem z dnia [...] czerwca 2000r. w sprawie sygn. akt [...]. W dniu [...] marca 2003r. przed Sądem Rejonowym dla W. w sprawie sygn. akt [...] została zawarta ugoda, na podstawie której Skarb Państwa, reprezentowany przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zobowiązał się zapłacić J.B. i W.G. po 11.398,93 zł każdemu z nich z ustawowymi odsetkami od dnia [...].10.2001r. do dnia zapłaty z tytułu roszczeń niezasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...].06.2000r. w sprawie sygn. akt [...]. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 września 2003r. wydanym w sprawie sygn. akt K 20/02 / Dz. U. z dnia 30.09.2003r., Nr 170, poz. 1660 / orzekł w pkt 1, iż art. 160 § 1 kpa w części ograniczającej odszkodowanie za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej do rzeczywistej szkody, jest niezgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, a w pkt 2 orzekł, że punkt pierwszy znajduje zastosowanie do szkód powstałych od dnia 17 października 1997r., tj. od dnia wejścia w życie Konstytucji RP. Zgodnie z art. 145a kpa można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP. Termin do zgłoszenia żądania wznowienia postępowania wynosi jeden miesiąc od dnia wejścia w życie takiego orzeczenia. Z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją b. Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1999r. znak [...] wystąpił w dniu [...] października 2003r. S.G. żądając przyznania odszkodowania w wysokości 2.317.317 zł z ustawowymi odsetkami od dnia [...] grudnia 1991r. do dnia zapłaty. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2004r. wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie. Minister Gospodarki i Pracy zgodnie z art. 149 § 2 kpa przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Organ orzekający ustalił, że protokółem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] września 1995r. właścicielom zostały zwrócone nieruchomości gruntowe wraz z budynkami byłej Fabryki [...] w R., wł S.T. przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowe "[...]" Sp. z o.o. w R. i jednocześnie [...] września 1995r pomiędzy tymi stronami została zawarta ugoda, na podstawie której dokonano uznania wzajemnych roszczeń. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003r. wydany w sprawie sygn. akt K 20/02 rozszerzył granice szkody określonej w art. 160 § 1 kpa o stratę z tytułu utraconych korzyści powstałą od dnia wejścia w życie Konstytucji RP. Ponieważ niniejszej sprawie zwrot nieruchomości na rzecz właścicieli i ugoda zawarta miedzy stronami, co do wzajemnych rozliczeń miały miejsce w dniu [...] września 1995r., to od tej daty właściciele mogli rozporządzać mieniem przedmiotowego przedsiębiorstwa i czerpać z tego pożytki według własnego uznania. Wobec powyższego, stan prawny jaki powstał na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003r. nie ma zastosowania do roszczeń S.G. określonych wnioskiem z dnia 30 października 2003r. Na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] stycznia 2005r. znak [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] listopada 2004r. znak [...] S.G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zaskarżonym decyzją zarzucił naruszenie art. 6 kpa, art.77 kpa, art. 8 kpa, art. 9 kpa w związku z art. 10 kpa, art. 75 kpa, art. 107 kpa w związku z art. 140 kpa, art. 64 i 77 Konstytucji RP oraz błąd w ustaleniach faktycznych, będących podstawą wydania zaskarżonych decyzji i wniósł o zmianę przedmiotowej decyzji poprzez wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] marca 1996r. znak [...], uchylenie decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1999r. znak [...] przyznanie wnioskodawcy odszkodowania w wysokości wskazanej we wniosku o wznowienie postępowania z ustawowymi odsetkami od dnia [...].12.1991r. do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Minister Gospodarki i Pracy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czy stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. / nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Dlatego też, działając na podstawie powyższego przepisu, Sąd doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznał organ niewłaściwy rzeczowo i w związku z tym decyzje obu instancji i postanowienie z dnia [...] stycznia 2004r. o wznowieniu postępowania w sprawie dotknięte są wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa S.G. w dniu 30 października 2003r. / data stempla pocztowego / złożył do Ministra Gospodarki dwa wnioski o wznowienie postępowań administracyjnych w trybie art. 145a § 1 kpa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003r. wydanym w sprawie sygn. akt K 20/02. Jeden wniosek dotyczy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1996r. znak [...] i przyznanie wnioskodawcy odszkodowania w wysokości 2.317.317 zł z ustawowymi odsetkami od dnia [...] grudnia 19991r. do dnia zapłaty. Wnioskodawca błędnie wskazuje datę tej decyzji, gdyż jak wynika z akt administracyjnych powyższa decyzja została wydana [...] maja 1996r., a nie [...] maja 1996r. Taki sam błąd, co do daty decyzji popełnił organ w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2004r. o wznowieniu postępowania. Natomiast w decyzjach obu instancji organ błędnie oznacza datę tej decyzji jako [...] maja 1999r. zamiast [...] maja 1996r. Drugi wniosek S.G. dotyczy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] marca 1996r. znak [...]. Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia [...] marca 1996r. znak [...] na podstawie art. 160 § 1 kpa działając na wniosek S.G., J.B. i W.G. z dnia [...] grudnia 1991r. o odszkodowanie odmówił przyznania odszkodowania. Wniosek o odszkodowanie z dnia [...] grudnia 1991r. został złożony w związku z decyzją wydaną dnia [...] maja 1991r. przez Kierownika Ministerstwa Rynku Wewnętrznego znak [...], stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] sierpnia 1952r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Fabryka [...] w R., wł. S. G. W dniu 4 listopada 1993r. Naczelny sad Administracyjny wyrokiem sygn. akt IVSA 42/93 uchylił decyzję Kierownika Ministerstwa Rynku Wewnętrznego z dnia 9 maja 1991r. W związku z wycofaniem z obrotu prawnego tej decyzji, wniosek o odszkodowanie z dnia [...] grudnia 1991r., złożony na podstawie art. 160 § 1 kpa stał się bezprzedmiotowy, bowiem wygasła podstawa prawna wniesienia wniosku o odszkodowanie w dacie uchylenia tej decyzji przez Naczelny Sąd Administracyjny. Minister Przemysłu i Handlu po przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego w sprawie legalności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] sierpnia 1952r. wydał w dniu [...] kwietnia 1994r. decyzję znak [...] stwierdzającą nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] sierpnia 1952r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Fabryka [...] w .R., wł. S.G., zarządzenia Ministra Przemysły Rolnego i Spożywczego z dnia [...] listopada 1952r. w sprawie zmiany przymusowego zarządcy państwowego i zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] czerwca 1954r. w sprawie zmiany przymusowego zarządcy. Decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] kwietnia 1994r. została utrzymana w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 marca 1995r. i stała się decyzją ostateczną. Wniosek o odszkodowanie z dnia [...] grudnia 1991r. wynikał z decyzji wydanej w dniu [...] maja 1991r. przez Kierownika Ministerstwa Rynku Wewnętrznego, która została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 1993r. i tym samym nie mogła być podstawą żądania ustalenia odszkodowania. Ponieważ wnioskodawcy nie zmodyfikowali swojego wniosku o odszkodowanie po wydaniu decyzji przez Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] kwietnia 1994r. znak [...] i nie udowodnili, że dochodzone odszkodowanie stanowi szkodę rzeczywistą w myśl przepisu art. 160 § 1 kpa organ odmówił przyznania odszkodowania. W tej sytuacji S.G., J.B. i W.G. w dniu 12 kwietnia 1996r. wystąpili do Ministra Przemysłu i Handlu z nowym wnioskiem o przyznanie odszkodowania w wysokości 403.135zł na podstawie art. 160 kpa. Wniosek o odszkodowanie z dnia 12 kwietnia 1996r. został złożony w związku z decyzją wydana w dniu [...] kwietnia 1994r. przez Ministra Przemysłu i Handlu znak [...]. W wyniku rozpoznania tego wniosku Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia [...] maja 1996r. znak [...] odmówił przyznania odszkodowania uznając, że dochodzone roszczenie odszkodowawcze od Ministra Przemysłu i handlu nie znajduje uzasadnienia i jest bezpodstawne. Nie ulega wątpliwości, że obie decyzje Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] marca 1996r. i z dnia [...] maja 1996r. dotyczyły tego samego roszczenia odszkodowawczego. Ponieważ obie decyzje w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania były niezadowalające dla wnioskodawców, skorzystali oni z uprawnienia wynikającego z art. 160 § 5 kpa i wystąpili z powództwem odszkodowawczym przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Gospodarki do Sądu Okręgowego w W.. Sąd Okręgowy w W. Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2000r. wydanym w sprawie sygn. akt [...] zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwotę po 27.561 zł na podstawie art. 160 § 1 kpa. Powództwo cywilne w sprawie [...] jest tożsame z roszczeniami odszkodowawczymi, które były przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawach zakończonych decyzjami Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] marca 1996r. i z dnia [...] maja 1996r. z uwagi na tożsamość stron i tożsamość roszczenia. Roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 160 § 1 kpa jest tak skonstruowane, że najpierw trzeba wyczerpać tryb administracyjny, a dopiero w przypadku niezadowalającej stronę decyzji administracyjnej, może ona wystąpić z powództwem odszkodowawczym do sądu powszechnego. A więc dopiero po obligatoryjnym wykorzystaniu trybu administracyjnego strona może wystąpić z powództwem cywilnym przed sądem powszechnym. W niniejszej sprawie, skarżący po wyczerpaniu trybu administracyjnego, roszczenia odszkodowawczego dochodzili przed sądem powszechnym. Jest to specyficzne połączenie trybu administracyjnego z trybem postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Konsekwencją tego jest to, że organem ostatecznie orzekającym w przedmiocie odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 kpa nie jest organ administracyjny a sąd powszechny. Art. 145a § 1 kpa stanowi, ze można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Zgodnie z art. 150 § 1 kpa organem administracji publicznej właściwym w sprawach wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Odpowiednikiem tych rozwiązań w kodeksie postępowania cywilnego jest art. 400- kpc stanowiący, że można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją i art. 405 kpc stanowiący, że do wznowienia postępowania na podstawie przewidzianej w art. 400- właściwy jest sąd , który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Porównując te przepisy, można uznać, że są to właściwie takie same rozwiązania prawne. Ponieważ w niniejszej sprawie w kwestii odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 kpa ostatecznie orzekał sąd powszechny, w następstwie wyczerpania trybu administracyjnego, to należy uznać, że on jest właściwy do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie odszkodowania. Wznowienie w niniejszej sprawie postępowania na etapie postępowania administracyjnego jest sprzeczne z ideą wyrażoną zarówno w art. 150 § 1 kpa jak i w art. 405 kpc, które nakazują wznowić to postępowanie, w którym wydano ostateczną decyzję , a w przypadku różnych instancji w wyższej instancji. Ponieważ orzekanie w trybie art. 160 kpa łączy w sobie tryb administracyjny, a po jego wyczerpaniu, tryb postępowania cywilnego, to należy uznać, że jest to swego rodzaju "wyższa", "ostatnia" instancja, w której orzeka się ostatecznie o tym samym roszczeniu, które było przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ administracyjny nie może wznowić postępowania w przedmiocie roszczenia, co do którego orzekł sąd powszechny. To sąd powszechny, a w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie, jest właściwy do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 kpa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003r. Ponieważ w sprawie wniosku o wznowienie postępowania orzekł organ administracji publicznej, w sytuacji gdy do jego rozpoznania właściwy jest sąd powszechny, to należy uznać, że zostały naruszone przepisy o właściwości, co oznacza, że decyzje obu instancji i postanowienie o wznowieniu postępowania dotknięte są wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, orzekł jak w sentencji.