IV SA/Wa 784/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. O. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. O.w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 1 kwietnia 2017 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący podał, że osiąga dochód z działalności rolniczej. Oświadczył, że wysokość dochodu uzyskanego z tego tytułu w pierwszym kwartale bieżącego roku wyniosła 4.397,22 zł. Tyle samo wyniosły jednak poniesione nakłady. Wnioskodawca wymienił następujące zobowiązania i stałe wydatki: obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS (1.560 zł), zobowiązania z tytułu podatku rolnego (739 zł), obowiązkowe ubezpieczenie OC (910 zł), woda, gaz, energia elektryczna, telefon (2.500 zł), koszty utrzymania własnego, w tym leczenie, ubiór, wyżywienie (około 6.000 zł), utrzymanie psa (1.200 zł), usługi weterynaryjne (400 zł), koncentraty i dodatki paszowe (1.000 zł), remonty bieżące maszyn, urządzeń i budynków (2.500 zł), zakup środków ochrony i nawożenia roślin (3.000 zł), usługi najmu kombajnu i prasy (3.000 zł). Jako posiadany majątek skarżący wykazał: dom o powierzchni [...] m2 i mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (w tym: łąki i pastwiska – [...] ha, zboża - [...] ha, sad [...] ha, rośliny motylkowa [...] ha), a także garaż, szopę, budynek inwentarski i mieszkalny, urządzenia do produkcji rolnej oraz inwentarz żywy (jedną maciorę i jeden tucznik). M. O. oświadczył, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Nie wskazał jakichkolwiek innych osób, jako prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w 2016 r. prowadzone przez niego gospodarstwo rolne dwukrotnie zostało dotknięte przez klęski żywiołowe (suszę i gradobicie). Do wniosku dołączył potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię protokołu oszacowania szkód z dnia [...] sierpnia 2016 r. Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy z dnia 1 kwietnia 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni: 1. wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym z rachunków bankowych otwartych dla działalności rolniczej, z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości - w latach od 2015 do 2017 - skarżący otrzymał płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 3. oświadczenia, gdzie znajduje się mieszkanie o powierzchni [...] m2, które skarżący wskazał w rubryce nr 7.1. formularza wniosku, oraz czy przynosi ono dochód (np., czy jest wynajmowane), a jeżeli tak, to jaka jest miesięczna wysokość tego dochodu; 4. kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją domu (np. opłat za energię elektryczną, gaz, opał), ze wskazaniem, czy opłata obejmuje rozliczenie miesięczne, czy dwumiesięczne oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 8 maja 2017 r., M. O. złożył do akt sprawy: 1. wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] z okresy: od 1 do 31 stycznia 2017 r., od 1 do 28 lutego 2017 r. i od 1 do 31 marca 2017 r.; 2. kopie pierwszych stron: dwóch decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 13 grudnia 2016 r. o przyznaniu płatności za 2016 rok (w sumie 9.685,88 zł) oraz decyzji tego samego organu administracji z dnia 14 grudnia 2016 r. o udzieleniu pomocy finansowej (w związku z poniesionymi szkodami) w wysokości 1.170,00 zł; 3. kpie pierwszych stron: decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 20 listopada 2015 r., z dnia 11 marca 2016 r. i z dnia 11 maja 2016 r. o przyznaniu płatności za 2015 rok (w sumie 9.556,30 zł) oraz decyzji tego samego organu administracji z dnia 14 grudnia 2016 r. o przyznaniu pomocy finansowej (w związku z poniesionymi szkodami) w wysokości 1.554,88 zł; 4. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię protokołu oszacowania szkód w gospodarstwie rolnym sporządzonego w dniu 30 lipca 2015 r.; 5. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię decyzji Wójta Gminy [...] ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego skarżącego w podatku rolnym za 2017 rok (739 zł) wraz z dowodami wpłat pierwszej (190 zł) i drugiej (183 zł) raty podatku; 6. kopię informacji KRUS o wysokości składek na ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe wraz z dowodami wpłat (po 390 zł) w dniu 31 stycznia 2017 r. i w dniu 28 kwietnia 2017 r.; 7. kopię dowodu ubezpieczenia OC samochodu osobowego [...] (kwota składki 999,31 zł); 8. kpie faktur VAT potwierdzających nabycie przez skarżącego oleju napędowego, gazu, nawozów i środków ochrony roślin oraz kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne; 9. kopię dwóch faktur VAT RR z dnia 13 lutego 2017 r. i z dnia 15 lutego 2017 r. potwierdzających dokonanie przez M. O. sprzedaży maciory (należność 1.730,00 zł) i tucznika (należność 2.975,03 zł). Poza wymienionymi dokumentami, wnioskodawca dołączył do pisma z dnia 8 maja 2017 r. oświadczenie, w którym: 1) wyjaśnił, że wskazane w rubryce nr 7.1 formularza wniosku mieszkanie o powierzchni [...] m2, znajduje się na posesji gospodarstwa rolnego, nie przynosi dochodu i wymaga remontu; 2) przedstawił zestawienie stałych wydatków związanych z eksploatacją domu. Wymienił następujące źródła obciążeń: gaz w butli (od 1 stycznia do 30 kwietnia 2017 r. – 660 zł), telefon (około 50 zł miesięcznie), energia elektryczna (280 zł na dwa miesiące), konserwacje, naprawy, wymiany (około 1.500 zł rocznie), inne wydatki, jak środki utrzymania czystości, pościel, środki do tępienia gryzoni i owadów, filtry do wody (około 2.500 zł rocznie). Skarżący stwierdził, że nie zbiera paragonów, bo nie ma ustawowego obowiązku. Przy piśmie z dnia 11 maja 2017 r. M. O. nadesłał kolejną fakturę VAT potwierdzającą nabycie środków ochrony roślin i nawozów. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie wynika z nich, iż podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo wystosowanego wezwania z dnia 26 kwietnia 2017 r., w którym jednoznacznie określonego zakres żądanych dokumentów, M. O. nie wykonał należycie nałożonego na niego obowiązku, a w konsekwencji nie wykazał, że w jego przypadku zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący został zobowiązany m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (lit. a wezwania). Wezwanie zostało sformułowane jednoznacznie. Zawarto w nim także informację, że dla zadośćuczynienia nałożonemu obowiązkowi wystarczające będzie przedstawienie wydruków komputerowych, obejmujących zestawienie wszelkich operacji na rachunkach we wskazany okresie oraz saldo rachunków. M. O. złożył do akt sprawy wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] za okresy od 1 do 31 stycznia 2017 r., od 1 do 28 lutego 201 r. oraz od 1 do 31 marca 2017 r. Wbrew jasno sformułowanemu wezwaniu wnioskodawca nadesłał więc wyciągi ze wskazanego rachunku bankowego, obejmujące okres trzech, a nie sześciu miesięcy. Nienadesłanie przez M. O. wyciągów z rachunku bankowego w Banku [...], obejmujących całość okresu wskazanego w wezwaniu z dnia 26 kwietnia 2017 r., uniemożliwia ustalenie, kiedy i z jakiego tytułu (bądź z jakich tytułów) środki w wysokości 6.500,00 zł wpłynęły na konto wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę, że już po wniesieniu skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] (17 lutego 2017 r.), skarżący wypłacił z rachunku w Banku [...] (22 lutego 2017 r.) 6.500,00 zł. Na podstawie nadesłanych wyciągów oraz innych dokumentów złożonych przez wnioskodawcę do akt sprawy, nie da się natomiast ustalić, czy wypłacone środki zostały wydane, a jeżeli tak, to czy poniesione wydatki miały konieczny charakter. W konsekwencji, analiza nadesłanych przez stronę wyciągów z rachunku bankowego we wskazanym banku, nie pozwala na określenie rzeczywistej wielkookości wpływów do budżetu domowego skarżącego oraz ustalenie relacji wielkości tych wpływów do wielkości wydatków ponoszonych przez niego na konieczne utrzymanie. Należy bowiem zauważyć, że skarżący przedstawia swoją sytuację finansową (za pomocą składanych faktur VAT), wykazując przede wszystkim wydatki związane z prowadzeniem działalności rolniczej (koszty zakupu pasz, środków ochrony rośli, oleju napędowego). Koszty te uwzględnił on jednak także, określając dochód w rubryce nr 10 formularza wniosku. W oświadczeniu z dnia 8 maja 2017 r. wymienił wprawdzie źródła i wielość wydatków związanych z bieżącą eksploatacją domu, jednakże nie można uznać tych informacji za wystarczające. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że wnioskodawca wykazał w rzeczonym oświadczeniu m.in. wydatki na energię elektryczną w wysokości 280 zł na dwa miesiące. Z pokwitowania wpłaty, którego kopię nadesłał przy piśmie z dnia 8 maja 2017 r., wynika natomiast, że rachunek za energię elektryczną (po adresem podawanym przez skarżącego, jako adres zamieszkania) został wystawiony nie na niego, lecz na K. O. Z tego samego powodu wątpliwości nasuwa także wiarygodność oświadczenia wnioskodawcy z dnia 1 kwietnia 2017 r. w zakresie obejmującym dane o stanie rodzinnym. Skarżący nie dość, że nadesłał wyciąg z rachunku bankowego w Banku [...] za okres obejmujący jedynie trzy miesiące, to nie złożył do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego w Banku [...] w [...] o nr [...]. Rachunek ten podał natomiast, jako właściwy do wpłaty należności (w sumie pond 4.700 zł) za zwierzęta hodowlane sprzedane w lutym bieżącego roku. Analiza wyciągów ze wskazanego rachunku bankowego, podobnie, jak wyciągów z rachunku bankowego w Banku [...], obejmujących pełen okres, wskazany w wezwaniu z dnia 26 kwietnia 2017 r., była konieczna do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej M. O. Jak już natomiast wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Nie wykonując należycie wezwania z dnia 26 kwietnia 2017 r., M. O. uniemożliwił zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.