IV SA/Wa 784/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. A. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 784/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. We wniosku z dnia 26 marca 2017 r. P. A. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Wskazał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 20 h, lasu o pow. 3 ha, przy czym w gospodarstwie znajduje się 35 sztuk bydła, a także ciągniki i inne maszyny rolnicze. Wyjaśnił, że utrzymuje się z prac dorywczych, za które otrzymuje wynagrodzenie ok. 2000 zł miesięcznie, przy czym całość tej kwoty pochłaniają alimenty na dzieci. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2018 r. wezwano wnioskodawcę do wyjaśnienia, czy była żona – H. A. faktycznie z nim zamieszkuje. Wyjaśniono przy tym, że w pkt 6 formularza o przyznanie prawa pomocy należy wskazać osoby faktycznie pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący zadeklarował, że są to jego była żona oraz trzy córki, natomiast w skardze stwierdził, że aktualnie przebywa u brata. Wezwano ponadto do wyjaśnienia, czyją własnością jest gospodarstwo rolne o pow. 20 ha oraz kto je aktualnie uprawia, czyją własnością są maszyny rolnicze wskazane w pkt 7.3 wniosku (3 ciągniki rolnicze, belarka, owijarka, przyczepa do kiszonki, rozrzutnik itp.), kto aktualnie prowadzi chów 35 sztuk bydła opasowego oraz kto otrzymuje środki pieniężne ze sprzedaży tego bydła (skarżący, czy jego była żona), czy w związku z aktualnym zamieszkiwaniem u brata ponosi z tego tytułu jakieś koszty, jak również czy w dniu 1 kwietnia 2018 r. (jak deklarował) powrócił do swojego miejsca zameldowania. Jednocześnie wezwano wnioskodawcę do nadesłania: a) wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, b) kopii decyzji właściwego organu administracji określającej wysokość zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; c) kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, oraz gospodarstwie rolnym, d) oświadczenia, czy kto pobiera dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (skarżący czy jego była żona) lub korzysta z innych form pomocy udzielanych przez Agencję, jeśli tak to jakich oraz w jakiej wysokości, e) oświadczenia z tytułu jakich prac dorywczych otrzymuje wynagrodzenie. Na wykonanie wezwania i nadesłanie żądanych dokumentów i oświadczeń wyznaczono termin 14 dni. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił w piśmie z dnia 24 kwietnia 2018 r. (k. 29 akt sądowych), że od kwietnia 2016 r. nie zamieszkuje z rodziną, ponieważ był zmuszony wyprowadzić się z domu na okres 2 lat. Obecnie przebywa u swojego brata. Gospodarstwo rolne jest własnością jego żony, to ona je uprawia i czerpie z niego wszelkie korzyści. Skarżący wskazał, że utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych i posiada zobowiązania alimentacyjne na dzieci. Przebywając u brata dokłada się do opłat za media. Nadesłał również raport z obrotów na koncie bankowym za okres od 1 lutego do 26 kwietnia 2018 r., z którego wynika, że nie przeprowadzono na nim żadnych transakcji. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 784/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1 postanowienia) oraz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2 postanowienia). Jak wynika z akt sprawy, odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 25 czerwca 2018 r. Pismem z dnia 26 czerwca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że od ponad dwóch lat nie zamieszkuje z rodziną i nie czerpie żadnych korzyści z gospodarstwa rolnego, utrzymuje się z prac dorywczych, zaś jego miesięczne zarobki oscylują w granicach 2000 zł. Podał, że posiada obowiązki alimentacyjne na troje dzieci (700 zł oraz 600 zł), a także zabezpieczenie 600 zł, w sumie 1900 zł miesięcznie. Wyjaśnił, iż z obowiązków alimentacyjnych wywiązuje się w miarę możliwości. Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie ponosić dodatkowych kosztów, bowiem wówczas zmuszony będzie zapłacić mniejsze kwoty alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w całości. Z tego względu, nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz zweryfikowania wiarygodności informacji podanych w tym zakresie referendarz sądowy przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające. Jak wynika z akt sprawy, z przedłożonych dokumentów oraz informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z prac dorywczych w kwocie 2000 zł miesięcznie oraz płaci alimenty na trzy córki. Skarżący zamieszkuje gościnnie u brata, któremu dokłada się do opłat za media. Z akt sprawy wynika, że wysokość alimentów na dzieci została ustalona na poziomie 600 zł miesięcznie (wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt I C 879/16, zmieniony wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 grudnia 2017 r. sygn. akt I ACa 571/17 – w aktach administracyjnych sprawy). Skarżący nie przedstawił również żadnych dokumentów, że alimenty w rzeczywistości płaci. Wysokość otrzymywanych przez niego środków została oszacowana jedynie na podstawie złożonego przez niego oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zdaniem Sądu, prawidłowo stwierdził referendarz sądowy, że nie można przyjąć, iż konieczność poniesienia kosztów postępowania sądowego, na które składa się wpis sądowy (wynoszący w tego typu sprawach 100 zł) oraz ewentualna opłata od wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł) przekracza możliwości płatnicze skarżącego. Zasługuje natomiast na uwzględnienie wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano, skarżący dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości ok. 2000 zł miesięcznie. Zgodnie zaś z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi 480 zł. Przedstawiona powyżej sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na przyjęcie, że nie jest on w stanie wygospodarować choćby minimalnej stawki na sfinansowanie udziału profesjonalnego pełnomocnika w niniejszym postępowaniu. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.