IV SA/Wa 792/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę IV SA/Wa 792/12 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] 02.2012 r. Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 11.2011 r., odmawiającą - po wznowieniu postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145a K.p.a. - uchylenia decyzji Komendy [...] z dnia [...] 04.1983 r., odmawiającej wydania A. M. dokumentu paszportowego na wyjazd czasowy do F. i W. Organ odwoławczy, po ponownym przeanalizowaniu sprawy stwierdził, iż zasadnie przedmiotowe postępowanie zostało wznowione, skoro żądanie w tym przedmiocie złożono z zachowaniem miesięcznego terminu, liczonego od publikacji wskazanego przez pełnomocnika skarżącej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Minister podzielił stanowisko Wojewody [...], iż to nie art. 39 ust. 1 dekretu o stanie wojennym z dnia 12.12.1981 r. (Dz. U. nr 29, poz. 154, zwanego dalej dekretem o stanie wojennym) stanowił podstawę wydania decyzji odmownej Komendy [...] z dnia [...] 04.1983 r. Z tego względu stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego (zwanego dalej TK) z dnia 16.03.2011 r., sygn. akt K 35/08, stwierdzający niezgodność wskazanego dekretu z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 1 Konstytucji PRL z 1952 r. oraz z art. 15 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych nie mógł prowadzić do uchylenia decyzji Komendy [...] z dnia [...] 04.1983 r. Wniosek ten Minister Spraw Wewnętrznych wyprowadził z faktu, iż podstawą wydania kwestionowanej w trybie wznowienia decyzji z dnia [...] 04.1983 r. był wskazany w niej i wówczas obowiązujący art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach w części, w której pozwalał na odmowę wydania paszportu, gdy przemawiał za tym wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport. W tej sytuacji druga z przesłanek przemawiających za odmową wydania paszportu w postaci "innych ważnych względów społecznych", nie musiała być spełniona, a żaden z aktów prawnych wskazanych w wyroku TK z dnia 16.03.2011 r., sygn. akt K 35/08 nie stanowił podstawy prawnej wydania decyzji administracyjnej z dnia [...] 04.1983 r., objętej wnioskiem o wznowienie postępowania. Organ odwoławczy nadmienił następnie, iż nie ma podstaw do dokonywania rozszerzającej wykładni przesłanek wznowienia postępowania i uchylenia ostatecznej decyzji jedynie w oparciu o istnienie ewentualnego związku przyczynowego między jej podstawą a aktem prawnym, którego niekonstytucyjność stwierdził TK. Minister zaznaczył, iż dopiero uzyskanie akt paszportowych skarżącej – A. M. z IPN pozwoliło na ocenę, czy istniały i jakie podstawy do odmowy wydania jej paszportu. Badanie zatem dokładnych przyczyn, które legły u podstaw wydania decyzji Komendy [...] z dnia [...] 04.1983 r., czy też badanie istnienia ewentualnego związku przyczynowego między naniesioną adnotacją "mąż uciekinier" (w kontekście częściowo obowiązującego dekretu o stanie wojennym), a tą decyzją odmowną nie mieści się w ramach przedmiotowego postępowania. Stąd też, w ocenie organu odwoławczego, nie było podstaw do przeprowadzenia na tę okoliczność dowodu z zeznań byłego pracownika Komendy [...]. We wniesionej skardze, zmodyfikowanej pismem procesowym z 17.07.2012 r., pełnomocnik skarżącej (jej syn) - wobec niezaskarżenia decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] 05.2012 r. utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 1.04.1983 r., - zarzucił: - zawężającą wykładnię art. 145a K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 K.p.a. wskazując, iż przepis, którego niezgodność z Konstytucją RP stwierdził TK nie musi być literalnie wymieniony w podstawie prawnej decyzji; - naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy artykułów: 7, 77 § 1 i 78 § 2 w zw. z art. 145a § 1 Kpa, w wyniku zaniechania przesłuchania świadka w zw. z adnotacją na odmowie wydania paszportu - "mąż uciekinier", która miała wykazać, że podstawą odmowy był art. 39 ust. 1 dekretu o stanie wojennym z dnia 12.12.1981r.; - naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach, przez przyjęcie, że wymieniona w nim przesłanka - "inne ważne względy społeczne" nie była podstawą wydania odmownej decyzji z [...] 04.1983 r., wobec adnotacji na złożonym wniosku paszportowym - "mąż uciekinier". Pełnomocnik skarżącej stwierdził, iż przedmiotowa decyzja z 1983 r. nie zawiera uzasadnienia, z akt sprawy wynika, że powodem odmowy była ucieczka męża, a zatem art. 39 ust. 1 dekretu o stanie wojennym stanowił niewymienioną w treści decyzji podstawę jej wydania. Wobec tego organy zobowiązane były do zbadania istnienia tej podstawy prawnej przedmiotowej decyzji z 1983 r., a ocena taka mieściła się w zakresie postępowania prowadzonego w oparciu o art. 145a K.p.a., przeciwna wykładnia ma bowiem charakter zawężający. Kolejnym pismem z dnia 13.12.2012 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 14.12.2012 r., uzasadniając swój wniosek zwróceniem się do IPN o udostępnienie okólników dla Komendy [...], istniejących w dniu [...].04.1983 r., dotyczących wydawania dokumentów paszportowych, w szczególności w zakresie stosowania przez ten organ przesłanki "ważnych względów społecznych". Wskazał, iż jego zdaniem, celowe jest przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z tych okólników. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych, wnosząc o jej oddalenie, w całości podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, bowiem organy obu instancji nie naruszyły przepisów obowiązującego prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy celem pozyskania przez niego z IPN okólników wydawanych dla Komendy [...], istniejących w dniu [...] 04.1983 r., w celu przeprowadzenia z nich dowodu uzupełniającego. Miały one dotyczyć wydawania dokumentów paszportowych, w szczególności w zakresie - stosowania przez ten organ przesłanki "ważnych względów społecznych". Przede wszystkim należy zauważyć, iż dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. winny być przedłożone już na wyznaczonej rozprawie. Pełnomocnik skarżącej został zawiadomiony o terminie rozprawy przed WSA w Warszawie w dniu 17.11.2012 r. (adnotacja na zawiadomieniu - K. 71 akt sądowych), a wniosek do IPN o udostępnienie mu owych okólników złożył dopiero na dwa dni przed rozprawą - 12.12.2012 r. (K. 67 akt sądowych). Wobec tego faktu, mając także na względzie, iż wskazane dowody uzupełniające, o ile zostałyby pozyskane, nie są niezbędne do wyjaśnienia sprawy, a oczekiwanie na nie nadmiernie przedłużyłoby postępowanie w sprawie - Sąd wniosek ten oddalił. Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej z 1983 r. wskazano art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 04.1983 r. Przepis ten stanowił, iż właściwy organ może odmówić wydania paszportu w przypadku, gdy przeciwko wydaniu paszportu przemawia wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport albo inne ważne względy społeczne. Jak podaje Słownik Języka Polskiego PWN Warszawa 1988 t. II, s. 436 pod red. M. Szymczaka) spójnik "albo" oznacza alternatywę rozłączną, czyli spełniona może być tylko jedna z wymienionych przesłanek, w przeciwieństwie do sytuacji, gdyby ustawodawca użył spójnika "lub" (alternatywa nierozłączna). Pełnomocnik skarżącej jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją Komendy [...] z dnia [...] 04.1983 r., odmawiającej wydania A. M. dokumentu paszportowego na wyjazd czasowy do F. i W., wskazał wyrok TK z dnia 16.03.2011 r., sygn. akt K 35/08, w pkt. 1, stwierdzający niezgodność dekretu o stanie wojennym z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 1 Konstytucji PRL z 1952 r. oraz z art. 15 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Podstawy do wzruszenia decyzji [...] 04.1983 r. w tym trybie, w oparciu o art. 145a K.p.a., upatrywał w treści art. 39 ust. 1 tego dekretu, na podstawie którego Minister Spraw Wewnętrznych mógł całkowicie lub częściowo zamykać i ograniczać graniczny ruch osobowy i towarowy przez przejścia graniczne, co w jego ocenie, mogło stanowić "inny ważny wzgląd społeczny" stanowiący jedną z rozłącznych przesłanek odmowy wydania paszportu w oparciu o art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach, w brzmieniu obowiązującym w dacie [..] 04.1983 r. Decyzja z dnia [...] 04.1983 r. nie zawierała uzasadnienia, a jako podstawę jej wydania wskazano art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach. Zawierała natomiast pouczenie o możliwości wniesienia odwołania, z której to skarżąca nie skorzystała. W tym kontekście stwierdzić należy, iż zasadnie (mając na uwadze zachowanie terminu z art. 145a § 2 K.p.a.) Wojewoda [...] wznowił to postępowanie, zakończone wydaniem decyzji Komendy [...] z dnia [...] 04.1983 r., odmawiającej wydania A. M. dokumentu paszportowego na wyjazd czasowy do F. i W. Wojewoda wówczas bowiem nie dysponował jeszcze aktami paszportowymi skarżącej, pozyskanymi w późniejszym okresie z IPN. Nie mógł więc niejako z góry przesądzić, że przeciwko wydaniu paszportu przemawiała pierwsza z rozłącznych przesłanek wymienionych w art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 04.1983 r.), a mianowicie "wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport". Dopiero pozyskanie dokumentów archiwalnych z i PN pozwoliło na ustalenie, iż skarżąca w marcu 1983 r. złożyła wniosek paszportowy obejmujący wyłącznie jej osobę. W rubryce 23 kwestionariusza paszportowego, zatytułowanej - dzieci do lat 16 towarzyszące w wyjeździe - wykreśliła swego niespełna dwuletniego wówczas syna M. L. [...]. Jednocześnie napisała, że jej ówczesny mąż, ojciec M., przebywa w W. od marca 1981 r. Wyjechał więc ponad 3 m-ce przed urodzeniem się syna. Jednocześnie jako powód wyjazdu podała konieczność "rozmówienia się z mężem przed podjęciem decyzji dotyczącej ewentualnego rozwodu, ponieważ sytuacja w jakiej się znalazła jest niejasna". Zaznaczyła także, iż od dwóch lat jest sama z maleńkim dzieckiem. Stwierdziła, iż mąż przedłużył swój pobyt za granicą, mając na uwadze lepsze możliwości pomocy materialnej dla niej i dla dziecka. Jak stwierdziła jednak, wiadomości od męża są rzadkie, a pomoc materialna sporadyczna i nieregularna (K. 48-51 akt administracyjnych). Wynika z tego jednoznacznie, iż w marcu 1983 r., gdy składała ten wniosek paszportowy, wyłącznie ona sprawowała opiekę nad swym synem – M. L. Potwierdza to dodatkowo dokument wydany przez Ministerstwo Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki z [...] 03.1983 r. (K. 47 akt admin.), również pozyskany z IPN informujący, iż został jej udzielony urlop wychowawczy w okresie od 13.11.1981 r. do 12.11.1983 r. Przyznany jej urlop, udzielany matce dziecka w wieku do lat 4, przypadał zatem także na okres, w którym skarżąca złożyła wniosek paszportowy z marca 1983 r. - wyłącznie jej dotyczący. Pełnomocnik skarżącej zanegował jakoby pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach (w brzmieniu obowiązującym w dacie 1.04.1983 r.), a mianowicie "wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport" mogła być podstawą odmowy. Motywował to tym, że matka mogła razem z nim wyjechać z Polski i poza jej terytorium nadal sprawować nad nim opiekę. Z tej przyczyny uważał, iż zachodziły przesłanki do sięgnięcia do drugiej z wymienionych we wskazanym przepisie rozłącznych przesłanek - "innych ważnych względów społecznych", która w jego ocenie, pozwalałby na sięgnięcie do regulacji art. 39 ust. 1 dekretu o stanie wojennym z dnia 12.12.1981 r. Argumentacja ta, w ocenie Sądu, jest chybiona wobec faktu, iż we wskazanym wniosku paszportowym pełnomocnik skarżącej został wykreślony jako dziecko do lat 16 towarzyszące matce w wyjeździe, o czym już była mowa. Okoliczność tę potwierdza nadto pośrednio treść dwóch zaproszeń załączonych przez skarżącą do wniosku paszportowego (K. 44-46 akt admin.), które to zaproszenia również wyłącznie jej dotyczą. W zaistniałej sytuacji, skoro małoletni syn skarżącej pozostawał w Polsce, obiektywnie konieczne stawało się zapewnienie mu opieki zwłaszcza, że to skarżąca korzystała wówczas z urlopu wychowawczego udzielonego na opiekę nad nim. W tym kontekście prawdopodobne jest że naniesiona na formularzu paszportowym informacja urzędowa "mąż uciekinier" mogła zostać zamieszczona dla wskazania, iż matka ubiegająca się o paszport - wyłącznie dla siebie (syn został z wniosku paszportowego wykreślony) - jest jedynym opiekunem niespełna dwuletniego syna. Świadczyć mogło o tym dodatkowo zakreślenie we wniosku paszportowym jego daty urodzin (pod wykreśloną poz. 23). Z akt sprawy wynika nadto, iż ówczesny mąż skarżącej opuścił Polskę nie z powodu działalności opozycyjnej, lecz mając na uwadze chęć poprawy swej sytuacji materialnej. Należy także zauważyć, że pełnomocnik skarżącej we wniosku o wznowienie niniejszego postępowania administracyjnego sugerowały iż również uzyskał odmowną decyzję paszportową zaznaczając, że w późniejszym terminie poda jej datę i numer. W piśmie procesowym z dnia 8.06.2011 r., wezwany przez organ do złożenia oświadczenia w tym zakresie stwierdził jednakże, iż jemu pierwsza decyzja odmowna wydana została (dopiero) 8.06.1984 r., znak EAGZ. Szef Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach, zmienionej z dniem 31.03.1984 r. odmówił mu wówczas wydania paszportu uprawniającego do przekroczenia granicy. Fakt otrzymania dopiero w 1984 r. pierwszej decyzji odmownej skarżący potwierdził także na rozprawie przed Sądem. Ta okoliczność dodatkowo potwierdza tezę, iż w marcu 1983 r. jego matka nie występowała o paszport dla niego. Wobec tego trafnie przyjął organ odwoławczy, iż decyzja z [...] 04.1983 r. odmawiająca wydania paszportu skarżącej, spełniała pierwszą rozłączną przesłankę z art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 04.1983 r.), a mianowicie "wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport". W tym kontekście zbędna stawała się zatem analiza, czy zachodziła druga rozłączna przesłanka skutkująca wówczas odmową wydania paszportu, a mianowicie, czy za odmową przemawiał "inny ważny wzgląd społeczny", która to okoliczność podnoszona była w nawiązaniu do wskazanego orzeczenia TK z dnia 16.03.2011 r., sygn. akt K 35/08, jako podstawa wznowienia. W tym stanie rzeczy chybiony był także zarzut naruszenia artykułów: 7, 77 § 1 i 78 § 2 w zw. z art. 145a § 1 Kpa, w wyniku zaniechania przesłuchania świadka, a więc nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka - byłego pracownika Komendy [...] - jako dowodu zbędnego w sprawie, czy też odraczania rozprawy w celu pozyskiwania okólników dla Komendy [...], istniejących w dniu [...] 04.1983 r., dotyczących wydawania dokumentów paszportowych, w szczególności w zakresie stosowania przez ten organ przesłanki "ważnych względów społecznych". Uznając, iż w niniejszej sprawie, jak trafnie wywiódł organ odwoławczy, zastosowanie znajdowała pierwsza przesłanka z art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 04.1983 r.), a mianowicie "wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport" - Sąd nie przesądza, czy dekret o stanie wojennym z dnia 12.12.1981 r. jego art. 39 ust. 1) mógłby co do zasady zostać uznany za podstawę wydania decyzji odmawiającej wydania paszportu w 1983 r., jako "inny ważny wzgląd społeczny" wymieniony w art. 4 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1959 r. o paszportach (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 04.1983 r.). Z przytoczonych przyczyn, wobec braku wad stwarzających konieczność wyeliminowania kwestionowanych decyzji obu instancji z obrotu prawnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - orzekł jak w sentencji.