IV SA/Wa 8/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. R. od pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 8/16 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu postanawia: utrzymać w mocy pkt 2 postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 8/16. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 8/16 referendarz sądowy w pkt 1 ustanowił dla skarżącej M. R. adwokata, w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, powołując się na treść art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Oceniając wniosek złożony przez skarżącą referendarz sądowy wskazał, że uzyskuje ona regularny dochód ze stosunku pracy w wysokości 1.355,69 zł miesięcznie. Wskazał także na fakt uiszczenia przez skarżącą w grudniu 2015 r. wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości 300 zł, który był najwyższą opłatą sądową w sprawie. Stwierdził, że biorąc pod uwagę, z jednej strony wysokość ewentualnych przyszłych opłat sądowych, a z drugiej strony deklarowaną przez stronę wielkość dochodu ze stosunku pracy oraz fakt, że uiściła ona wpis od skargi, który był najwyższą opłatą sądową w przedmiotowej sprawie, brak jest podstaw, aby uznać, że M. R. nie jest w stanie wygospodarować 100-150 zł potrzebnych do uiszczenia innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych. Uwzględniając jednak aktualny poziom cen dób i usług koniecznych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie i ubranie, a także deklarowaną przez skarżącą wysokości wydatków na mieszkanie, referendarz sądowy stwierdził, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest ona w stanie wygospodarować środków potrzebnych do pokrycia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z tych względów stwierdził, że zostały przez skarżącą spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowieniem adwokata. Po wyznaczeniu prze Okręgową Radę Adwokacką w [...] pełnomocnik z urzędu adw. A. W., złożyła w imieniu skarżącej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu oraz sprzeciw od pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne i dowolne przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, w sytuacji, w której sytuacja osobista i majątkowa skarżącej uniemożliwia jej poniesienie wzmiankowanych kosztów, a rozstrzygniecie referendarza sądowego może stanowić faktyczne pozbawianie skarżącej prawa do sądu, a jednocześnie spowoduje konieczność powrotu do [...] i pozbawi ją jakiegokolwiek źródła dochodów. W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżąca dysponuje kwotą ok. 1300 zł miesięcznie i ponosi wydatki związane z kosztami utrzymania mieszkania, żywności. Produkty codziennego użytku, ubrania, lekarstwa. Skarżąca zwróciła uwagę, ze nie jest pewna swojej przyszłości, wobec czego nie można wymagać od niej, aby wszystkie posiadane przez nią środki były przeznaczane na wydatki związane z niniejszą sprawą. Wymagania, aby skarżąca z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem planowała swoje działania i liczyła się z wydatkami na postepowanie sądowe są, w jej ocenie całkowicie bezzasadne i ograniczające prawo do sądu. Podniosła także, że dodatkowe obciążenie spowoduje bezpośrednie zagrożenie jej egzystencji. W sprzeciwie podniesiono także, że rolą i obowiązkiem Państwa jest zapewnienie każdemu dostępu do sądu. Wykluczenie skarżącej i pozbawienie jej prawa do skorzystania z prawa pomocy stanowi bezpośrednie naruszenia norm konstytucyjnych i konwencyjnych. Powołując się na orzeczenia Trybunału pełnomocnik skarżącej podniósł, że Sądy nie mogą uzasadniać odmowy zwolnień na podstawie argumentacji opierającej się na hipotezach oscylujących wokół rzekomych możliwości zarobkowych strony czy możliwości zaciągnięcia pożyczki. Nie można także twierdzić, że strona ma obowiązek gromadzenia środków finansowych na poczet kosztów sądowych oraz oparcie się przy rozstrzyganiu kwestii zwolnienia przez sąd na obliczeniach hipotetycznych, a nie rzeczywistych kosztach utrzymania strony. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił termin do wniesienia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Należy także podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Musi on przekonać w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. jest prawidłowe. Należy podkreślić, że skarżąca wnosząc skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2015 r. uiściła wpis sądowy w wysokości 300 zł (1 grudnia 2015 r.). W dniu 15 kwietnia 2016 r. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazała, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 1,355,69 zł, jako stałe comiesięczne wydatki wymieniła kwotę 100 zł ("koszty ponoszone na mieszkanie"). W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, prawidłowo referendarz sądowy doszedł do wniosku, że zasadne jest ustanowienie w niniejszej sprawie pełnomocnika z urzędu dla skarżącej, natomiast biorąc pod uwagę fakt uiszczenia wpisu sądowego – oraz wskazując ewentualne przyszłe opłaty do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na kolejnych etapach postępowania w porównaniu do wysokości zarobków oraz wskazanych przez skarżącą kosztów utrzymania mieszkania, strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów. W ocenie Sądu nie można zgodzić się z tezą zawartą w sprzeciwie, że odmowa zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych pozbawi ją prawa do sądu i spowoduje bezpośrednie zagrożenie jej egzystencji. Jeszcze raz należy podkreślić, że skarżąca otrzymała pomoc prawną w zakresie częściowym – poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W tej sytuacji – w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2016 r. oddalającym skargę w niniejszej sprawie - ma możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej, z której to możliwości zresztą skorzystała, bowiem w dniu 14 grudnia 2016 r. profesjonalny – wyznaczony przez ORA pełnomocnik z urzędu wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. Należy zatem stwierdzić, że w sprawie została sporządzona skarga kasacyjna z zachowaniem wymogów określonych w art. 175 § 1 p.p.s.a., a ponadto została ona opłacona – w dniu 14 grudnia 2016 r. uiszczono wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 150 zł. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu i odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie pozbawia skarżącej prawa do sądu. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.