IV SA/Wa 801/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2014 r. sprawy ze skargi V. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 roku nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2014r. (nr [...]) Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po rozpatrzeniu odwołania obywatela U. V.T. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013r., orzekającej o wydaleniu cudzoziemca z terytorium RP w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji - utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Stan sprawy przedstawia się następująco: Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013r. organ orzekł o wydaleniu cudzoziemca z terytorium RP (pkt 1), określił termin dobrowolnego wyjazdu z terytorium RP w okresie 30 dni od daty odbioru niniejszej decyzji (pkt 2) oraz w pkt 3 ustalił, że dane cudzoziemca zostaną umieszczone w wykazie cudzoziemców, których wjazd i pobyt są niepożądane na terytorium RP i państw obszaru Schengen na okres 3 lat. Dalej ustalono, że w okresie figurowania danych w tym wykazie cudzoziemcowi odmawia się wjazdu na terytorium RP. Odwołanie od wskazanej wyżej decyzji wniesione przez cudzoziemca spowodowało, że organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W komparycji swojej decyzji określił, że odwołanie zostało wniesione od decyzji orzekającej o wydaleniu cudzoziemca z terytorium RP oraz o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium RP i państw obszaru Schengen przez okres 3 lat. W podstawie prawnej przywołano m. in. art. 90 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011r, Nr 264, poz. 1573 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że w przypadku cudzoziemca zaistniały dwie podstawy prawne orzeczenia o wydaleniu z terytorium RP, określone w art. 88 ust. 1 pkt 1 i 9 ustawy o cudzoziemcach: - przebywa na terytorium RP bez ważnej wizy, jeżeli jest wymagana lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium, - zakończył odbywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w RP za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Mianowicie cudzoziemiec wjechał ostatnio do Polski w dniu [...] września 2007r. na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z terminem ważności do dnia [...] listopada 2007r. Podczas pobytu na terenie naszego kraju dopuścił się dwukrotnie naruszenia przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii (tj. Dz. U. z 2012r, poz. 124 ze zm.), za co był karany sądownie. Zapadły w stosunku do niego dwa wyroki skazujące Sądu Rejonowego dla L. z dnia [...] sierpnia 2011r. (sygn. akt [...]) – na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby oraz z dnia [...] kwietnia 2012r. (sygn. akt [...]) – na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby. Przede wszystkim jednak Sąd zarządził wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla L. z dnia [...] sierpnia 2011r. Cudzoziemiec zakończył odbywanie tej kary w dniu [...] września 2013r. Dalej organ przeanalizował czy nie zachodzą przesłanki wyłączające wydanie decyzji o wydaleniu cudzoziemca określone w art. 89 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Na zakończenie przywołano art. 90 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, z którego wynika obowiązek ustalenia terminu dobrowolnego opuszczenia przez cudzoziemca terytorium RP oraz art. 90 ust. 1 pkt 4, który stanowi, że w decyzji o wydaleniu orzeka się o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP oraz państw obszaru Schengen i określa okres tego zakazu, który wynosi od 3 lat do lat 5. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego wniósł V.T., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zmianę decyzji o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i państw obszaru Schengen przez okres lat 3. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie jest prawdą aby obydwa wyroki sądu karnego były wydane ze względu na naruszenie ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Dowiedziawszy się natomiast o "odwieszeniu" kary wymierzonej pierwszym wyrokiem natychmiast oddał się w ręce wymiaru sprawiedliwości. Twierdzi, że przebywa w Polsce od 5 roku życia, chodził tutaj do szkół i nie potrafi się posługiwać językiem [...]. Twierdzi, że nie ma kontaktu z ojcem oraz siostrą, którzy przebywają w U. W razie powrotu do U. byłby osobą bezdomną, bez pracy i bez znajomości języka. W Polsce natomiast ma rodzinę, przyjaciół i znajomych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podkreślono, że w zaskarżonych decyzjach nie zamieszczono w sposób wyraźny rozstrzygnięcia o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium RP lub na terytorium RP i państw obszaru Schengen. Tymczasem obowiązek taki wynika z art. 90 ust. 1 pkt 4 ustawy. Decyzja ostateczna w takim kształcie nie może być w świetle art. 128 ust. 1 pkt ustawy podstawą wpisu danych cudzoziemca do wykazu osób niepożądanych na terenie RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie w pierwszej kolejności wymaga rozważenia nie tyle argumentacja skargi, co stanowisko Szefa Urzędu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, bowiem sam organ zwrócił uwagę na błędy w stosowaniu prawa, których dopuścił się w zaskarżonej decyzji motywując, z jakich powodów nie wykorzystał przewidzianej przez P.p.s.a. instytucji autokontroli. W konsekwencji zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu nie było jednak możliwe uwzględnienie stanowiska Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców i uchylenie zaskarżonej decyzji, bowiem takowe rozstrzygnięcie naruszyłoby regułę określoną w art. 134 § 2 P.p.s.a. Przepis ten statuuje zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. Aby odnieść się do tej jednej z ważnych reguł procesowych konieczne jest rozważenie w każdym indywidualnym wypadku sytuacji strony zarówno w kontekście procesowej, jak przede wszystkim materialnej. Organ w omawianej sprawie jako podstawę takiego stanowiska przywołał pominięcie w zaskarżonej decyzji elementu (rozstrzygnięcia dotyczącego strony), który powinien bezwzględnie i wyraźnie znaleźć się w decyzji o wydaleniu cudzoziemca. Brak bowiem takiego odrębnego zapisu w decyzji wydalającej uniemożliwia dokonanie stosownych zapisów w wykazie osób niepożądanych na terytorium RP. Tymczasem wskazywany przez organ zapis o zakazie ponownego wjazdu jest dodatkową dolegliwością dla skarżącego, bowiem po wykonaniu orzeczonego wydalenia przez określony czas nie będzie mógł ubiegać się o ponowny wjazd na terytorium RP. Wobec powyższego uchylenie zaskarżonej decyzji z tego tylko powodu, że nie zawiera ona dodatkowego rozstrzygnięcia – bezspornie niekorzystnego dla strony – pogorszy sytuację cudzoziemca, co jest niedopuszczalne w świetle zakazu reformationis in peius. Nie mniej jednak przepis art. 134 § 2 P.p.s.a. przewiduje, że sąd nie jest związany tym zakazem jeżeli stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W omawianej sprawie taka sytuacja zaistniała, co uzasadniało wyeliminowanie zaskarżonego aktu, jednak przy zastosowaniu bardziej radykalnej formy procesowej jaką jest stwierdzenie nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ma miejsce w razie wystąpienia m. in. przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). W omawianej sprawie Wojewoda, a w ślad za nim szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców dopuścili się rażącego naruszenia art. 90 ust. 1 pkt 4) ustawy o cudzoziemcach poprzez niezastosowanie tego przepisu. Orzeczenie o wydaleniu cudzoziemca obligatoryjnie zawiera rozstrzygnięcie orzekające o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP lub na terytorium RP i państw obszaru Schengen i określa okres tego zakazu. Taka treść decyzji o wydaleniu została wprowadzona nowelizacją ustawy dokonaną ustawą z dnia 27 kwietnia 2012r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2012r, poz. 589), która weszła w życie z dniem 12 czerwca 2012r. Jednocześnie w tym zakresie ustawa nowelizująca nie zawiera żadnych przepisów przejściowych. Oznacza to, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją (wszczęte po dniu 12 czerwca 2012r.) winno toczyć się w oparciu o przepisy prawa materialnego w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 27 kwietnia 2012r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Oznacza to, że każda decyzja o wydaleniu cudzoziemca wydana po dniu 12 czerwca 2012r. zawiera obowiązkowo rozstrzygnięcie o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP lub na terytorium RP i państw obszaru Schengen oraz określa okres tego zakazu. Brak zatem obligatoryjnego elementu decyzji administracyjnej, który wynika z przepisu prawa materialnego, skutkuje nieważnością całego aktu administracyjnego. Nie jest bowiem możliwe stwierdzenie nieważności jedynie w części brakującej, bo owa część nie istnieje w obrocie prawnym. W tym miejscu Sąd podkreśla, że co prawda organ odwoławczy w podstawie prawnej oraz uzasadnieniu przywołał art. 90 ust. 1 pkt 4 ustawy, nie mniej jednak nie zawarł w tym przedmiocie stosownego rozstrzygnięcia. To zresztą spowodowało, że Szef Urzędu przyznał w odpowiedzi na skargę, że doszło do naruszenia prawa. Natomiast w przypadku, gdy przepis wyraźnie nakłada obowiązek zamieszczenia w decyzji o wydaleniu orzeczenia o zakazie ponownego wjazdu, takiego rozstrzygnięcia nie można domniemywać z decyzji, lecz powinno zostać wyraźnie zawarte w osnowie decyzji, czyli części rozstrzygającej. Z tych względów, pomimo, że wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z wyżej wskazanego powodu pogorszy sytuację prawną skarżącego, nie mniej jednak podjęte przez Sąd rozstrzygnięcie uzasadnione jest wymogiem poszanowania prawa i prawidłowego jego stosowania przez organy administracji. Jeżeli bowiem sąd administracyjny dopatrzy się kwalifikowanego naruszenia normy prawa przez organ ma obowiązek wyeliminowania takiego aktu administracyjnego niezależnie od sytuacji samej strony, która zainicjowała postępowanie sądowoadministracyjne. Jednocześnie Sąd stwierdzając rażące naruszenie art. 90 ust. 1 pkt 4) ustawy o cudzoziemcach musi wypowiedzieć się czy było uprawnione w okolicznościach ustalonych przez organ orzeczenie o wydaleniu cudzoziemca. Należy bowiem podkreślić, że orzeczenie o zakazie ponownego wjazdu jest wtórne wobec głównego rozstrzygnięcia jakim jest wydalenie cudzoziemca. Zamieszczanie zatem orzeczenia o zakazie ponownego wjazdu ma uzasadnienie jedynie w razie stwierdzenia, że zaistniały przesłanki do orzeczenia o wydaleniu. O tym zaś zadecydowały materialne przesłanki określone w art. 88 ust. 1 pkt 1 i 9 ustawy o cudzoziemcach. Organ przywołał dwie podstawy wydalenia i w ocenie Sądu słusznie. Przy czym do wydalenia cudzoziemca wystarczające jest, aby wystąpiła jedna z wymienionych w art. 88 ust. 1 pkt 1-12) ustawy o cudzoziemcach, sytuacja faktyczna. Organ po pierwsze ustalił, że cudzoziemiec przebywa na terytorium RP w warunkach określonych w art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy tj. bez określonego tytułu do przebywania. Po drugie natomiast wypełniła się przesłanka odbycia kary pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne (art. 88 ust. 1 pkt 9). Takim przestępstwem umyślnym było określone w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii przestępstwo polegające na udzielaniu innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej, ułatwianiu albo umożliwianiu ich użycie albo nakłanianiu do użycia takiego środka lub substancji oraz określone w art. 62 ust. 1 tejże ustawy przestępstwo polegające na posiadaniu środków odurzających lub substancji psychotropowych. Przestępstwo z art. 58 można popełnić tylko umyślnie, z zamiarem bezpośrednim lub z zamiarem ewentualnym, natomiast w przypadku nakłaniania - tylko z zamiarem bezpośrednim (vide Komentarz Lex Katarzyna Łucarz, Anna Muszyńska), toż samo odnośnie przestępstwa opisanego w art. 62 ustawy. Odbycie przez cudzoziemca kary za takie przestępstwo jest wystarczającą przesłanką do jego wydalenia. Organ także zasadnie przeanalizował, że w wypadku cudzoziemca nie występują okoliczności wyłączające orzeczenie wydalenia, o których mowa w art. 89 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. W szczególności jego sytuacja osobista i rodzinna nie uzasadnia przyjęcia, ze zachodzi warunek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Skarżący od kilku lat jest osobą dorosłą, bez konieczności opieki czy to prawnej, czy faktycznej ze strony matki. Nie założył tutaj własnej rodziny. Fakt długoletniego pobytu na terenie Polski także nie jest przesłanką uniemożliwiającą jego wydalenie. Jako osoba dorosła ponosi skutki swojego postępowania, a możliwość pobytu na terytorium RP powinna powodować zachowanie postawy poszanowania prawa państwa, w którym mógł tyle lat przebywać. Z tych przyczyn w ocenie Sądu występuje zgodność z prawem decyzji o wydaleniu, co powoduje, że obligatoryjnie organ winien zamieścić orzeczenie o zakazie ponownego wjazdu. Brak tego rozstrzygnięcie powoduje, że zaskarżona decyzja rażąco naruszyła art. 90 ust. 1 pkt 4 ustawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. Jednocześnie konieczne było wyeliminowanie decyzji organu I instancji na zasadzie art. 135 P.p.s.a. ze względu na konieczność zachowania prawa strony do zasady dwuinstancyjności. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji znajduje uzasadnienie w art. 152 P.p.s.a.