IV SA/Wa 806/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant st. ref. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia spełnienia warunków do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego S. C. kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN) decyzją z dnia ... stycznia 2017r. nr ... utrzymał w mocy decyzję własną z ... sierpnia 2016r. nr ... o odmowie potwierdzenia, że S. C. (dalej strona, skarżący) spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015r, poz. 693 ze zm.), dalej także jako "ustawa". Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej. Wnioskiem, który wpłynął do IPN w dniu ... marca 2016r., skarżący zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję nr ... z dnia ... sierpnia 2016r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W dniu ... września 2016r. strona wniosła do Prezesa IPN wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jako osoba represjonowana przez władze PRL nie może pogodzić się z przypisywaniem mu pomocnictwa w utrwalaniu władzy ludowej (skarżący nie wiedział o wytworzeniu dokumentów świadczących o jego rzekomej pomocy przy operacyjnym zdobywaniu informacji). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zwrócił się także o udostępnienie mu dokumentów. Wobec powyższego akta zostały przekazane do IPN w ... celem umożliwienia skarżącemu skorzystania z przysługujących mu uprawnień. Strona nie stawiła się w Oddziale IPN w ... . Następnie skarżący złożył pismo o przesłanie dokumentacji zebranej w toku niniejszego postępowania. W konsekwencji S. C. zwrócił się o przekazanie uwierzytelnionej kopii dokumentacji zebranej w toku postępowania o wydanie decyzji na podstawie art. 4 ustawy. W dniu ... grudnia 2016r. Prezes IPN wydał postanowienie nr ... o odmowie wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Wskutek zaskarżenia tego wpadkowego postanowienia Prezes IPN utrzymał w mocy postanowienie o odmowie wydania uwierzytelnionych kopii dokumentów. W toku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes IPN zwrócił uwagę na następujące kwestie. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty wytworzone przy udziale S. C. w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji (akta kandydata na tajnego współpracownika). Jak wynika z odręcznej adnotacji na raporcie z pozyskania kontaktu operacyjnego, sporządzonym w dniu ... czerwca 1970r. w dniach ... lipca 1970r. wyrażona została zgoda na czasowe podjęcie skarżącego na kontakt w związku z prowadzonym przez Wydział Śledczy postępowaniem sprawdzającym w sprawie nieprawidłowości w ... w K. Z dokumentu wynika, że funkcjonariusz spotkał się ze skarżącym w dniu ... czerwca 1970 r. w kawiarni, a skarżący przekazał informacje na temat nieprawidłowości w I. Dalej na spotkaniu w dniu ... czerwca 1970r. skarżący przekazał kolejne informacje, a także zobowiązał się sprawdzić szereg faktów poprzez sowich znajomych. W aktach znajdują się także 3 notatki służbowe z rozmów przeprowadzonych ze skarżącym. Organ podkreślił, że nie bada autentyczności dokumentów i nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach. Organ na podstawie treści dokumentów ocenia jedynie czy dotyczyły one skarżącego oraz czy zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale. Istotą tego postępowania jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące danej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Dalej organ wskazał, że nie ma uprawnień aby oceniać działalność strony ani też odnosić się do ewentualnych represji jakich wnioskodawca doświadczył. Jego obowiązkiem jest jedynie sprawdzenie czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł S. C. Skarżący w zakresie dotyczącym odmowy wydania uwierzytelnionej kopii dokumentacji wglądu do akt przechowywanych w IPN podkreśla, że ze względu na stan zdrowia został pozbawiony wglądu do akt przechowywanych w IPN i obrony dobrego imienia. Podkreśla, że w przeszłości na podstawie wówczas obowiązujących wadliwych przepisów został uwięziony i torturowany. Został także objęty zainteresowaniem służby bezpieczeństwa. Nie mógł kontaktować się z rodziną za granicą. Uważa, że decyzja Prezesa IPN jest dla niego krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, przy wydaniu bowiem zaskarżonej decyzji doszło do uchybienia przepisom procesowym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z wniosku skarżącego toczyło się przed Prezesem IPN postępowanie w sprawie potwierdzenia, że S. C. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Ze względu na wiek oraz sytuację zdrowotną skarżący wystąpił o udostępnienie mu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Akta administracyjne zostały przekazane do Oddziału IPN w ... niemniej jednak skarżący nie stawił się w siedzibie Oddziału celem zapoznania się z archiwalnymi dokumentami. Dalej jednak skarżący domagał się przesłania mu dokumentacji zebranej w toku postępowania. W dalszym toku postępowania wystąpił z wnioskiem o przekazanie uwierzytelnionej kopii dokumentacji zebranej w toku postępowania. Wszystkie te działania podyktowane były tym, że Prezes IPN wydał w dniu ... sierpnia 2016r. decyzję o odmowie potwierdzenia, że S. C. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy, opierając się na archiwalnych dokumentach znajdujących się w zasobie IPN. Tymczasem skarżący podnosi, że nie zapoznał się z tymi materiałami, nigdy ich nie widział i nie posiadał. W opinii strony dokumenty te zostały "spreparowane" przez Służbę Bezpieczeństwa w czasie gdy przebywał w areszcie z zarzutami popełnienia przestępstwa zagrożonego karą śmierci. Organ zasadnie powyższy wniosek zakwalifikował jako żądanie, którego podstawę prawną stanowi art. 73 § 2 k.p.a. i jako postępowanie wpadkowe, bezpośrednio i ściśle związane z niniejszym postępowaniem, zostało ono zakończone ostatecznym postanowieniem o odmowie wydania uwierzytelnionej kopii dokumentacji zebranej w toku niniejszego postępowania. Jednocześnie jednak postanowienie owo zostało zaskarżone skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt IV SA/Wa 807/17). WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lutego 2017r. orzekając na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.) uchylił postanowienie Prezesa IPN z dnia ... stycznia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy oraz poprzedzające je postanowienie, uznając, że doszło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że w dacie wydawania wyroku w niniejszej sprawie kwestia zasadności odmowy udostępnienia skarżącemu dokumentów znajdujących się w aktach nie została wyjaśniona. Tymczasem zapoznanie się skarżącego z aktami sprawy ma zasadnicze znaczenie dla sprawy potwierdzenia lub odmowy potwierdzenia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. Przedmiotem bowiem badania w tej sprawie jest przede wszystkim stwierdzenie czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, czy też nie. Powyższa okoliczność stanowi przedmiot sprawy postępowania obecnie prowadzonego przez Prezesa IPN. Skoro nie została przesądzona kwestia dostępu do dokumentów decydujących o wyniku niniejszego postępowania należało uznać, że organ wydając zaskarżoną decyzję uchybił przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy bowiem uznać zależność niniejszego postępowania od postępowania wpadkowego toczącego się na podstawie art. 73 § 2 k.p.a. Zależność ta polega na tym, że strona ma prawo wypowiedzenia się po przeprowadzeniu dowodów i jest to jeden z elementów prawa do czynnego udziału strony w postępowaniu, obok zwłaszcza takich uprawnień jak prawo zgłaszania wniosków dowodowych, prawo do udziału w czynnościach dowodowych, czy prawo do składania wyjaśnień. Pozostaje ono w ścisłym związku z prawem do wglądu do akt sprawy, o którym mowa w art. 73-74 k.p.a. Związek pomiędzy prawem wglądu w akta dotyczące postępowania, a prawem do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji polega na tym, że to ostatnie może być skutecznie wykorzystane często tylko przy znajomości akt. Znajomość ta może być zapewniona zarówno poprzez wgląd do akt (art. 73 § 1 k.p.a.), jak i poprzez uzyskanie uwierzytelnionych odpisów lub kopii tych akt (art. 73 § 2 k.p.a.). Prawo strony do wypowiedzenia się po przeprowadzeniu dowodów (w niniejszej sprawie dokumenty opisane w art. 4 pkt 2 ustawy stanowią istotę sprawy) przewidziane jest w kilku przepisach k.p.a. Mówią o nim regulacje zawarte w art. 10, 81 i 95 k.p.a. Ustanowione w art. 10 § 1 k.p.a. prawo strony do wypowiadania się jest szerszym od prawa z art. 81 k.p.a., które obejmuje tylko prawo wypowiadania się co do przeprowadzonych dowodów. Wszystkie powyższe gwarancje procesowe strony opierają się na wiedzy strony co do zawartości dokumentów składających się na akta. Jedynie przy znajomości tych dokumentów strona może je realizować. Gwarancje te nabierają szczególnego znaczenia w sprawach jak obecnie rozstrzygana. Przepis prawa materialnego wyznacza bowiem zakres tego postępowania jedynie do zbadania zawartości archiwum IPN w zakresie dokumentów dotyczących skarżącego i w przedmiocie opisanym w przepisie. Skarżący tymczasem twierdzi, że nie ma żadnej wiedzy co do istnienia takich dokumentów, a dalej kwestionuje ich miarodajność. Z tego względu wszystkie opisane wyżej gwarancje procesowe mają charakter iluzoryczny, a wręcz przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do ich naruszenia w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzyganie zatem czy organ naruszył przepis prawa materialnego tj. art. 4 pkt 2 ustawy należało uznać za przedwczesne. W świetle powyższych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów procesowych, co skutkuje jej uchyleniem oraz poprzedzającej ją decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 k.p.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 k.p.a. bowiem skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości ... zł. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeknie referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym.