IV SA/Wa 815/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant st. ref. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2017 r. sprawy ze skargi K. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. S. na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], po rozpatrzeniu odwołania B. S. reprezentującej małoletniego K. S., orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] uchylił orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] i orzekł o niezaliczeniu małoletniego K. S. do osób niepełnosprawnych. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie sprawy. W dniu [...] grudnia 2015 r. za pośrednictwem przedstawiciela ustawowego – B. S. wpłynął do Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dotyczący dziecka K. S. Na posiedzeniu składu orzekającego w dniu [...] stycznia 2016 r. zostało przeprowadzone postępowanie orzecznicze. Po ocenie stanu zdrowia skład orzekający stwierdził, iż spełnione są kryteria zaliczające dziecko do grona osób niepełnosprawnych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób do 16 roku życia (Dz. U. Nr 17, poz. 162 ze zm.). Orzeczenie zostało wydane na okres do dnia 31 stycznia 2020 r. Na powyższe orzeczenie B. S. wniosła odwołanie. Odwołanie to dotyczyło punktu 7 zaskarżonego orzeczenia, w którym Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził o braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. B. S. podniosła, iż w związku z pozbawieniem świadczenia pielęgnacyjnego zmuszona będzie podjąć zatrudnienie, a co za tym idzie małoletni K. S. zostanie pozostawiony w szkole na 8 godzin, co zdaniem skarżącej, spowoduje pogorszenie jego stanu zdrowia. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. uchylił orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] oraz orzekł o niezaliczeniu małoletniego K. S. do osób niepełnosprawnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło rażące naruszenie przepisu art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), zgodnie z którym osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zalicza się do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Ponadto zaliczenie K. S. do osób niepełnosprawnych z podaniem jako przyczyny niepełnosprawności schorzenia oznaczonego symbolem 05-R, rażąco narusza także przepis § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób do 16 roku życia. Zgodnie z ww. przepisem do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku należą: wady wrodzone i schorzenia o różnej etiologii prowadzące do niedowładów, porażenia kończyn lub zmian w narządzie ruchu, upośledzające w znacznym stopniu zdolność chwytną rąk lub utrudniające samodzielne poruszanie się. Organ drugiej instancji wskazał, iż z opinii pedagogicznej wynika, że małoletni samodzielnie zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie się porusza oraz komunikuje z otoczeniem. Dziecko uczęszcza do szkoły podstawowej ogólnodostępnej – klasa integracyjna, jest samodzielne we wszystkich czynnościach życia codziennego adekwatnie do wieku. Chłopiec musi stosować jedynie dietę. Rozwój psychoruchowy dziecka jest również prawidłowy. Na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, iż odwołanie od orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie dotyczyło całego orzeczenia, lecz tylko jego pkt 7, w którym organ pierwszej instancji stwierdził o braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. B. S. wskazała, iż bez orzeczenia o niepełnosprawności jej syn nie będzie mógł korzystać z rehabilitacji w szkole, turnusów terapeutycznych organizowanych przez Stowarzyszenie [...]. Zasiłek pielęgnacyjny, który otrzymywał był przeznaczony na zakup obuwia oraz na zajęcia na basenie. Odebranie mu tych możliwości może, zdaniem skarżącej, spowodować nawrót choroby, gdyż wada wrodzona stóp [...] jest wadą na całe życie i może powrócić w momencie wzrostu stóp (12 – 13 rok życia). W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując prezentowane w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Wymaga podkreślenia, że przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Przy czym Sąd orzekając o legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności bada, czy decyzja ta nie jest obarczona wadami z art. 156 § 1 Kpa (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – zwanej dalej "Ppsa"). Stwierdzenie nieważności decyzji jest zaś instytucją procesową, pozwalającą na eliminację z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami wymienionymi w art. 156 § 1 Kpa, w sytuacji, gdy nie występują przeszkody, o których mowa w art. 156 § 2 Kpa. W tym trybie tracą więc moc obowiązującą decyzje obarczone szczególnie ciężkimi wadami, w szczególności wydane z rażącym naruszeniem prawa (kwalifikowanym naruszeniem przepisu prawa materialnego, procesowego lub ustrojowego), które ma miejsce tylko wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu i jednocześnie charakter tego naruszenia nie pozwala, aby decyzja mogła mieć moc obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym. Sąd stwierdza, że taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Trzeba bowiem zauważyć, że przepis art. 138 § 1 Kpa uprawnia organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości, jednakże tylko wówczas, gdy strona wniosła odwołanie zaskarżając całość rozstrzygnięcia zawartego w kwestionowanym orzeczeniu. Tymczasem z treści odwołania B. S. wniesionego w imieniu K. S. wynika, że ten środek zaskarżenia został wniesiony jedynie w zakresie dotyczącym części decyzji, tj. pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2013 r. Zdaniem Sądu, takie działanie organu odwoławczego miało charakter rażącego naruszenia prawa - art. 16 § 1 Kpa, ponieważ z urzędu wykraczało poza zakres zaskarżenia zawarty w odwołaniu. Orzeczenie przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o uchyleniu w całości orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności było działaniem z urzędu w części wykraczającej poza pkt 7 orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Sąd zwraca uwagę, że wobec niezaskarżenia przez B. S. orzeczenia z dnia [...] grudnia 2013 r. w zakresie rozstrzygnięcia o zaliczeniu K. S. do osób niepełnosprawnych i o wskazaniach z pkt: 5,6,8, 9 orzeczenie to w tej części stało się ostateczne. (art. 16 § 1 Kpa). Zatem organ odwoławczy nie był uprawniony do inicjowania postępowania odwoławczego z urzędu w zakresie kontroli prawidłowości rozstrzygnięć niezaskarżonych na skutek wniesienia odwołania. Takie postępowanie mogła zainicjować tylko strona (art. § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - Dz. U. z 2015 r. poz. 1110). Działanie organu odwoławczego pozostawało w wyraźnej sprzeczności z jednoznacznym w swej treści przepisem prawa - art. 16 § 1 Kpa (z którego wynika zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych) i było nie do pogodzenia zasadami - zaufania obywatela do państwa i legalności działania organów władzy publicznej, wynikającymi z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Wobec tego, że w sprawie nie wystąpiły przeszkody z art. 156 § 2 Kpa wycofanie zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego nastąpiło z powodu obciążającej je wady nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). W tej sytuacji Sąd nie oceniał zgodności z prawem zajętego przez organ odwoławczy stanowiska i nie badał wystąpienia w sprawie innych naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności rozpozna odwołanie B. S. działającej jako przedstawiciel ustawowy K. S., mając na uwadze to, że zakres zaskarżenia wynikający z odwołania dotyczy jedynie pkt 7 orzeczenia pierwszoinstancyjnego z dnia [...] grudnia 2013 r., a więc rozstrzygnięcia o wskazaniu dotyczącym konieczności zapewnienia K. S. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł, jak w sentencji.