IV SA/Wa 816/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2010 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego H. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2010r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1965r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o pow. 11,25 ha, położonego w K., stanowiącego byłą własność S. i K. S... W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1965r, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. nr 39, poz. 174) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 39, poz. 198), zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 30 grudnia 1961r. w sprawie ustalenia wysokości nakładów inwestycyjnych, zniszczeń i ubytków w opuszczonych gospodarstwach rolnych przejętych na własność Państwa (MP nr 12, poz. 440), przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 11,25 ha położone w K., stanowiące byłą własność S. i K. S.. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że S. S. jako właściciel wymienionej nieruchomości zmarł, a spadkobiercy oraz żona właściciela gospodarstwem się nie interesowali, opuścili go, pozostawiając bez opieki i zabezpieczenia. W ocenie organu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, ze przejęta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość odpowiadała przesłankom wymienionym w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych z dnia 5 sierpnia 1961 r. Na przedmiotowej nieruchomości nie zamieszkiwał bowiem właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. Fakt ten jest bezsporny, bowiem został potwierdzony w korespondencji z dnia [...] stycznia 1975r. kierowanej przez K. S. do Urzędu Powiatowego w P. Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu. Przedmiotowe gospodarstwo nie było w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych z dnia 5 sierpnia 1961r. w całości lub w większej Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę, a właściciel był wzywany w styczniu 1960r. do powrotu na gospodarstwo celem "zabezpieczenia przed dewastacją, zniszczeniem i zagospodarowaniem takowego". S. S. opuścił gospodarstwo położone we wsi K. i udał się do P.G.R. D. Gromadzka Rada narodowa M., pow. S., a gospodarstwo rolne we wsi K. pozostawił w złym stanie. W protokole Komisji Rolnej Dróg i Urządzeń Gromadzkich z dnia [...] stycznia 1960r. wskazano, że "instalacja elektryczna częściowo celowo uszkodzona, jak powyrywane wyłączniki, pozabierane klosze od lamp, bezpieczniki wykręcone i zabrane" oraz że "część obory wskutek nie remontowania uległa zawaleniu". Po jego śmierci w dniu [...] stycznia 1961r. gospodarstwo nadal pozostawało opuszczone, w efekcie czego kontrolowaną decyzją zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Organ wskazał, że ewentualne wątpliwości może budzić okoliczność, że w momencie wydania kontrolowanej decyzji do kręgu spadkobierców po zmarłym S. S. należeli małoletni H. S. (14 lat w dacie wydania decyzji) i J. S. (15 lat w dacie wydania decyzji). Jednak zdaniem organu przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone już przed rokiem 1960, a wiec jeszcze za życia S. S.. Fakt ten potwierdzają sami wnioskodawcy twierdząc, że gospodarstwo nie zostało opuszczone bezpodstawnie, ponieważ nie było rąk do pracy, gdyż był tylko bardzo chory ojciec, 18 letnia córka i dwójka małoletnich dzieci. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] marca 2007r. (sygn. akt [...]) wchodzący w skład spadku po S. S. udział w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowości K. o powierzchni 11,25 ha na podstawie ustawy nabyli małoletnie dzieci spadkodawcy J. S. i H. S. po 1/2 części każdy z nich z dobrodziejstwem inwentarza z wyłączeniem od dziedziczenia udziału w majątku wspólnym po spadkodawcy S. S. małżonka spadkodawcy K. S.. Na podstawie zaś postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] maja 2007r. (sygn. akt [...]) po zmarłej w dniu [...] października 1975r. K. S., wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym w K. na podstawie ustawy nabyły Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 dzieci spadkodawczyni i S. S.: J. S., W. M., M. D., J. S. i H. S., każdy po 1/5 części. Organ wskazał, że w skład przedmiotowej nieruchomości wchodzą działki oznaczone nr [...] o pow. 1,7800 ha, nr [...] o pow. 2,0700 ha, nr [...] o pow. 2,3700 ha, nr [...] o pow. 0,4800 ha, nr [...] o pow. 0,3100 ha, nr [...] o pow. 4,4100 ha, nr [...] o pow. 1,5900 ha położone w K., obręb [...] K., jednostka ewidencyjna [...], które zostały trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji z uwagi na przesłankę wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] stycznia 2010r. naruszają przepisy art 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a., a także art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgodnie z naczelną zasadą wynikającą z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien jest dążyć do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Wyrazem tej zasady są wynikające z treści art. 77 i 80 kpa obowiązki nałożone na organ, a zatem zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i jego obiektywna, wszechstronna ocena. Należy wskazać, że zaskarżona decyzja wydana została w nadzwyczajnym trybie kontroli związanym z oceną czy decyzja została dotknięta w sposób niewątpliwy jedną z kwalifikowanych wad wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 Zadaniem organu w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie i dokonanie oceny czy stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji odpowiadał normie prawa, która stanowiła podstawę jej wydania, a zatem czy wydanie decyzji nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że podstawą prawną wydanej decyzji były przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1957r. Nr 39, poz. 174 ze zm.), a w szczególności art. 2 ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 dekretu z dnia 28 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1955r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie zostanie uznane za niezbędne. Pojęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego zdefiniowane zostało w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961r. Nr 39, poz. 198 ze zm.), które wydano na podstawie delegacji powołanej ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że za gospodarstwo opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Decydujące więc znaczenie dla uznania gospodarstwa rolnego za opuszczone miało jednoczesne spełnienie dwóch wskazanych w przepisie przesłanek, a więc fakt niezamieszkiwania w gospodarstwie właściciela, jego małżonka, dzieci lub rodziców oraz nieuprawiania Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 gospodarstwa w całości lub w większej części oraz poddawania go zabiegom agrotechnicznym przez właściciela lub użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Jednocześnie jednak z ust. 2 § 1 wskazanego rozporządzenia wynika, że do takich gospodarstw, a więc gospodarstw opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. O ile więc właścicielem gospodarstwa rolnego była osoba wskazana w tym przepisie, jednoczesne nawet spełnienie przesłanek niezamieszkiwania w gospodarstwie rolnym i nieuprawiania gospodarstwa w całości lub znacznej części, wykluczało możliwość uznania tego gospodarstwa za opuszczone. W niniejszej sprawie organ ustalił, że przejęte na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 11,25 ha, położone w K., stanowiące byłą własność S. i K. S. spełniało przesłanki wymienione w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zdaniem organu materiał dowodowy wskazuje, że gospodarstwo to nie było w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym, a jego właściciel, który opuścił gospodarstwo i udał się do P.G.R. D. Gromadzka Rada Narodowa M. był wzywany w 1960r. do powrotu do gospodarstwa w celu jego zabezpieczenia i zagospodarowania. Fakt ten potwierdza protokół Komisji Rolnej Dróg i Urządzeń Gromadzkich z dnia [...] stycznia 1960r, który opisuje stan zabudowań wskazując że " instalacja elektryczna częściowo celowo uszkodzona, jak powyrywane wyłączniki, pozabierane klosze od lamp, bezpieczniki wykręcone i zabrane" oraz "część obory wskutek nie remontowania uległa zawaleniu". Fakt opuszczenia gospodarstwa potwierdzili sami wnioskodawcy wskazując, że nie zostało ono opuszczone bezpodstawnie, a z powodu choroby ojca i sytuacji rodzinnej. Organ ustalił, że S. S. zmarł [...] stycznia 1961r. W ocenie organu materiał dowodowy wskazuje, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone przed 1960r, a więc jeszcze za życia S. S. i od tego czasu nie zamieszkiwał w nim ani właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. Fakt ten potwierdza korespondencja K. S. kierowana do Urzędu Powiatowego w P. Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu z dnia [...] stycznia 1975r. Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 Dokonując powyższych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy i oceny prawnej o spełnieniu niezbędnych przesłanek do uznania przejętego na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego za opuszczone, w uzasadnieniu decyzji organ wskazał jednocześnie, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji z dnia [...] sierpnia 1965r. do kręgu spadkobierców po zmarłym S. S. należeli małoletni H. S. w wieku 14 lat i J. S. w wieku 15 lat, którzy co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] marca 2007r. nabyli na podstawie ustawy wchodzący w skład spadku po S. S. udział w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowości K. o pow. 11,25 ha. Wskazuje to na wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia skarżonej decyzji i dowolność w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ dokonujący kontroli decyzji z [...] sierpnia 1965r., zadaniem którego było zbadanie i dokonanie oceny czy stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji odpowiadał normie prawa, która stanowiła podstawę jej wydania, w istocie dokonał ustaleń i oceny prawnej stanu faktycznego istniejącego przed datą wydania kontrolowanej decyzji, uznając za nieistotną kwestię prawa własności gospodarstwa rolnego i jego statusu w dacie wydania kontrolowanej decyzji. W ocenie Sądu kwestia ta miała najistotniejsze znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a zatem oceny czy istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] sierpnia 1965r. Niezbędną bowiem przesłanką uzasadniającą dopuszczalność przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego był jego status jako gospodarstwa opuszczonego (art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r.). Niewątpliwie jedynie istotne znaczenie mógł mieć status gospodarstwa w dacie wydawania decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa na własność Skarbu Państwa, a nie w okresie ją poprzedzającym. W przedmiotowej sprawie nie ma znaczenia spełnienie jednoczesne przesłanek uzasadniających uznanie gospodarstwa rolnego za opuszczone począwszy od 1960r., a więc za życia dotychczasowego współwłaściciela, jeżeli w dacie wydania decyzji przejmującej gospodarstwo rolne na własność Skarbu Państwa, status gospodarstwa, z uwagi na treść § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych uległ zmianie. Stosownie bowiem do treści tego przepisu gospodarstwo rolne stanowiące własność m.in. osób nieletnich nie mogło Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 być uznane za gospodarstwo opuszczone, a zatem nie spełniało ustawowej przesłanki dopuszczalności przejęcia na własność Skarbu Państwa. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie był wystarczający do ustalenia, że H. i J. S. w dacie wydania kontrolowanej decyzji byli małoletnimi współwłaścicielami przejętego na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, co wykluczało możliwość zakwalifikowania tego gospodarstwa jako gospodarstwa opuszczonego, a w konsekwencji dopuszczalność jego przejęcia. W ocenie Sądu organ kontroli rozstrzygający przedmiotową sprawę dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa uznając, że dla oceny istnienia przesłanek uzasadniających przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa decydujące znaczenie ma status gospodarstwa rolnego wynikający z jego długoletniego, faktycznego stanu zaistniałego za życia poprzedniego właściciela, wówczas będący odpowiednikiem statusu prawnego, a nie status prawny, który istniał w dacie wydania decyzji, już oderwany od faktycznego stanu gospodarstwa rolnego. Decyzja stanowiąca podstawę przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa, które zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa nie mogło być uznane za gospodarstwo opuszczone, musiała być niewątpliwie wydana z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Status opuszczonego gospodarstwa rolnego był bowiem jedyną przesłanką uzasadniającą dopuszczalność przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. W ocenie Sądu organ kontroli niedostatecznie ustalił i ocenił czy poddawana kontroli decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków, gdyż ustalił jedynie, że działki wchodzące w skład przedmiotowej nieruchomości zostały trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich. Takie nieprecyzyjne sformułowanie dotyczące aktualnego statusu przedmiotowej nieruchomości uniemożliwia ocenę czy w wyniku wydania kontrolowanej decyzji nastąpiły nieodwracalne skutki uniemożliwiające stwierdzenie jej nieważności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku, a po dokonaniu jednoznacznych ustaleń w Sygn. akt IV SA/Wa 816/10 zakresie stanu faktycznego i dokonaniu na nowo wszechstronnej oceny prawnej, rozważy zastosowanie art. 158 § 2 k.p.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, c, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.