IV SA/Wa 824/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 25.08. 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 824/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. i M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący B. S. i M. S. wnieśli skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W piśmie z dnia 1 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącej podał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej prawie wynosi 1.060.427 zł. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2016 r. Przewodnicząca Wydziału IV wezwała skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 10.605 zł. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia do kosztów sądowych, tj. zwolnienia od wpisu od skargi. Z informacji zawartych na urzędowych formularzach PPF z dnia 17 maja 2016 r. wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwoma synami. Podali, że są właścicielami domu o pow. 200 m2 (o wartości około 400.000 zł), nieruchomości rolnej o pow. 48 ha, posiadają oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w wysokości 780.000 zł (w tym środki otrzymane z tytułu odszkodowania), są właścicielami następujących pojazdów i maszyn rolniczych: samochodu osobowego o wartości ok. 80.000 zł, trzech ciągników o łącznej wartości ok. 350.000 zł, kombajnu o wartości ok. 250.000 zł. Podali, że uzyskują dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 15.000 zł miesięcznie. Wymienili wydatki miesięczne: kredyt – 2.000 zł, energia elektryczna, woda, ogrzewanie – 8.000 zł, żywność – 2.000 zł, paliwo – 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 824/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, posiadanie wyszczególnionego majątku oraz oszczędności we wskazanej kwocie wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku. Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw w ustawowym terminie, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżący nie wykazali, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Do sprzeciwu załączyli akt notarialny z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie zmiany umowy sprzedaży nieruchomości oraz umowę z dnia [...] października 2008 r. o kredyt konsorcjalny preferencyjny na zakup gruntów rolnych. Skarżący podnieśli, że ponoszą koszty pełnomocnika ustanowionego w sprawie, zaś uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 10.605 zł nie nastąpiłoby bez uszczerbku w zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych skarżących i osób, co do których realizują obowiązek alimentacyjny. Wyjaśnili, że zamieszkują razem dwoma synami oraz z rodzicami będącymi w podeszłym wieku, których wspomagają finansowo. Zdaniem skarżących, wyzbywanie się majątku w postaci domu jest niecelowe z uwagi na konieczność zapewnienia minimum potrzeb egzystencjalnych sześciu osobom, natomiast sprzedaż maszyn rolniczych, czy nieruchomości uniemożliwiłaby dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Skarżący przedstawili następujące wydatki miesięczne z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego: koszt ubezpieczenia – ok. 375,00 zł, zakup środków ochrony roślin – ok. 7.333,00 zł, zakup nawozu – ok. 2.250,00 zł, opłaty za energię – ok. 2.666,66 zł, opłaty za zużycie wody – ok. 1000,00 zł, zakup paliwa – ok. 2.666,66 zł, usługi weterynaryjne – ok. 6.000,00 zł, podatek rolny – ok. 400,00 zł, koszt przeglądów maszyn oraz napraw – ok. 1.500,00 zł, zakup paszy, koncentratów – ok. 12.000,00 zł, razem – ok. 36.191,32 zł. Skarżący wskazali, że w celu sfinansowania zakupu gruntów rolnych zawarli w dniu 28 października 2008 r. umowę o kredyt konsorcjalny w kwocie 272.000,00 zł, a ostateczny termin spłaty kredytu upływa z dniem 31 grudnia 2021 r. Ponadto, na podstawie zmiany umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 12 stycznia 2015 r. skarżący zobowiązani byli do uiszczenia na rzecz sprzedających kwoty 680.000,00 zł (z łącznej ceny w wysokości 1.180.000,00 zł) w trzech ratach, z czego kwota 300.000,00 zł została uiszczona w terminie do dnia 31 maja 2016 r. Ostatecznie, z uwagi na wcześniejszą wpłatę kwoty 19.500,00 zł, do dnia 31 maja 2016 r. uiścili należność w kwocie 280.500,00 zł. Tym samym, o wskazaną wyżej kwotę zostały umniejszone środki zgromadzone na rachunku bankowym. Dalsza kwota w wysokości 380.000,00 zł będzie płatna w następujący sposób: kwota 300.000,00 zł w terminie do dnia 31 maj 2017 r., kwota 80.000,00 zł – w terminie do dnia 31 maja 2018 r. Skarżący wskazali, że z uwagi na powyższe zobowiązania kredytowe, zobowiązania wynikające ze zmiany umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] stycznia 2015 r., zabezpieczenie środków celem pokrycia wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz ewentualne nadzwyczajne zdarzenia (klęski żywiołowe, nieurodzaj), nie mogą korzystać ze środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Ponadto skarżący podnieśli, że wpis sądowy od skargi winien zostać uiszczony w stałej wysokości 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazali, aby znajdowali się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że są właścicielami domu o wartości ok. 400.000 zł, nieruchomości rolnej o pow. 48 ha, pojazdów i maszyn rolniczych o łącznej wartości ok. 680.000 zł, dysponują także środkami pieniężnymi (oszczędnościami) w wysokości 780.000 zł. Miesięczne dochody według deklaracji skarżących wynoszą 15.000 zł. Wprawdzie we wniesionym sprzeciwie skarżący podali, że miesięczna wysokość wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynosi ok. 36.191,32 zł, a środki zgromadzone na rachunku bankowym zostały zmniejszone z uwagi na zobowiązanie wynikające z tytułu zmiany umowy sprzedaży nieruchomości, jednakże należy mieć na względzie okoliczność, iż w toku niniejszego postępowania sądowego skarżący dysponowali środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych, które znacznie przekraczały wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Ponadto, skarżący nie załączyli do sprzeciwu aktualnego wydruku z rachunku bankowego, co nie pozwala stwierdzić bezspornie, jaką kwotą obecnie dysponują. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można przykładowo osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. W opisanych okolicznościach nie sposób przyjąć, aby skarżący byli pozbawieni środków do życia bądź aby poniesienie kosztów sądowych spowodowało uszczerbek utrzymania koniecznego dla nich i rodziny. Zarzuty podniesione w sprzeciwie pozostają bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności, polemika z ustaloną w niniejszej sprawie wysokością wpisu sądowego od skargi nie może odnieść zamierzonego skutku, gdyż wysokość wpisu sądowego mogła być kwestionowana wyłącznie w drodze zażalenia na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.