IV SA/Wa 825/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska Asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2005 r. sprawy ze skarg Z. S., M. R. i R.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2004 roku; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. R. i R. S. kwotę 500,00 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1951 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa N. A. N.w W.. W uzasadnieniu wskazano, że Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego orzeczeniem z dnia [...].11.1949 r. przejął na własność Państwa przedsiębiorstwo pod firmą N.w W. w oparciu o art. 2 ust. 1 i 7 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. W dniu 4 maja 1950 r. oraz 31 marca 1951 r. został sporządzony protokół zdawczo-odbiorczy, w którym wymienione składniki majątkowe m.in. parcele nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] o łącznej powierzchni 6,3026 przeszły na własność Państwa. Protokół ten został następnie zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...].06.1951 r. Pełnomocnik spadkobierców właścicieli parceli nr [...] - małż. M.i i F.S., przejętej podczas okupacji pod rozbudowę fabryki N. A. N., precyzując wniosek swoich mocodawców wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego nr [...] z dnia [...] listopada 1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa N.A. N., w tym parceli gruntowej stanowiącej własność małż. S., a także orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dn. [...].06.1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia wyżej wymienionego przedsiębiorstwa. Jednocześnie, jak wskazał organ, "o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego" wystąpiła spadkobierczyni właścicieli parceli nr [...] i [...] - Z. S.. Jak ustalił Minister, przejmowane przedsiębiorstwo do wybuchu II wojny światowej było ruiną browaru, w czasie okupacji został zmieniony profil działalności i produkowano przyprawy, budynie, zupy w proszku itp. Było ono położone we wsi W. na gruncie należącym do drobnych gospodarstw, w tym parceli stanowiących własność małż. S. i małż. S.. Po przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa dokonano w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dn. [...].12.1946 r. ogłoszeń o terminie sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego. Protokół taki został sporządzony w dniu 04.05.1950 r. i 31.03.1951 r. Określił on składniki majątkowe stanowiące integralną część przedsiębiorstwa. W ocenie organu parcela nr [...],[...] oraz [...] były funkcjonalnie i ściśle powiązane z działalnością przedsiębiorstwa N.. W aktach bowiem znajduje się plan sytuacyjny przedsiębiorstwa sporządzony w 1949 r. przez mierniczego przysięgłego, z którego wynika, że na parceli nr [...] stanowiącej własność małż. S. mieściła się suszarnia, ślusarnia, magazyn oraz garaże, zaś na parceli nr [...] i [...] będących własnością małż. S. znajdował się m.in. magazyn oraz świetlica. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego organ przyjął, iż przejęciu z mocy ustawy nacjonalizacyjnej podlegało całe przedsiębiorstwo, bez wyłączenia jakichkolwiek składników, choćby osobom trzecim przysługiwało do nich prawo. Wobec powyższego orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy nie było dotknięte wadliwością skutkującą jego nieważność. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez Z. S. i M. R. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].09.2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję i jednocześnie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dn. [...].06.1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w części dotyczącej parceli nr [...] oraz parcel nr [...] i [...]. W uzasadnieniu powtórzono argumentację zawartą w poprzednio wydanej decyzji. Stwierdzono nadto, iż orzeczenie w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego może być jedynie oceniane w stosunku do parcel, do których swoje roszczenia zgłosili spadkobiercy byłych właścicieli. Co do pozostałych parcel objętych protokołem zdawczo-odbiorczym osoby wnioskujące nie mają interesu prawnego. Z. S. w skardze do sądu administracyjnego podniosła, iż ustawa nacjonalizacyjna skierowana była przeciwko przedsiębiorstwom obywateli Rzeszy Niemieckiej, [...] Miasta G., niemieckich i gdańskich osób prawnych, nie zaś przeciwko Polakom uprzednio poszkodowanym przez władze okupacyjne. Powołała się na wyrok NSA z dnia 21.03.2001 r. (sygn. akt IV SA 2182/99), w którym stwierdzono, że własność osób trzecich nie może być uznana za mienie należące do przejmowanego przedsiębiorstwa. Pełnomocnik M. R. i R. S. wnosząc skargę zarzucił naruszenie art. 2, art. 6 i art. 1 ustawy z dn. 03.01.1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez przyjęcie, iż dopuszczalne jest przejęcie na własność Państwa wszystkich składników przedsiębiorstwa, także tych, które stanowiły własność osób trzecich. Podniosła również naruszenie art. 40 § 1 Kodeksu handlowego oraz § 75 a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.01.1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Pełnomocnik wskazał, iż z przepisów ustawy nacjonalizacyjnej nie wynika, nawet w sposób dorozumiany, że przepisy te mogą stanowić podstawę przejęcia na własność Państwa nieruchomości i ruchomości nie należących do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Pozostawałoby to w sprzeczności z zasadą ochrony własności "nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habe ret". Zdaniem skarżących dla rozstrzygnięcia sprawy zasadnicze znaczenie ma definicja przedsiębiorstwa. W ustawie nacjonalizacyjnej pojęcie przedsiębiorstwa nie zostało wyjaśnione, a zatem należy odnieść się do przepisów Kodeksu handlowego z 1934 r. (w szczególności do art. 40), które przewidywały, że rzeczy nie należące do przedsiębiorstwa nie stanowiły jego składników. Ponadto kwestia nacjonalizacji wymaga materii ustawowej. W związku z tym niedopuszczalne jest przejęcie przez Ministra za podstawę decyzji nacjonalizacyjnej § 75 a) cytowanego rozporządzenia wykonawczego. Rozporządzenie takie jako akt wykonawczy do ustawy może być jedynie źródłem regulacji trybu postępowania nacjonalizacyjnego, nie może natomiast stanowić podstawy do przejęcia własności. Skarga wskazuje, iż istnieją odmienne tezy i poglądy w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego od przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek podstawę jej uwzględnienia stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze nie jest wiadomym na jakiej podstawie organ wniosek Z.S. o odszkodowanie z tytułu przejęcia parceli gruntowych nr [...] i [...] uznał za żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. W aktach sprawy bowiem brak jakiegokolwiek pisma wnioskodawczyni zmieniającej powyższe żądanie, brak także dowodów na to, że organ prowadził w tym zakresie postępowanie wyjaśniające i w konsekwencji uzyskał stanowisko spadkobierczyni, które można byłoby potraktować jako zwalczanie samej decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy. Minister jako organ administracji nie jest uprawniony do dowolnej zmiany żądania, które sprecyzowała strona. W razie wątpliwości ma obowiązek, stosownie do dyspozycji art. 9 kpa, poinformować wnoszącego podanie o charakterze żądania i ewentualnych jego skutkach. Po drugie Minister nie rozpoznał obydwu roszczeń podniesionych przez pełnomocnika spadkobierców małż. S.. W piśmie z dnia 23.07.2003 r. tenże pełnomocnik wniósł o stwierdzenie nieważności zarówno orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa N., jak również orzeczenia tegoż organu o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Przedmiotem natomiast badania w postępowaniu nieważnościowym było jedynie orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Wniosek o badanie prawidłowości orzeczenia o przejęciu nie został rozpoznany w tym postępowaniu, jak również brak w aktach dowodu, iż został on przekazany do odrębnego postępowania celem wydania w tym przedmiocie stosownej decyzji. Również pełnomocnik skarżących M. R. i R. S. na rozprawie w dn. 17.02.2005 r. potwierdził, iż nie ma wiedzy w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej bądź przekazania tego wniosku do rozpoznania innemu właściwemu Ministrowi. Wobec powyższego poprzez doręczenie organowi żądania stwierdzenia nieważności obydwu orzeczeń, zostało wszczęte postępowanie administracyjne obejmujące badanie prawidłowości zarówno decyzji o przejęciu, jak i decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo-odbiorczy. Postępowanie nieważnościowe dotyczące orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zostało zakończone decyzją, natomiast wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie został rozpoznany. Stanowi to naruszenie art. 104 § 1 kpa, który wyznacza generalną zasadę obowiązku załatwienia sprawy przez organ poprzez wydanie decyzji. Rozpoznając ponownie obydwa wnioski złożone przez spadkobierców właścicieli parceli nr [...],[...] i [...] Minister będzie obowiązany zbadać dokładnie treść tych żądań.. Załatwiając zaś wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęcia przedsiębiorstwa na rzecz Państwa winien przede wszystkim zbadać interes prawny osób występujących z takim żądaniem. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy.