IV SA/Wa 830/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. staż. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi O. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w L. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącego O. M. kwotę 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez pełnomocnika obywatela [...] O. M. od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] orzekającej o zobowiązaniu Cudzoziemca do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji, o zakazie jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres roku od dnia wykonania ww decyzji lub - w przypadku braku informacji o jej wykonaniu - od dnia upływu terminu dobrowolnego powrotu w niej określonego oraz o zakazie ponownego wjazdu Cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 1 roku od dnia wykonania niniejszej decyzji na wypadek, jeżeli Cudzoziemiec nie opuści terytorium Polski w terminie dobrowolnego powrotu określonego w niniejszej decyzji albo przekroczy granicę lub będzie usiłował przekroczyć granicę w tym terminie wbrew przepisom prawa, Szef Urzędu: 1) uchylił ww decyzję w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu oraz w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu; 2) orzekł o: - określeniu terminu dobrowolnego powrotu do 30 dni od dnia doręczenia decyzji; - zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 1 roku od dnia wykonania decyzji lub w przypadku braku informacji o jej wykonaniu, od upływu terminu dobrowolnego powrotu w niej określonego; - zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od dnia wykonania decyzji lub upływu terminu dobrowolnego powrotu określonego w decyzji, w przypadku braku informacji o wykonaniu decyzji, terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od dnia wykonania decyzji, na wypadek, jeżeli Cudzoziemiec w terminie określonym w decyzji nie opuści terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przekroczy lub będzie usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa; 3) zaskarżoną decyzję w pozostałej części utrzymał w mocy. Powyższa decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zapadła w następującym stanie faktycznym. Cudzoziemiec przyjechał do Polski w dniu [...] lipca 2016 r. przez przejście graniczne w [...] na podstawie wizy krajowej nr [...] wydanej przez Konsula RP w [...], ważnej od dnia [...] czerwca 2016 r. do dnia [...] listopada 2016 r., w celu wykonywania pracy w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy, na podstawie oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy. Bezpośrednio po przekroczeniu granicy Cudzoziemiec udał się do gospodarstwa rolnego R. K., gdzie od dnia [...] lipca 2016 r. rozpoczął pracę przy zbiorze [...]. Podstawą podjęcia przez Cudzoziemca zatrudnienia było zarejestrowane na jego nazwisko w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. w dnia [...] lutego 2016 r. pod numerem [...] oświadczanie o zamiarze powierzenia wykonywania pracy ([...]) w zawodzie rolnik upraw polowych, miejsce wykonywania pracy B. - gospodarstwo rolne, powierzenie wykonywania pracy od dnia [...] maja 2016 r. do dnia [...] listopada 2016 r., za wynagrodzeniem [...] zł brutto miesięcznie, na podstawie umowy o dzieło. W dniu [...] sierpnia 2016 r. funkcjonariusze Zespołu do Spraw Cudzoziemców Grupy Zamiejscowej w [...] Placówki Straży Granicznej w [...] przeprowadzili kontrolę legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców oraz powierzenia wykonywania im pracy w gospodarstwie rolnym R. K. położonym w miejscowości B., B. W toku kontroli ustalono, że O. M. w okresie od dnia [...] lipca 2016 r. do dnia [...] sierpnia 2016 r. wykonywał pracę na rzecz właściciela w/w. gospodarstwa rolnego, polegającą na zbiorze [...], bez zawarcia pisemnej umowy cywilnoprawnej. Wobec powyższego, w dniu [...] sierpnia 2016 r. przed Komendantem PSG w [...] zostało wszczęte postępowanie, na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, w sprawie zobowiązania O. M. do powrotu. W dniu [...] sierpnia 2016 r. Cudzoziemiec został przesłuchany przez ww funkcjonariuszy, podczas którego potwierdził, iż we wskazanym okresie był zatrudniony w ww gospodarstwie rolnym przy zbiorze [...] nie zawierając z w/w pracodawcą żadnej umowy w formie pisemnej. Jak również wskazał, był przekonany o dopełnieniu wszelkich niezbędnych formalności, zaś powyższą pracę miał wykonywać do czasu zakończenia zbioru [...]. Umowa pomiędzy Cudzoziemcem, a R. K. podpisana została w dniu [...] sierpnia 2016 r. - po zakończeniu przedmiotowej kontroli. Skarżący na mocy wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział [...] w [...] z dnia [...] października 2016 r.,w sprawie o sygn. akt [...], został uznany za winnego i skazany na karę nagany, jego pracodawca R. K., powyższym wyrokiem został zaś skazany na karę grzywny. W związku z powyższym Organ I instancji stwierdził, iż wystąpiły przesłanki przewidziane art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, stanowiące podstawę do zobowiązania Cudzoziemca do powrotu, a który jak wskazał Komendant Placówki Straży Granicznej w [...], ma charakter obligatoryjny i zobowiązuje organ administracji publicznej do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, jeżeli organ ten stwierdzi, iż cudzoziemiec wykonywał pracę niezgodnie z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Już sam stwierdzony fakt wykonywania przez cudzoziemca pracy bez zwarcia wymaganej prawem umowy o pracę bądź umowy cywilnoprawnej w formie pisemnej, uzasadnia zastosowanie sankcji w postaci zobowiązania go do powrotu w określonym czasie i w określony sposób oraz orzeczenia zakazu ponownego wjazdu przez określony czas. A zatem w ocenie organu I instancji, wobec ustalonych okoliczności, decyzja o zobowiązaniu do powrotu Cudzoziemca [...] jest zasadna. Skarżący nie zgadzając się z treścią decyzji wystąpił, poprzez ustanowionego pełnomocnika, z odwołaniem do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zarzucając ww decyzji naruszenie przepisów: - art. 6 i art. 7 Kpa poprzez działanie organu wbrew przepisom prawa, a także pobieżne wyjaśnienie stanu faktycznego; - art. 77 Kpa poprzez nie zebranie wyczerpującego materiału dowodowego, który umożliwiłby dokładne ustalenie stanu faktycznego i wydanie w tym zakresie decyzji; - art. 80 Kpa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Jego zdaniem, zebrany materiał dowodowy abstrahuje od wielu istotnych i niewyjaśnionych wątków sprawy, co w konsekwencji spowodowało, że organ wydał decyzję bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie niekompletnego materiału, który nie pozwolił na wyjaśnienie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, polegającym na nie uwzględnieniu posiadanego przez odwołującego się w dniu przeprowadzania kontroli przez funkcjonariuszy Straży Granicznej zezwolenia na pracę, o którym mowa w § 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015 r.; - art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nastąpiły przesłanki do jego zastosowania podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego nie daje ku temu takich podstaw. Nadto, w ocenie pełnomocnika skarżącego, nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżący nie został ukarany karą grzywny za nielegalne wykonywanie pracy, a zatem nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Na uwagę w ocenie pełnomocnika zasługuje także fakt, że pomiędzy skarżącym a R. K. (pracodawcą) została zawarta umowa ustna, która w świetle obowiązującego prawa jest również ważna i obowiązująca. Wniósł zatem o wstrzymanie zaskarżonej decyzji, o jej uchylenie w całości oraz o umorzenie postępowania. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, iż odwołanie nie jest zasadne. Organ odwoławczy potwierdził dokonane przez Komendanta ustalenia i uznał, że Cudzoziemiec w związku z brakiem zwarcia umowy cywilnoprawnej w formie pisemnej nie powinien podejmować w dniu [...] lipca 2016 r. ww pracy. Bez znaczenia jest fakt, że Cudzoziemiec, jak wskazał podczas przesłuchania, był przekonany o legalności swojego zatrudnienia, z uwagi na posiadanie oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi. W ocenie organu II instancji, zanim skarżący podjął pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powinien był zapoznać się z przepisami obowiązującymi w przedmiotowym zakresie i domagać się od pracodawcy dopełnienia wszelkich formalności związanych z jego legalnym zatrudnianiem, w tym zawarcia z nim umowy cywilnoprawnej w formie pisemnej zgodnie z § 1 pkt 20 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia. Odnosząc się do podniesionego przez pełnomocnika faktu nieukarania O. M. przez Sąd karą grzywny za nielegalne wykonywanie pracy, a tym samym braku, jego zdaniem, przesłanki do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, organ odwoławczy wskazał, iż użyty w treści art. 302 ust. 1 pkt 4 w/w. ustawy zaimek " lub " świadczy o tym, że fakt ukarania cudzoziemca za nielegalne wykonywanie pracy nie jest przesłanką konieczną do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, w sytuacji, gdy spełniona zostanie inna przesłanka zawarta w treści tego przepisu prawnego. Również, w toku postępowania odwoławczego organ orzekający w drugiej instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 303 ust. 1 w związku z art. 348 i 351 ustawy o cudzoziemcach, o czym stanowi znajdujący się w aktach sprawy protokół przesłuchania Cudzoziemca z dnia [...] sierpnia 2016 r Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wniósł O. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie przepisów: - art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez brak wszechstronnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego jaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; - art. 8 kpa, poprzez działania Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców powodujące podważenie zaufania odwołującego się do organów państwa, w szczególności poprzez prawidłową ocenę materiału zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego i przyjęcie, że O. M. wykonując pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie posiadał zezwolenia na pracę wobec czego wypełnił przesłanki do opuszczenia terytorium Polski; - art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego błędne zastosowanie gdyż prawidłowa analiza materiału dowodowego nie daje podstaw do jego zastosowania. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. A także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. Jednocześnie wniósł o wstrzymanie wykonania ww decyzji. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. naruszają prawo. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy natomiast na aprobatę nie zasługuje przedstawiona w obu decyzjach ocena prawna okoliczności faktycznych, co implikuje uznanie, że wniesiona skarga na ww decyzję utrzymującą w mocy ww decyzję Komendanta wydana w przedmiocie zobowiązania Skarżącego do powrotu, podlegała uwzględnieniu. Należy podkreślić, że przedmiotem tego postępowania było przede wszystkim ustalenie, czy wobec O. M. zachodzą przesłanki przewidziane art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy wykonuje lub wykonywał pracę bez wymaganego zezwolenia na pracę lub zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy oświadczenia pracodawcy o zamiarze powierzenia mu wykonywania pracy, lub został ukarany karą grzywny za nielegalne wykonywanie pracy. Zgodnie z § 1 pkt 22 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 lipca 2011r. w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (j.t. Dz. U. z 2015r., poz. 95), wykonywanie pracy przez cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę, jest dopuszczalne w przypadku cudzoziemców będących obywatelami Republiki Armenii, Republiki Białoruś, Republiki Gruzji, Republiki Mołdowy, Federacji Rosyjskiej lub Ukrainy, wykonującymi pracę przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy, niezależnie od liczby podmiotów powierzających im wykonywanie pracy, na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej, jeżeli przed podjęciem przez cudzoziemca pracy powiatowy urząd pracy, właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego lub siedzibę podmiotu powierzającego wykonywanie pracy, zarejestrował pisemne oświadczenie tego podmiotu o zamiarze powierzenia wykonywania pracy temu cudzoziemcowi, określające nazwę zawodu, miejsce wykonywania pracy, datę rozpoczęcia i okres wykonywania pracy, rodzaj umowy stanowiącej podstawę wykonywania pracy oraz wysokość wynagrodzenia brutto za pracę, informujące o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych w oparciu o lokalny rynek pracy oraz o zapoznaniu się z przepisami związanymi z pobytem i pracą cudzoziemców. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Skarżący jest obywatelem [...] i wobec niego zostało zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia mu wykonywania pracy. Przeprowadzona w dniu [...] sierpnia 2016 r. kontrola legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców w gospodarstwie rolnym R. K. potwierdziła natomiast okoliczność wykonywania przez skarżącego w okresie od dnia [...] lipca 2016 r. do dnia [...] sierpnia 2016 r. pracy w w/w. gospodarstwie rolnym, bez dopełniania obowiązku sporządzenia umowy cywilnoprawnej w formie pisemnej. Cudzoziemiec z uwagi na wskazane wykroczenie, art. 120 ust.1 w zw . z art. 2 ust.1 pkt 22 a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, został skazany powołanym wyżej wyrokiem na karę nagany. W związku z powyższym, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie została wyczerpana dyspozycja art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, albowiem przepis ten wyraźnie stanowi kiedy decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu można wydać. Cudzoziemiec wykonywał pracę posiadając zarejestrowane w powiatowym urzędzie pracy stosowne oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia mu wykonywania pracy - zatem ta przesłanka przewidziana dyspozycją powołanego przepisu nie wystąpiła. Podobanie i alternatywna, gdyż Skarżący nie został za nielegalne wykonywanie pracy ukarany karą grzywny. Skarżący został ukarany karą nagany. Zdaniem Sądu, nie można rozszerzająco interpretować zapisów ustawy. Biorąc pod uwagę okoliczność, iż jest to przepis nakładający na cudzoziemców i pracodawców określone obostrzenia i wprowadzający sankcję za ich nieprzestrzeganie, a jednocześnie wykładnia rozszerzająca miałaby odbyć się w kierunku niekorzystnym dla Cudzoziemca taki zabieg uznać trzeba za niedopuszczalny. Zatem, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów obu instancji, że sam fakt wykonywania przez Cudzoziemca pracy bez wymaganej prawem pisemnej umowy cywilnoprawnej, w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zastosowanie wobec O. M. sankcji w postaci zobowiązania go do powrotu w określonym czasie. W istocie, zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego, spójnik "lub" świadczy o tym, że fakt ukarania cudzoziemca za nielegalne wykonywanie pracy nie jest przesłanką konieczną do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w sytuacji, gdy spełniona zostanie inna przesłanka zawarta w treści tego przepisu prawnego. Jednakże, jak wyżej wskazano, Skarżący ani nie został ukarany przewidzianą ww przepisem karą grzywny, ani też nie wykonywał pracy bez wymaganego zezwolenia na pracę lub zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy ww oświadczenia pracodawcy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy w punkcie drugim sentencji wyroku.