IV SA/Wa 860/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 12 maja 2014 r. skarżąca Z. G. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i bezrobotną córką. Jako jedyne źródła dochodu trzyosobowej rodziny wskazała świadczenia emerytalne otrzymywane przez nią w wysokości 755,06 zł i męża w kwocie 1.329,58 zł. Jako posiadany majątek nieruchomy wskazała nieruchomość rolną o powierzchni 10 ha oraz dom o powierzchni 100 m2. W uzasadnieniu wniosku skarżąca zwróciła uwagę na zły stan zdrowia jej i męża. Podała, że znajduje się pod stałą opieką lekarską i przyjmuje na stałe leki, co wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych wydatków zarówno na leczenie, jak i na dojazdy do lekarzy i wizyty lekarskie. Mąż skarżącej również choruje przewlekle i jest osobą niepełnosprawną. Podobnie jak ona, jest pod stałą opieką lekarską i regularnie przyjmuje leki, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Z. G. nadmieniła też, że chociaż "figuruje" na nią gospodarstwo rolne nie czerpie z niego dużych zysków. Ponieważ brakuje jej siły roboczej i pieniędzy do prowadzenia działalności rolniczej, gospodarstwo rolne staje się coraz mniej opłacalne i nie przynosi zysków znacznej wartości. Ponieważ oświadczenie z dnia 12 maja 2014 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 21 maja 2014 r. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących jej majątku i dochodów poprzez nadesłanie: a) wyciągów z posiadanych przez nią, a także przez jej męża i córkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego; c) oświadczenia, czy starała się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – w przypadku odpowiedzi twierdzącej, należało nadesłać kopię decyzji właściwego organu o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy; d) dokumentów potwierdzających podane w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokości emerytur otrzymywanych przez nią i jej męża; e) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jej córka jest osobą bezrobotną i wskazującego, czy otrzymuje ona zasiłek dla bezrobotnych; f) dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia jej i jej męża, w szczególności kopii orzeczenia potwierdzającego stopień niepełnosprawności męża skarżącej; g) oświadczenia o wysokości stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości - np. opłat związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, opał), kosztów zakupu niezbędnych i na stałe przyjmowanych leków. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżąca złożyła do akt sprawy pismo z dnia 8 czerwca 2014 r., a wraz z nim: a) kopię zaświadczenia Starosty L. z dnia [...] czerwca 2014 r. potwierdzającego, że córka skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; b) kopię orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2010 r. potwierdzającego, że mąż skarżącej jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; c) kopie dokumentacji leczenia szpitalnego i badań przeprowadzanych w latach 2009, 2013 i na początku bieżącego roku; d) kopię pocztowego przekazu pieniężnego, z którego wynika, że podana przez stronę wysokość otrzymywanej przez nią emerytury jest wielkością netto; e) wyciąg z rachunku bankowego męża skarżącej za okres od 1 marca do 4 czerwca 2014 r., z którego wynika, że: – podana przez stronę wysokość otrzymywanej przez niego emerytury jest wielkością netto, – poza emeryturą mąż skarżącej otrzymuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie, – 12 marca 2014 r. z rachunku wypłacono kwotę 1.950 zł, 24 kwietnia 2014 r. – 1.000 zł, a 6 maja 2014 r. kwotę 1.980 zł – za każdym razem pod tytułem TZ 1495725; f) wyciąg z rachunku bankowego Z. G. za okres od 1 marca do 4 czerwca 2014 r., z którego wynika, że: – na rachunku tym nie są księgowane wpłaty emerytury skarżącej, – skarżąca dokonała wypłat gotówkowych z tego rachunku: 12 marca 2014 r. kwoty 601,80 zł, 21 marca 2014 r. 3.000 zł i 11 kwietnia 2014 r. 1.604,81 zł; g) kopię potwierdzeń wpłat należności za energię elektryczną dokonanych w: grudniu 2013 r. kwoty 156,54 zł, lutym 2014 r. – 243,33 zł i maju 2014 r. – 196,89 zł; h) kopię faktury VAT z dnia 14 maja 2014 r. na kwotę 129,85 zł za wodę i ścieki za okres od 1 kwietnia do 31 maja 2014 r. W piśmie z dnia 8 czerwca 2014 r. Z. G. oświadczyła, że: a) opłaty za media wynoszą: energia elektryczna średnio 200 zł miesięcznie, woda – 129 zł na dwa miesiące + opłata za śmieci, gaz średnio 300 zł za dwa miesiące; b) dodatkowe opłaty wnoszą: leki 550 zł za dwie osoby przez dwa miesiące, żywność 1.000 zł, węgiel na opał i drewno na opał – 1.800 zł, podatek gruntowy 1.600 zł, ubezpieczenie ciągnika 1.000 zł, nawozy 4.000 zł, paliwo do ciągnika 4.000 zł, środki na oprysk 2.000 zł, naprawa maszyn średnio 2.000 zł, ubezpieczenie budynków 550 zł rocznie. Skarżąca ponownie też wskazała, że znajduje się pod stałą opieką lekarską, a posiadane przez nią gospodarstwo rolne nie przynosi większego zysku z powodu braku siły roboczej. Część gruntów jest nieodpłatnie wydzierżawiana. Wśród załączników do pisma z dnia 8 czerwca 2014 r. skarżąca wymieniła – poza wyżej wyliczonymi – decyzję w spawie wymiaru podatku rolnego, leśnego oraz od nieruchomości za 2014 r., a także decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, oświadczając zarazem, że uzyskane w ten sposób środki zostały w całości wydane na bieżące potrzeby. Wskazane dokumenty nie zostały jednakże dołączone do rzeczonego pisma. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2014 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy wobec nieuzupełnienia braków formalnych wniosku i niezłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych celem ustalenia rzeczywistego dochodu osiąganego w gospodarstwie domowym i ustalenia relacji wielości tego dochodu do wysokości wydatków koniecznych na utrzymanie trzyosobowej rodziny skarżącej, a następnie ustalenie możliwości płatniczych wnioskodawczyni, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie jest ona w stanie ponieść koszty postępowania toczącego się przed sądem, zainicjowanego jej skargą. Od powyższego postanowienia skarżąca, w piśmie z dnia 1 lipca 2014 r., wniosła sprzeciw, do którego dołączyła: 1) kserokopię decyzji Burmistrza L. z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego oraz podatku od nieruchomości za 2014 rok, którą ustalono łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2014 w kwocie 1.655 zł, 2) fragment kserokopii decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z której wynika, że wnioskodawczyni przyznane zostały płatności na rok 2013 r. w wysokości 10.551,11 zł. Na skutek sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wobec tego, że złożone oświadczenia i dokumenty budziły wątpliwości Sądu i były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 10 lipca 2014 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, tj: 1) odcinka emerytalnego za ostatni miesiąc lub decyzji organu emerytalno-rentowego wskazujących na wysokość aktualnie pobieranego świadczenia przez W. G. z tytułu emerytury; 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 3) zaświadczenia właściwego organu o wysokości osiągniętego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2013 r.; 4) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawczyni (wyżywienie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny); 5) przedstawienie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) obrazujących wydatki jakie skarżąca i jej mąż ponieśli w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie się; 6) przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość środków przeznaczonych w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla i drzewa opałowego; 7) przedstawienie rachunków obrazujących wysokość poniesionych przez skarżącą wydatków na remont maszyn rolniczych; 8) przedłożenie dokumentów obrazujących wysokość kwot wydatkowanych na zakup paliwa do ciągnika, środków ochrony roślin, nawozów; 9) przedłożenie polisy ubezpieczeniowej ciągnika; 10) przedłożenie polisy ubezpieczeniowej budynków; 11) przedłożenie umów dzierżawy ziemi. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 17 lipca 2014 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 24 lipca 2014 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykonała zarządzenia Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 252 § 1 i 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a to oznacza, że jest ona zobligowana do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżąca nie podjęła nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu zarządzeniem z dnia 10 lipca 2014 r. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.