IV SA/Wa 860/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. G. w piśmie z dnia 17 marca 2014 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 25 kwietnia 2014 r. wezwano skarżącą do uiszczania wpisu od skargi w kwocie 200 zł. W dniu 12 maja 2014 r. Z. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i bezrobotną córką. Jako jedyne źródła dochodu trzyosobowej rodziny wskazała świadczenia emerytalne otrzymywane przez nią (755,06 zł miesięcznie) i męża (1.329,58 zł miesięcznie). Jako posiadany majątek nieruchomy wskazała nieruchomość rolną o powierzchni 10 ha oraz dom o powierzchni 100 m2. Przekreśliła rubryki formularza wniosku dotyczące posiadanych zasobów pieniężnych i wartościowych przedmiotów. W uzasadnieniu wniosku skarżąca zwróciła uwagę na zły stan zdrowia jej i męża. Wskazała, że znajduje się pod stałą opieką lekarską i przyjmuje na stałe leki, co wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych wydatków zarówno na leczenie, jak i na dojazdy do lekarzy i wizyty lekarskie. Mąż skarżącej również choruje przewlekle i jest osobą niepełnosprawną. Podobnie jak ona, jest pod stałą opieką lekarską i regularnie przyjmuje leki, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Z. G. nadmieniła też, że chociaż "figuruje" na nią gospodarstwo rolne nie czerpie z niego dużych zysków. Ponieważ brakuje jej siły roboczej i pieniędzy do prowadzenia działalności rolniczej, gospodarstwo rolne staje się coraz mniej opłacalne i nie przynosi zysków znacznej wartości. Ponieważ oświadczenie z dnia 12 maja 2014 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 21 maja 2014 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, dotyczących jej majątku i dochodów. Skarżącą zobowiązano do nadesłania: a) wyciągów z posiadanych przez nią, a także przez jej męża i córkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego; c) oświadczenia, czy starała się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – w przypadku odpowiedzi twierdzącej, należało nadesłać kopię decyzji właściwego organu o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy; d) dokumentów potwierdzających podane w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokości emerytur otrzymywanych przez nią i jej męża; e) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jej córka jest osobą bezrobotną i wskazującego, czy otrzymuje ona zasiłek dla bezrobotnych; f) dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia jej i jej męża, w szczególności kopii orzeczenia potwierdzającego stopień niepełnosprawności męża skarżącej; g) oświadczenia o wysokości stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości - np. opłat związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, opał), kosztów zakupu niezbędnych i na stałe przyjmowanych leków. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżąca złożyła do akt sprawy pismo z dnia 8 czerwca 2014 r., a wraz z nim: a) kopię zaświadczenia Starosty L. z dnia [...] czerwca 2014 r. potwierdzającego, że córka skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; b) kopię orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2010 r. potwierdzającego, że mąż skarżącej jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; c) kopie dokumentacji leczenia szpitalnego i badań przeprowadzanych w latach 2009, 2013 i na początku bieżącego roku; d) kopię pocztowego przekazu pieniężnego, z którego wynika, że podana przez stronę wysokość otrzymywanej przez nią emerytury jest wielkością netto; e) wyciąg z rachunku bankowego męża skarżącej za okres od 1 marca do 4 czerwca 2014 r., z którego wynika, że: – podana przez stronę wysokość otrzymywanej przez niego emerytury jest wielkością netto, – poza emeryturą mąż skarżącej otrzymuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie, – 12 marca 2014 r. z rachunku wypłacono 1.950,00 zł, 24 kwietnia 2014 r. 1.000,00 zł, a 6 maja 2014 r. 1.980,00 zł – za każdym razem pod tytułem TZ 1495725; f) wyciąg z rachunku bankowego Z. G. za okres od 1 marca do 4 czerwca 2014 r., z którego wynika, że: – na rachunku tym nie są księgowane wpłaty emerytury skarżącej, – skarżąca dokonała wypłat gotówkowych z tego rachunku: 12 marca 2014 r. 601,80 zł, 21 marca 2014 r. 3.000,00 zł i 11 kwietnia 2014 r. 1.604,81 zł; g) kopię potwierdzeń wpłat należności za energię elektryczną dokonanych w: grudniu 2013 r. (156,54 zł), lutym 2014 r. (243,33 zł) i maju 2014 r. (196,89 zł); h) kopię faktury VAT z dnia 14 maja 2014 r. na kwotę 129,85 zł za wodę i ścieki za okres od 1 kwietnia do 31 maja 2014 r. W piśmie z dnia 8 czerwca 2014 r. Z. G. oświadczyła, że: a) opłaty za media wynoszą: energia elektryczna (średnio 200 zł miesięcznie), woda (129 zł na dwa miesiące + opłata za śmieci), gaz (średnio 300 zł za dwa miesiące); b) dodatkowe opłaty wnoszą: leki (550 zł za dwie osoby przez dwa miesiące), żywność (1.000 zł), węgiel na opał i drewno na opał (1.800 zł), podatek gruntowy (1.600 zł), ubezpieczenie ciągnika (1.000 zł), nawozy (4.000 zł), paliwo do ciągnika (4.000 zł), środki na oprysk (2.000 zł), naprawa maszyn (średnio 2.000 zł), ubezpieczenie budynków (550 zł rocznie). Skarżąca ponownie też wskazała, że znajduje się pod stałą opieką lekarską, a posiadane przez nią gospodarstwo rolne nie przynosi większego zysku z powodu braku siły roboczej. Część gruntów jest nieodpłatnie wydzierżawiana. Wśród załączników do pisma z dnia 8 czerwca 2014 r. skarżąca wymieniła – poza wyżej wyliczonymi – decyzję w spawie wymiaru podatku rolnego, leśnego oraz od nieruchomości za 2014 r., a także decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, oświadczając zarazem, że uzyskane w ten sposób środki zostały w całości wydane na bieżące potrzeby. Wskazane dokumenty nie zostały jednakże dołączone do rzeczonego pisma. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść art. 246 § 1 pkt 1 ppsa wskazuje, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa, a jedyne kryterium od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Z. G. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy. Złożone przez nią oświadczenie z dnia 12 maja 2014 r. jest niepełne, a w konsekwencji niewystarczające do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, a tylko te mogą być podstawą korzystnego dla niej rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie wykonała także w pełni wezwania, które służyło uzupełnieniu oświadczenia z dnia 12 maja 2014 r. o brakujące dane, pozwalające ustalić rzeczywisty dochód gospodarstwa domowego, określić relację wielości tego dochodu do wysokości wydatków na konieczne utrzymanie trzyosobowej rodziny, a następnie stwierdzić, czy, a jeżeli tak, to w jakiej części Z. G. jest w stanie ponieść koszty postępowania przed sądem. Skarżąca oświadczyła, że jedyne źródła dochodu gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z mężem i bezrobotną córką, to świadczenia emerytalne, których łączna wysokość (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym) wynosi 2.237,64 zł netto miesięcznie. Fakt posiadania dziesięciohektarowego gospodarstwa rolnego skwitowała natomiast twierdzeniem, że nie przynosi ono dużych zysków, ze względu na brak siły roboczej i pieniędzy na prowadzenie działalności rolniczej. Wezwana do udokumentowania dochodu z gospodarstwa rolnego nie złożyła do akt sprawy ani zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa, ani kopii decyzji o przyznaniu dopłat do gruntów rolnych, ani nawet nie podała, jaki dochód przynosi jej działalność rolnicza. Ponownie natomiast oświadczyła, że przynosi ono niewielki zysk z powodu braku siły roboczej. Z drugiej strony, wśród ponoszonych wydatków skarżąca wymieniła: ubezpieczenie ciągnika (1.100 zł), nawozy (4.000 zł), paliwo do ciągnika (4.000 zł), środki do oprysku (2.000 zł), czy naprawy maszyn (2.000 zł). Ponoszenie tego typu wydatków jednoznacznie wskazuje natomiast na to, że wnioskodawczyni prowadzi działalność rolniczą. Co więcej, w marcu bieżącego roku na rachunku bankowym skarżącej zaksięgowano środki w wysokości 4.738,39 zł, które ponad dwukrotnie przewyższają wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego ze świadczeń należnych jej oraz mężowi. Przy uwzględnieniu, że emerytura skarżącej nie jest przelewana na jej rachunek bankowy, a emerytura męża przelewana jest na jego rachunek, powyższe jednoznacznie wskazuje na to, że Z. G. dysponuje dodatkowymi środami pieniężnymi poza pochodzącymi ze świadczeń emerytalnych, które uzyskuje w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a których wielkości – pomimo jasno sformułowanego wezwania – nie dokumentuje, a nawet nie podaje ich przybliżonej wielkości, wskazując jedynie, że są niewielkie. W tej sytuacji, nie jest możliwe określenie przez referendarza sądowego rzeczywistej wielkości środków pieniężnych, którymi dysponuje skarżąca wraz z mężem i córką. W konsekwencji nie jest możliwe uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Należy przypomnieć, że obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomoc Państwa w tym zakresie przewidziana jest dla osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności; dla osób, których sytuacja materialna pozwala na zaspokojenie wyłącznie koniecznych kosztów utrzymania. Tymczasem, nie kwestionując w żaden sposób trudnej sytuacji życiowej skarżącej i jej męża, która wiąże się z ich stanem zdrowia, na podstawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez stronę do akt sprawy, nie sposób stwierdzić, że jest ona osobą ubogą, zdolną do zabezpieczenia jedynie kosztów podstawowych potrzeb życiowych. Małżonkowie uzyskują stały dochód ze świadczeń emerytalnych. Ponadto skarżąca prowadzi działalność rolniczą, posiada ciągnik i maszyny rolnicze, które wykorzystuje do prowadzenia tej działalności, ponosząc koszty ich eksploatacji i serwisowania. Otrzymuje również dopłaty do gruntów rolnych, jednakże – pomimo wezwania – nie wykazuje ani wielkości dochodu z gospodarstwa rolnego, ani wysokości otrzymywanych dopłat. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy, chyba że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wywiedziono powyżej, Z. G. nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi taka sytuacja. Należy przy tym podkreślić, że jeżeli storna uchyla się od złożenia dokumentów potwierdzających, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe nie dają podstaw do stwierdzenia, że jest ona osobą znajdującą się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.