IV SA/Wa 867/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2005r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004r. znak [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003r. Nr [...] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. L. kwotę 100 zl (słownie: stu złotych ), tytułem zwrotu kosztów sądowych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2004r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 i art. 158 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003r. Nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji byłego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej-Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w U. z dnia [...] lipca 1971r. znak: [...], o przejęciu na własność Skarbu Państwa, jako opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości B., Gm. U., składającego się z działek gruntu nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, stanowiącego własność S. L. Podstawę przejęcia gospodarstwa rolnego stanowił przepis art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961r. Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 roku w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz.198). W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał między innymi, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono bezspornie, że omawiane gospodarstwo rolne od 1968r. było opuszczone przez właściciela w związku z jego wyjazdem wraz z rodziną na stałe do miejscowości R., gdzie podjął on pracę jako pilarz w Nadleśnictwie L. Jedynie przez pierwszy rok po wyjeździe rodziny L. grunty i zabudowania użytkował dzierżawca R. G. W następnych latach w całości pozostawały one nie uprawiane i nie obsiewane. A z powodu nieregulowania ciążących na gospodarstwie należności, zarówno z tytułu zaciągniętego kredytu w Banku Rolnym w U., jak i zobowiązań finansowych właściciela gospodarstwa wobec Skarbu Państwa, było ono znacznie zadłużone. Ponadto organ wskazał, iż decyzja o przejęciu gospodarstwa została doręczona S. L. w dniu 31 lipca 1971r. Zakwestionował ją zaś dopiero po upływie trzydziestu lat od dnia przejęcia gospodarstwa. Ze skargą na ww decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. L. Wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż nie zgadza się ze stanem faktycznym w niej opisanym. Podnosi, iż przejęcie gospodarstwa było niezgodne z obowiązującymi przepisami, z uwagi na to, że na podstawie umowy ustnej wydzierżawił je miejscowemu rolnikowi. Gospodarstwo zostało zaś zawłaszczone i dokonano jego rozbiórki przez Państwo jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji. Ponadto wskazał, że wartość gospodarstwa przekraczała kilkakrotnie zadłużenie jakie posiadał on w Banku Rolnym, które spłacił w całości. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i dlatego niezależnie od podniesionych w niej zarzutów w pierwszej kolejności należało ocenić, czy zaskarżona decyzja została wydana przez właściwy organ. Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej mają bowiem obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a, jest zaś podstawą do stwierdzenia jej nieważności. W niniejszej sprawie Wojewoda [...], a następnie w wyniku odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzili postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej-Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w U. z dnia [...] lipca 1971r. znak: [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości B., Gm. U., składającego się z działek gruntu nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, stanowiącego własność S. L. Organy te winne więc wszczynając postępowanie rozważyć, czy rozstrzygnięcie tego rodzaju spraw należy do ich właściwości. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak, J.. Borkowski- Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996., str.732). Niniejsza sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji b. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej-Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w U. z dnia [...] lipca 1971r wydanej między innymi na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Artykuł ten utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U Nr 11 poz. 79 ), na podstawie art. 51 ust. 2 niniejszej ustawy. Stosownie do treści art.44 tej ustawy orzekanie o zwrocie nieruchomości poprzedniemu właścicielowi oraz o pozbawianiu prawa użytkowania nieruchomości, jak również przejmowanie na własność Państwa gruntów na podstawie art. 39 ust. 4 i art. 45 ust. 1, zostało wpisane w kompetencje naczelnika gminy. Od dnia 27 maja 1990r. kompetencje te przeszły zaś do właściwości organów gminy jako zadania zlecone na podstawie art. 3 pkt 14 lit. j ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm). Następnie na mocy art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 października 1991r. ustawy zmieniającej ustawę o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 114 poz. 494) skreślone zostały art. 43-45 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Tym samym faktycznie utracił moc obowiązywania art. 3 pkt 14 lit. j ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, gdyż regulacja w tym zakresie stała się bezprzedmiotowa. Powołane wyżej akty prawne nie zawierały żadnych uregulowań, które przesądzałyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolny, a w obowiązującym obecnie stanie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez państwo mocą decyzji administracyjnych opuszczonych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów powiatowych rad narodowych. Należy również wskazać, iż zgodnie z art. 7 pkt.4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o administracji rządowej w województwie, Wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów o postępowaniu administracyjnym, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W niniejszej sprawie brak jest jednak przepisów szczególnych, które dawałyby Wojewodzie kompetencje do rozpoznania spraw w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego. Skoro zatem kompetencja orzekania o przejęciu nieruchomości na rzecz państwa przez powiatowe rady narodowe nie przeszła z mocy szczególnych przepisów na inny organ, przyjąć należy domniemanie kompetencji gminy. Również art. 163 Konstytucji RP stanowi zasadę, iż zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję i inne ustawy dla organów innych władz publicznych wykonywane są przez organy samorządu terytorialnego. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków, gdy kontrolowana decyzji została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza art. 17 ust. 1 kpa zgodnie z którym, organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze. W tym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. W związku z tym należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak również poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...], zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej, co zgodnie z art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności tych decyzji. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z 145 § 1 pkt 2 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego orzeczono na podstawie art. 200 i 210 § 2 wymienionej ustawy