IV SA/Wa 868/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. ustanowić dla L. I. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. L. I. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r. zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie ze względu na brak aktualnego adresu skarżącego. Po rozpoznaniu wniosku Rady do Spraw Uchodźców Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 marca 2015 r., na podstawie art. 79 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, ustanowił dla skarżącego, działającego w imieniu własnym oraz małoletniego uczestnika postępowania B. I. i uczestniczki postępowania M. U., kuratora w osobie M. L. – pracownika [...]. Jednocześnie Sąd podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 października 2015 r. oddalił skargę L. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2013 r. Kurator, działając w imieniu L. I., wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a także o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla skarżącego radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 10 listopada 2015 r. kurator podała, że wobec opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemiec nie może samodzielnie bronić swoich praw, dlatego – ze względu na wymogi określone w art. 175 ppsa – konieczne jest wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Kurator oświadczyła, że nie posiada wiedzy o środkach finansowych lub dochodach skarżącego, a wobec braku możliwości kontaktu z nim, nie może takiej wiedzy uzyskać. Stwierdziła, że informacje takie nie wynikają też zasadniczo z dokumentów zawartych w aktach sprawy. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 78 ppsa, jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający. Kuratora, o którym mowa w powołanym przepisie ustanowiono dla skarżącego – L. I. - powołanym wyżej postanowieniem z dnia 13 marca 2015 r. Kurator taki nie jest wyłącznie kuratorem dla doręczeń pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jago obowiązkiem jest podejmowanie w imieniu i na rzecz nieobecnej strony wszelkich czynności procesowych, niezbędnych dla ochrony jej praw i interesów w całym toku postępowania (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz. red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011 r., str. 393, z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1997 r. sygn. akt II CKU 82/97. Prok. i Pr. 1998, Nr 2, str. 36). Żądanie przyznania prawa pomocy służy ochronie sfery prawa strony do sądu, gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Dlatego należy przyjąć, że złożenie wniosku w tym zakresie mieści się w granicach kompetencji kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Odnosząc się do wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sadowych, należy wskazać, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g ppsa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach udzielania cudzoziemcom ochrony. Sprawa ze skargi na decyzję w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy należy do spraw z zakresu udzielania cudzoziemcom ochrony. Skarżącemu przysługuje więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z kolei mocą art. 239 § 1 pkt 3 ppsa ustanowiona w sprawie kurator skarżącego również ex lege nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Niezależnie więc od tego, że skarżący korzysta w przedmiotowej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, to na obecnym etapie postępowania, kiedy miejsce jego pobytu nie jest znane, działająca za niego kurator także nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W tej sytuacji, na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g i art. 239 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, należy wskazać, że stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Chociaż zgodnie z dosłownym brzemieniem powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy wymaga wykazania przez stronę, że zachodzą przesłanki przyznania jej tego prawa w zakresie całkowitym lub częściowym, to w realiach przedmiotowej sprawy, po pierwsze należy wskazać, że wyłącznie literalna interpretacja tego przepisu jest niewystarczająca. Trzeba bowiem mieć na uwadze cel instancji przyznania prawa pomocy, którym jest ochrona konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Po drugie natomiast należy zauważyć, że dla pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy storna nie musi udowodnić, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 ppsa. Wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania. Z akt sądowych wynika, że L. I. nie przebywa obecnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Działająca za skarżącego kurator nie może natomiast sporządzić w jego imieniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2015 r., ponieważ zgodnie z art. 175 § 1 ppsa wskazany środek odwoławczy obwarowany jest tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Z klei z akt postępowania administracyjnego wynika, że L. I. podał podczas przesłuchania w dniu [...] marca 2013 r., iż nie posiada wykształcenia, a pracował jako [...], czasami dorabiając jako [...]. W toku postępowania uchodźczego skarżący został umieszony w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, a po jego opuszczeniu przebywał w ośrodku otwartym. Z akt nie wynika, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał mu zaświadczenie uprawniające do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe okoliczności dają podstawę, by przyjąć, że przed opuszczeniem terytorium Polski skarżący, nie mając możliwości podjęcia legalnego zatrudnienia i uzyskania dochodu, pozostawał na wyłącznym utrzymaniu państwa polskiego. Nic nie wskazuje też na to, że jego sytuacja finansowa uległa poprawie i obecnie może ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględniając przy tym aktualną sytuację procesową, w której miejsce pobytu skarżącego nie jest znane, a wyznaczony dla strony kurator nie może samodzielnie sporządzić skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz realizując prawo L. I. do rozpoznania jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, należało uwzględnić wniosek w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w punkcie drugim.