IV SA/Wa 869/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Karwat, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2006r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].12.1994 r. ([...]) mocą której orzeczono że nieruchomość o powierzchni około 400 mórg (tj. 101,0377 ha powierzchni przyjętej do pomiaru katastralnego) nabyta przez A. L. aktem notarialnym nr. [...] z dnia [...].05.1924 r. wchodząca w skład majątku [...] o ogólnym obszarze 533,5088 ha zapisanego w księdze wieczystej [...] dominium (obecnie Kw nr. [...]) będącym w dniu 13.09.1944 r. własnością J.U. została przeznaczona wraz z całym majątkiem ziemskim na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II-ej instancji wskazano, że pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e w / w dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia że dana nieruchomość posiadała w / w cechy przechodziła ona z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Była ona obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym, oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Organ pokreślił iż akt notarialny którym A. L. nabył z majątku ziemskiego [...] około 400 mórg zawarty został pod rządem obowiązującego w zakresie prawa rzeczowego w ówczesnym województwie poznańskim kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB). Zgodnie z nim do przeniesienia własności nieruchomości niezbędne były 3 przesłanki: 1) umowa obligacyjna, 2) umowa rzeczowa stwierdzona sądownie lub notarialnie i 3) wpis nabytego prawa w księdze wieczystej. Z akt sprawy nie wynika jednak aby A. L. został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości . Z kolei w dniu wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. w dniu 13.09.1944 r. w księdze wieczystej w dalszym ciągu figurowało nazwisko J.U. jako właścicielki tej nieruchomości. Organ II-ej instancji podkreślił iż wpis do księgi wieczystej był wówczas konstytutywną przesłanką przeniesienia własności nieruchomości. O tym że skutek prawny w postaci przeniesienia własności następował dopiero z momentem wpisu do księgi wieczystej ustanowił § 873 BGB. Z uwagi na powyższe własność parceli objęta aktem notarialnym z dnia [...] maja 1924 r. nie została przeniesiona skutecznie na A. L., stąd też nieruchomość ta w dniu 13.09.1944 r. nadal wchodziła w skład majątku [...] o ogólnej powierzchni 533,5088 ha i przeszła na własność Państwa z mocy prawa tj. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł G. L. podnosząc że w roku 1925 jego ojciec odsprzedał z nabytych uprzednio 400 mórg dwie działki o powierzchni 7,26 ha i 3,99 ha. W roku 1925 obszar jego nieruchomości nie przekraczał więc 100 ha. Wobec powyższego przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa uważa za niesłuszne i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, zaś argument podniesiony przez skarżącego w postaci zbycia części spornej nieruchomości na rzecz innej osoby nie ma znaczenia prawnego. Problem jaki pojawił się w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy umowa zawarta w dniu [...].05.1924 r. pociągnęła za sobą przeniesienie własności nieruchomości o powierzchni około 400 mórg na rzecz ojca skarżącego. Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego niemieckiego w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia w / w umowy do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości potrzebne były trzy czynności: 1) zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, 2) zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to aby zmiana w prawie nastąpiła (powzdanie), 3) wpisanie zmiany do księgi wieczystej. Dopiero z chwilą dokonania wszystkich tych czynności następował skutek w postaci przejścia prawa własności do nieruchomości na kupującego. BGB w odróżnieniu od obecnie obowiązującego w Polsce kodeksu cywilnego w przypadku sprzedaży nieruchomości gruntowej nie przewidywał konsekwencji takiej jak w art. 155 § 1 k. c. według którego umowa sprzedaży rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność na nabywcę, chyba że strony postanowiły inaczej, albo przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do art. 155 § 1 k. c. umowa sprzedaży zawiera w sobie co do zasady zarówno umowę zobowiązującą do przeniesienia własności jak również umowę rozporządzenia (przenoszącą własność na kupującego). Powzdanie w rozumieniu przepisów BGB odpowiada dzisiejszej umowie rozporządzającej - przenoszącej własność na kupującego. W kodeksie cywilnym niemieckim umowa kupna (§ 433) w związku z § 873 i § 925 rozdzielała te dwie czynności. Użycie więc w danej umowie czasowników "sprzedaje", "nabywa", "zbywa" nie oznaczało więc tego co oznaczałoby obecnie, w szczególności nie zawierało w sobie powzdania. Kodeks cywilny niemiecki obowiązywał do dnia 31.12.1946 r. W dniu 1 stycznia 1947 r. wszedł w życie dekret z dnia 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. nr. 57 z 1946 r. poz. 319), który zawierał odrębne regulacje prawne w zakresie sprzedaży nieruchomości od obowiązujących w kodeksie cywilnym niemieckim. Zagadnienia przejściowe w zakresie praw rzeczowych zawarte były w rozdziale IV dekretu z dnia 11.10.1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. nr 57 z 1946 r. poz. 321). Zgodnie z art. XXIX i XXX tychże przepisów przeniesienie praw rzeczowych istniejących w chwili wejścia w życie prawa rzeczowego podlegało od tej chwili przepisom tego prawa i było skuteczne o ile odpowiadało przepisom dotychczasowym. Te same zasady zostały zachowane w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 1965 r. ustawy z dnia 23.04.1964 - kodeks cywilny (Dz. U. nr. 16 z 1964 r. poz. 93 z późn. zm.). Wynika to z treści art. XXXVII-XL ustawy z dnia 23.04.1964 r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. nr. 16 z 1964 r. poz. 94). Powyższe oznacza że nawet wejście w życie przepisów prawa rzeczowego a następnie kodeksu cywilnego nie uchyliło konieczności zawarcia umowy rzeczowej przenoszącej własność o ile umowa kupna nieruchomości została zawarta przed dniem 1 stycznia 1947 r. i przed tą datą nie dokonano powzdania. Jak już jednak nadmieniono wcześniej do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości potrzebne były trzy warunki. Trzecim z nich było wpisanie zmiany prawa własności do księgi wieczystej. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika iż warunek ten ponad wszelką wątpliwość nie został spełniony. Prawo własności A. L. do spornej nieruchomości nie zostało bowiem wpisane do księgi wieczystej. Powyższe oznacza iż spadkobiercy A. L. nie mogą skutecznie domagać się zwrotu nieruchomości której dotyczył akt notarialny z dnia[...].05.1924 r. (nr[...]), albowiem nieruchomość ta w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wchodziła w skład większej nieruchomości (o obszarze przekraczającym 100 ha) stanowiącej własność J. U., a w związku z tym podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e wspomnianego dekretu (Dz. U. nr. 3 z 1945 r. poz. 13 z późn. zm.). Podstawą rozstrzygnięcia Sądu jest przepis art. 151 ppsa.