IV SA/Wa 881/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Katarzyna Tomiło, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. sprawy ze skargi B. K., A. I., S. I. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu w przeprowadzeniu reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 roku; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz B. K., A. I. i S. I. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku B. K., A. I. oraz S. I. o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, iż gospodarstwo rolne położone w B., w pow. M., będące własnością J. I. oraz gospodarstwo rolne położone w N., w pow. N. będące współwłasnością J. i J. I. - o łącznej powierzchni 106,3197 ha przeszło na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, póz. 13). B. K., A. I. i S. I. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia (decyzji) Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...] utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1953 r. nr [...] w przedmiocie podpadania przedmiotowej nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ odwoławczy podniósł, iż decyzją z dnia [...] września 2006 r. umorzono postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa wobec jego bezprzedmiotowości, która przejawia się tym, iż brak jest decyzji, której wadliwość miałaby być przedmiotem postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności tj. brak orzeczenia (decyzji) Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. W celu odnalezienia przedmiotowej decyzji przeszukano akta archiwalne znajdujące się w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Odnaleziono kserokopię maszynopisu tego orzeczenia poświadczonego za zgodność z oryginałem przez F. M. Jednakże z poświadczenia tego nie wynika pracownikiem jakiego urzędu był F. M. oraz brak jest wskazania co do miejsca poświadczenia. Wobec tego organ nie uznał tego dokumentu jako skutecznie wniesionego. Ponadto Minister wskazał, iż nie można badać w trybie nadzoru legalności decyzji opierając się jedynie na pośrednich dowodach oraz na niepoświadczonym za IVSA/Wa 881/06 zgodność z oryginałem maszynopisie tej decyzji oraz nie można badać czy Minister Rolnictwa wydając w dniu 7 grudnia 1953 r. kwestionowane orzeczenie naruszył w sposób rażący prawo, skoro nieznane jest mu uzasadnienie tej decyzji, Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli B. K., A. I. oraz S. I. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] września 2005 r. pomimo tego, że podczas pierwszego rozpoznania sprawy doszło do naruszenia art. 105 § 1 kpa polegającego na przyjęciu bezprzedmiotowości postępowania, gdy tymczasem materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwalał na rozpoznanie sprawy co do meritum, naruszenie art. 138 § 1 kpa polegające na utrzymaniu decyzji z dnia [...] września 2005 r. nie podejmując uprzednio kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez niezbadanie akt księgi wieczystej nieruchomości przez co doszło do naruszenia art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa oraz naruszenie art. 8 kpa poprzez takie prowadzenie postępowania administracyjnego, które nie pogłębia zaufania obywatela do organów Państwa, tj. poprzez obarczanie skarżących negatywnymi skutkami braku oryginału decyzji, skoro dokumenty te powinny znajdować się w archiwach organu. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1953 r. Minister Rolnictwa utrzymał w mocy orzeczenie Prezydium WRN w P. z dnia [...]lipca 1953 r., w oparciu o które przejęto na cele reformy rolnej nieruchomość położoną w B. k/M. o łącznej powierzchni 96,7993 ha stanowiącą własność ojca wnioskodawców, pomimo faktu, iż łączny obszar przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości nie przekraczał ustalonej normy obszarowej. Orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. w sposób rażący narusza postanowienia dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., albowiem na ich podstawie przejęto nieruchomość, której ogólna powierzchnia nie przekraczała 100 ha. Przy przejmowaniu wskazano, iż w jej skład wchodzą grunty położone w N. objęte księgami wieczystymi KW [...], pomimo faktu, iż z akt ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości wynikało, że prawo własności dla tych nieruchomości na podstawie poświadczeń dziedziczenia Sądu Grodzkiego w G.. z dnia [...] listopada 1938 r. przysługiwało innym członkom rodziny, a zatem już w 1938 r. grunty IVSA/Wa 881/06 te nie stanowiły własności dziadka wnioskodawców J. I. Ponadto nieruchomość ta nie miała funkcjonalnego związku z gospodarstwem rolnym w B. Skarżący ponadto wskazali, iż wyrokiem z dnia 11 maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpatrzenia wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z [...] grudnia 1953 r. oraz orzeczenia Prezydium WRN w P. z [...] lipca 1953 r. Decyzją z [...] września 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak decyzji, której wadliwość miała być przedmiotem postępowania, gdy tymczasem powołane orzeczenia Sądu nałożyło na organ obowiązek podjęcia próby odnalezienia oryginału przedmiotowego orzeczenia. Organ zaniechał sięgnięcia do zbioru dokumentów dołączonych do księgi wieczystej nieruchomości. Skarżących nie może obciążać fakt, iż doręczone im w 1953 r. odpisy orzeczeń nie były uwierzytelnione, a fakt istnienia takich orzeczeń potwierdza dokonanie wpisu w księdze wieczystej nowego właściciela - Skarbu Państwa. Zdaniem skarżących brak fizyczny dokumentu nie przesądza o bezprzedmiotowości postępowania albowiem istnieje cały szereg dokumentów potwierdzających fakt wydania przedmiotowego orzeczenia, jak również jego treść. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie dokonał wnikliwej oceny znaczenia i wartości załączonych dokumentów, pomimo ich wpływu na udowodnienie istnienia wydanego orzeczenia, co jest sprzeczne z zasadą wynikająca z art. 80 kpa. Ponadto zagubienie dokumentów, które pozostawione były w archiwach ministerstwa, nie może skutkować negatywnym rozstrzygnięciem dla skarżących bowiem art. 7 kpa wyraża ogólną zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli przy rozpoznawaniu danej sprawy. Skarżący podnieśli również, iż w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Przeciwnie, zasada oficjalności (art.7 i 75 kpa) wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. IVSA/Wa 881/06 W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i poparł argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy przez to rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przez pojęcie dowodu należy rozumieć "środek dowodowy, a zatem ten środek, który umożliwia dowodzenie, a więc pozwala na przekonanie się o istnieniu lub nieistnieniu oznaczonych faktów, a tym samym o prawdziwości względnie nieprawdziwości twierdzeń o tych faktach" (W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, Warszawa 1972, s. 301). W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi za podstawę swojego rozstrzygnięcia przyjął fakt nieistnienia materialnego dokumentu, którego wadliwość miałaby być przedmiotem postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności, tj. orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. Tymczasem w aktach administracyjnych znajdują się inne dokumenty świadczące o wydaniu w dniu [...] grudnia 1953 r. przedmiotowego orzeczenia, jak również nieuwierzytelniony odpis tego orzeczenia. Na uwagę zasługuje twierdzenie wyrażane w orzecznictwie, iż zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do IVSA/Wa 881/06 zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji (wyrok NSA z dnia 29 września 1997 r., l SA/Wr 700/97). Skarżący w toku postępowania administracyjnego przedstawiali dokumenty potwierdzające fakt wydania przedmiotowego orzeczenia jak również jego treść, m. in. oryginalny odpis orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] stycznia 1954 r., pismo Ministerstwa Rolnictwa-Departamentu Gospodarki Ziemią z [...] listopada 1978 r. czy pismo Ministerstwa Rolnictwa z [...] stycznia 1975 r. Nadto należy podkreślić, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie ocenia się formy w jakiej nastąpiło rozstrzygnięcie lecz tylko samo rozstrzygnięcie. Postępowanie, którego przedmiotem jest ocena czy ostateczna decyzja administracyjna dotknięta jest jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 kpa jest odrębnym postępowaniem. Przy czym przedmiotem postępowania nie jest dokument jako dowód w sprawie, który podlega ocenie na gruncie postępowania wyjaśniającego, lecz akt stosowania prawa jakim jest decyzja administracyjna. Z całokształtu zebranego materiału dowodowego bez wątpienia wynika, iż orzeczenie Prezydium WRN w P. z dnia [...] lipca 1953 r. stwierdzające, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zostało wydane. Co więcej z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym wynika nie tylko fakt istnienia wskazanego orzeczenia, ale również jego treść. Nie przesądzając kwestii zasadności stwierdzenia nieważności wskazanego orzeczenia, organ administracji publicznej winien był wszcząć postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Brak fizyczny dokumentu decyzji nie może z góry świadczyć o bezprzedmiotowości postępowania, gdy możliwym jest bezsporne ustalenie zarówno wydania rozstrzygnięcia, jak również jego treści na podstawie innych dokumentów. W szczególności dokumentem takim jest odpis decyzji z dnia [...] grudnia 1953 r. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności jest postępowaniem szczególnym i ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wadliwych. IVSA/Wa 881/06 W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. należało uchylić jako naruszającą przepisy postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekał jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 ustawy P.p.s.a.