IV SA/Wa 883/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Elżbieta Granatowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia, że nieruchomość rolna nie podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - skargę oddala - Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].01.2002 r. powołując się na § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej odmówił stwierdzenia, że nieruchomość rolna położona w G. gm. S. o powierzchni 111,54 ha zapisana w kw. "[...]" nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że A.K. w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców, po M., P.B. wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że przejęcie nieruchomości rolnej o powierzchni 111,54 ha położonej w G. nastąpiło z naruszeniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia [...] lipca 1946 r. w księdze wieczystej w miejsce dotychczasowego właściciela został wpisany Skarb Państwa. Organ stwierdził, że nieruchomość ta była położna na terenie województwa [...]. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych na terenie tego województwa, jeśli ich obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych przechodziły z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r. na własność Państwa w całości i bez odszkodowania. Nie jest kwestionowane, że majątek położony w G. przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej. Choć dekret nie definiuje przejęcia nieruchomość ziemska to jednak redakcja przepisu art. 2 ust. 1 lit e pozwala zdaniem organu na stwierdzenie, że za nieruchomość ziemską ustawodawca uznawał użytki rolne oraz tereny z zabudowaniami gospodarczymi i mieszkalnymi wchodzącymi w skład majątku o charakterze rolniczym. Kopia rejestru katastralnego na dzień 1 września 1939 r. pozwala na uznanie, że majątek stanowił nieruchomość ziemską. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2004 r. po rozpatrzeniu odwołania A. K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., który to przepis stanowił, że nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rocznych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nie potrzebna była decyzja administracyjna nieruchomość przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez odszkodowania w całości na rzecz Państwa, była obejmowana zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należało do kompetencji Wojewódzkich Urzędów Ziemskich. Na podstawie zaświadczenia tego urzędu dokonywano wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowych właścicieli. P. i M.B. byli właścicielami nieruchomości o powierzchni 111,5440 ha położonej w miejscowości G.. Była to tzw. ogólna wspólność małżeńska - majątkowa. Była to nieruchomość rolna, co wynika z rejestru katastralnego. Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia [...] lipca 1946 r. jako właściciel nieruchomości został wpisany Skarb Państwa. Skoro nieruchomość przekraczała określoną dekretem normę obszarową 100 ha i była to nieruchomość rolna, a wnioskująca nie przedłożyła dokumentów wskazujących, że przed dniem 1 września 1939 r. została prawnie podzielona, to zdaniem organu odwoławczego słuszne jest rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A.K.. W skardze wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając przewlekłość postępowania administracyjnego, brak odniesienia w decyzji do zarzutów zawartych w skardze na bezczynność Ministra Rolnictwa, nierzetelne i niedokładne zapoznanie się ze sprawą przez organ. Domaga się też obciążenia kosztami postępowania organu oraz orzeczenia przez sąd odszkodowania w kwocie 10.000 złotych za opieszałe działanie organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2004 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca wyjaśniła, że właściciel majątku P.B. zmarł w 1943 r. Majątek po nim przypadł po 1/3 części jego żonie M. oraz "siostrze i ojcu". W 1939 roku gospodarstwo zostało przejęte przez okupanta i nie było możliwe dokonanie podziału majątku. Wnosi o zwrot 47 ha ziemi należącej do majątku wraz z budynkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. A.K. pismem z dnia 15 maja 1993 r. wystąpiła do wojewody [...] o zwrot majątku ziemskiego [...] o powierzchni 111,54 ha położonego w powiecie S. należącego do jej dziadków P. i M.B., a przejętego przez Państwo na podstawie dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W zmodyfikowanym wniosku z 2001 r. żądała wydania przez organ orzeczenia na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 45.10.51), że nieruchomość ta nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że majątek [...] położony w pow. S. woj. [...] należał do poprzedników prawnych wnioskującej P. i M.B. Według zapisu w księdze wieczystej gmina S. obszar dworski tom I wykaz [...] majątek stanowił ogólną własność małżeńsko-majątkową, a jego powierzchnia wynosiła 111,5440 ha. Z kopii rejestru katastralnego wynika, że była to nieruchomość ziemska. W jej skład wchodziły użytki: rola, łąki, ogród i podwórze. Majątek został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia 16 lipca 1946 r., jako właściciel nieruchomości został wpisany w miejsce P. i M.B. Skarb Państwa. Zgodnie z § 5 cyt. rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym, czy nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu przyjmując jako kryterium przejścia wielkość jej areału. Dekret z dnia 6.06.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił w art. 2 ust. 1 lit. e, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jednocześnie stanowił, że nieważne są wszystkie prawne i faktyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit e, dokonane po dniu 1.09.1939 r. Oznacza to, że organ był zobowiązany zbadać stan prawny nieruchomości ziemskiej na dzień 1.09.1939 r. Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność małżeńsko-majątkową, której wielkość nie jest kwestionowana, stanowiła nieruchomość ziemską, a jej powierzchnia przekraczała normę obszarową, określoną w dekrecie. Przeszła zatem z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa z dniem 13.09.1944 r. Zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. potwierdzało jedynie stan, który zaistniał z mocy samego prawa. Nie ma więc podstaw by kwestionować stanowisko organów obu instancji, które orzekły, że majątek [...] o powierzchni 111,5440 ha podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6.06.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W toku postępowania nie ujawniono dokumentów wskazujących, że sporna nieruchomość przed 1.09.1939 r. została prawnie podzielona. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że po śmierci P.B. w 1943 r. nie dokonano działu spadku z powodu okupacji hitlerowskiej jest bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego i prawnego w sprawie. Zarzuty podnoszone w odwołaniu, a także te zawarte w skargach (w tym w skardze na bezczynność organu w sprawie IV SAB, Wa 33/04) nie mogą podważyć stanowiska organów. Sąd w rozpoznanej sprawie bada tylko legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji w ocenie sądu nie narusza prawa. Żądanie zwrotu majątku nie może być rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym. Jest to spór dotyczący praw rzeczowych. Roszczenia o charakterze cywilnym mogą być dochodzone w postępowaniu przed sądem powszechnym. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270) orzeczono jak w sentencji.