IV SA/Wa 887/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności opinii postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2011 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności opinii. B. J. zaskarżyła powołaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2012 r. Przewodniczący Wydziału IV wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi. Odpis zarządzenia doręczono stronie w dniu 29 maja 2012 r. Pismem z dnia 5 czerwca 2012 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 17 lipca 2012 r., B. J. zwróciła się o przyznanie prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 17 lipca 2012 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z niepełnosprawnym synem, który wymaga stałej rehabilitacji i leczenia. Jako źródła utrzymania dwuosobowej rodziny wskazała własne świadczenie emerytalne w wysokości 909,63 zł netto miesięcznie (wedle załączonego do wniosku zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r.) oraz otrzymywany przez syna zasiłek socjalny i opiekuńczy, którego wysokości określiła na kwotę 580 zł. W oświadczeniu dotyczącym posiadanych nieruchomości skarżąca wykazała współwłasność lokalu o powierzchni 90 m2 oraz współwłasność pozostałej części domu w S., a także zabytkowe parki w K. i K.. Wskazała, że należące do niej nieruchomości przekazała w nieodpłatne użytkowanie fundacji. Podała, że jej działalność na rzecz fundacji jest charytatywna, podobnie jak innych osób. Oświadczyła też, że nie ma dodatkowych źródeł dochodu, nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani wartościowymi przedmiotami. Jak podniosła skarżąca, z powodu samowoli budowlanej na działce przyległej do jej nieruchomości w S., utraciła wysoki dochód z tej nieruchomości. Z kolei nieruchomość w K. została zniszczona przez działalność tamtejszych zakładów przemysłowych, która doprowadziła także do utraty zdrowia przez skarżącą, a w konsekwencji zmusiła do poniesienia dodatkowych kosztów leczenia. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 17 lipca 2012 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 2 sierpnia 2012 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: a) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, b) do nadesłania dokumentów (np. kopii decyzji, zaświadczeń) potwierdzających fakt otrzymywania oraz wysokość świadczeń otrzymywanych przez syna, c) do nadesłania zaświadczenia o jej sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta), d) do nadesłania dokumentów (np. kopii złożonego w formie aktu notarialnego oświadczenia woli o ustanowieniu fundacji, kopii umów darowizn, poleceń przelewów, dowodów wpłat) potwierdzających przekazanie wskazanych we wniosku nieruchomości - ewentualnie innych jeszcze składników majątkowych - na rzecz fundacji oraz wskazujących, czy działalność fundacji finansowana jest ze środków przekazywanych przez skarżącą, e) do nadesłania dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym prowadzonym przez skarżącą wspólnie z synem, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - do złożenia oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych wydatków, f) do złożenia oświadczenia, czy skarżąca ma samochód (samochody) i ewentualnie, jakie są miesięczne koszty eksploatacji tego samochodu. W odpowiedzi skarżąca złożyła do akt sprawy oświadczenie z dnia 4 września 2012 r., kopię zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r., z którego wynika, że jej syn otrzymuje rentę socjalną w wysokości 597 zł miesięcznie, kolejną kopię zaświadczenia o wysokości otrzymywanej przez nią emerytury oraz zestawienie operacji na posiadanym przez nią rachunku bankowym za okres od 18 lipca 2012 r. do 16 sierpnia 2012 r. W oświadczeniu z dnia 4 września 2012 r. B. J. ponownie wskazała, że jedyny otrzymywany przez nią dochód pochodzi ze świadczenia emerytalnego. Oświadczyła, że ma dwa stare samochody (marki Fiat z 2000 r. - niesprawny oraz bus transporter z 1998 r. - uszkodzony). Uznała, że wobec wielkości wpływów do jej budżetu domowego, żądanie wykazania wielkości wydatków jest upokarzające i poniżające. Wskazała także, iż nie finansuje potrzeb fundacji, bo emerytura nie starcza na zaspokojenie jej własnych potrzeb. Podniosła także, iż na podstawie takich samych dokumentów i oświadczeń w tym samym Sądzie, przyznano jej prawo pomocy w pełnym zakresie. Odnosząc się do powyższego, przypomnieć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, iż zobligowana jest do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy bowiem podkreślić, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Mając to na uwadze, należy wskazać, że uzasadniając przedmiotowy wniosek skarżąca powołuje się na trudną sytuację materialną i życiową. Podnosi, że ma na utrzymaniu syna, który jej osobą niepełnosprawną. Nadmienia, że działalność prowadzona przez zakłady przemysłowe w sąsiedztwie jej nieruchomości pozbawiła ją środków do życia, a ponadto przyczyniła się do rozstroju zdrowia, w konsekwencji zmuszając do ponoszenia dodatkowych wydatków. Jednocześnie, jako wyłączne źródła utrzymania dwuosobowej rodziny B. J., wykazuje świadczenie emerytalne w wysokości 909,63 zł netto miesięcznie oraz rentę socjalną w wysokości 597,23 zł netto miesięcznie, co daje niespełna 753,43 zł na jedną osobę. Dalej należy zauważyć, że okoliczności znane referendarzowi sądowemu z urzędu, a wynikające z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 115/12, wydanego w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Fundacji [...] w S., wskazują, iż wnioskodawczyni jest założycielem i prezesem tej Fundacji. Majątek Fundacji stanowi fundusz założycielski w kwocie 10.000 zł, zaś składniki majątkowe, to dokumentalne archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych, obejmujące 820 pozycji o przybliżonej wartości 1.200.000 zł oraz sprzęt telewizyjny o wartości 10.000 zł. Bieżąca działalność Fundacji jest natomiast realizowana ze środków prywatnych (darowizn) jej prezesa, który z tego samego źródła finansuje wszelkie koszty działania Fundacji. Ponadto należy wskazać, że B. J. uiszczała już opłaty sądowe w sprawach wszczętych jej skargami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Dla przykładu można wymienić opłaty uiszczone w sprawach: IV SA/Wa 477/11 (200 zł + 104 zł), V SA/Wa 1989/11 (200 zł + 100 zł + 6 zł) i VII SAB/Wa 19/12 (100 zł). Opłaty te uiszczono w 2011 i w pierwszym kwartale bieżącego roku, a z uzasadnienia przedmiotowego wniosku nie wynika, aby w międzyczasie możliwości płatnicze skarżącej uległy pogorszeniu. W świetle powyżej przedstawionych okoliczności dotyczących wydatków ponoszonych przez skarżącą na utrzymanie siebie i syna, wydatków poniesionych przez nią na opłaty sądowe w przeciągu ostatniego roku, a także okoliczności dotyczących finansowania działalności Fundacji [...] w S., jej oświadczenie, jakoby jedynymi źródłami utrzymania jej i syna były wymienione wyżej świadczenia, budzi wątpliwości. Z tego względu wystosowano do strony opisane wyżej wezwanie z dnia 2 sierpnia 2012 r. Skarżąca zadośćuczyniła mu tylko częściowo, w stopniu niewystarczającym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo jasno sformułowanego żądania nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżąca złożyła do akt sprawy zestawienie operacji na rachunku jedynie za okres od 18 lipca 2012 r. do 16 sierpnia 2012 r. Nie nadesłała także ani dokumentów, ani oświadczenia wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. Tym samym uniemożliwiła ustalenie, jakimi środkami finansowymi faktycznie dysponuje, a także określenie relacji deklarowanych przez nią wpływów do wielkości koniecznych wydatków budżetu domowego. Analiza operacji na rachunku bankowym B. J. w okresie objętym nadesłanym zestawieniem operacji potwierdza zasadność wystosowanego do niej wezwania. Saldo na rachunku bankowym skarżącej na dzień 16 sierpnia 2012 r. wyniosło -20.000,00 zł. Już tylko ten fakt podaje w wątpliwość oświadczenie skarżącej co do wielkości środków finansowych, jakimi dysponuje. Umożliwienie przez bank dokonywania na rachunku bankowym operacji nie mających pokrycia w posiadanych środkach do kwoty -20.000,00 zł, wymagało z pewnością wykazania przez skarżącą odpowiednio wysokich wpływów na rachunek. Ponadto, poza przelewami świadczenia emerytalnego, na rachunku bankowym strony odnotowano wpłaty w łącznej kwocie 500 zł, co w relacji do deklarowanego przez stronę, miesięcznego dochodu dwuosobowej rodziny, jest znacząca kwotą. Co więcej, jak wynika z nadesłanego zestawienia, w dniu 30 lipca 2012 r. skarżąca dokonała spłaty karty kredytowej kwotą 400 zł. Przyznanie jej kredytu w tej formie również wymagało wykazania wymaganych przez bank dochodów, a ponadto dysponowanie kartą kredytową, także - poza limitem kredytowym w rachunku bankowym - umożliwia skarżącej ponoszenie wydatków nie znajdujących pokrycia w posiadanych przez nią środkach. Ocenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni służyło również wezwanie do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, a także zobowiązanie do udokumentowania przekazania wskazanych w przedmiotowym wniosku składników majątkowych na rzecz Fundacji. Analiza zażądanych od skarżącej dokumentów umożliwiłaby ustalenie, jakie składniki majątkowe zostały przekazane przez skarżącą na rzecz Fundacji i w jakiej formie, a w konsekwencji, w jakim stopniu jest ona ograniczona w dysponowaniu posiadanym majątkiem. Również w tym zakresie B. J. nie uczyniła zadość wezwaniu z dnia 2 sierpnia 2012 r. Mając na uwadze przestawione powyżej okoliczności, przypomnieć należy, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, iż to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Tymczasem, B. J. najpierw przedstawia niepełne dane o stanie majątkowym i dochodach, a następnie nie wykonuje w pełni wezwania mającego na celu usunięcie wątpliwości w tym zakresie i kwestionuje zasadność tego wezwania. Tym samym skarżąca uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy. Mając na względzie stanowisko B. J. wyrażone w piśmie z dnia 4 września 2012 r. należy podkreślić, że skierowane do niej żądanie miało na celu wyłącznie usunięcie wątpliwości, jakie budziło jej oświadczenie z dnia 17 lipca 2012 r. i ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Należy także nadmienić, że pozytywny dla wnioskodawczyni wynik postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w innych sprawach, nie może determinować rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.