IV SA/Wa 895/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Sobocha (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wójcik, sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Przesław, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. - oddala skargę - Decyzją z dnia z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz.267) oraz art. 1-4 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 400), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, R.G., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania ww. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują wszystkim osobom, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Podnoszona przez stronę okoliczność obywania służby wojskowej w [...], nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r, poz. 400) i nie może zostać potraktowane jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Następnie organ podkreślił, że obowiązująca ustawa enumeratywnie wylicza tytuły z jakich możliwe jest przyznanie uprawnień wnikających z ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. Organ orzekając w przedmiocie uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach związany jest brzmieniem przepisów ustawy. Natomiast wolą ustawodawcy tego rodzaju represje nie zostały zaliczone do kategorii zdarzeń wyczerpujących przesłanki art. 1-4 ustawy o kombatantach. Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy i przyznania uprawnień z niej wynikających z innych tytułu. Końcowo organ wskazał, że nie kwestionuje cierpień jakich doznała strona w okresie powojennym, jednak podnoszone przez stronę okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu ww. ustawy i dlatego nie jest wiec możliwe przyznanie uprawnień kombatanckich za wnioskowane przez stronę represje. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. G., w której wyraził swoje niezadowolenie z powyższej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym - jak wynika z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Weryfikacja decyzji z dnia [...] marca 2014 r. wymaga odwołania się do przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (Dz. U. z 2012 r., poz. 400 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawodawca precyzuje następnie w art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy, że za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie; 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej; 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945; 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej; 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. i w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu; 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Ponadto, zgodnie z art. 2 i art. 3 ustawy o kombatantach, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945 oraz w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 4) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci; 5) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; (6) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu; 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych; 8) czas przebywania w niewoli lub obozach internowania oraz obozach, poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski, spowodowanego działalnością kombatancką; 9) czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Wreszcie, w myśl art. 4 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie mogą być przyznane osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym za represję w rozumieniu cytowanej ustawy uważa się jedynie okresy przebywania: (1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: (a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, (b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, (c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; (2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; (3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: (a) w więzieniach oraz miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, a także (5) oddzielenie od rodziców w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W ocenie Sądu wcielenie skarżącego do [...] dla pracy przymusowej, było represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Nie przemawiało to za uwzględnieniem skargi w niniejszej sprawie. Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując (definicja legalna) pojęcie "represje" w rozumieniu: art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie danej ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych ( art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz. U. 78/97/483, sprost. Dz. U. 28/01/319; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Przykładowo art. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa z 1996 r.), przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy - w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne (uzasadnienie uchwały 7 S NSA z 12.10.1998- ONSA 1/99/1). Ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (j.t. Dz. U. 60/01/622 ze zm.) należy do niewielu ustaw w polskim systemie prawnym, poprzedzonych preambułą. W preambule ustawy z 1994 r. ustawodawca jednoznacznie uznał, że "przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych". Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważał w niniejszej sprawie, czy nie doszło do luki w prawie, w wyniku której skarżący - znajdując się w podobnej sytuacji jak inni represjonowani w okresie powojennym - nie mógłby się skutecznie ubiegać o uprawnienia z ustawy z 1991 r. bądź o świadczenie z ustawy z 1994 r. bądź z 1996 r. (podobnie jak w sprawie zakończonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r.- sygn. SK 22/01- OTK 7/01/216, w którym Trybunał orzekł, że art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami- Dz. U. 46/00/543, w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III tejże ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli - Dz. U. 35/48/240, zm. 39/57/172, jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP). Z dniem 1 stycznia 2002 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu...(Dz. U. 89/01/968), która zmieniła tytuł ustawy, dodając po słowach "zakładach rud uranu" słowa "i batalionach budowlanych", odpowiednio zmieniła preambułę i dodała w art. 1 ust. 1 nowy punkt 3, zgodnie z którym świadczenie pieniężne przysługuje żołnierzom przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-59. Z tym dniem zniknęła luka w prawie, zgodnie z którą do dnia 31 grudnia 2001 r. osobom represjonowanym w taki sposób, jak skarżący, nie przysługiwały żadne uprawnienia bądź świadczenia przewidziane ustawami: o kombatantach, z 1994 r. i z 1996 r. Do prerogatyw władzy ustawodawczej, a nie sądowniczej, należy określanie, które z rodzajów represji uprawniają osoby poddane represjom w latach wojny i w okresie powojennym, do danej kategorii świadczeń, przewidzianej w jednej z owych trzech ustaw. Trafnie skarżący wskazuje, że podlegał represjom, jednakże nie były to represje, polegające na przebywaniu w więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-56 na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. O prawidłowej subsumcji zadecydowało to, że skarżący nie wykazał, by przebywał w więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-56, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowej specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W szczególności skarżący nie przedłożył zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego bądź Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, potwierdzającego okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Tym samym Kierownik Urzędu, będąc związanym definicją legalną represji, zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, nie naruszył prawa materialnego. Brak po stronie skarżącego uprawnień osoby, do której stosuje się przepisy ustawy o kombatantach, podlegającej represjom okresu nie uniemożliwia skarżącemu ubieganie się w ewentualnych odrębnych postępowaniach: a) przed Sądem powszechnym o odszkodowanie na podstawie art. 77 Konstytucji i art. 417 § 1 kc; b) przed organem emerytalno - rentowym na podstawie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 1994 r. Wobec powyższego skargę należało oddalić na mocy art. 151 p.p.s.a.