IV SA/Wa 90/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego R. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w S. nr [...] z dnia [...] października 1976 r. gospodarstwo rolne o powierzchni 0,8147 ha, położone w S., będące pierwotnie własnością W. K. (żony J. K.) zostało - w myśl przepisów ustawy z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 18, poz. 107) - przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Wnioskiem z dnia 13 stycznia 2005 r. S. K. wystąpił do Starosty B. o "unieważnienie" powyższej decyzji z 1976 r. oraz decyzji "Urzędu Wojewódzkiego w K. " z dnia [...] stycznia 1992 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Starosta B., przekazał wniosek S. K. zgodnie z właściwością Wojewodzie [...]. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Wojewoda [...] przekazał sprawę w zakresie ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1992 r. - Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpoznania zgodnie z właściwością. Pismem z 12 maja 2005 r. organ zwrócił się do wnioskodawcy o przesłanie pełnomocnictwa lub innego dokumentu upoważniającego do występowania w imieniu W. K. W odpowiedzi na ww. wezwanie S. K. nadesłał upoważnienie z 4 grudnia 1997 r. do sprawy [...], z treści którego wynika, że spadkobiercy J. i P. K.: W. K., E. K., B. K. wyrażają zgodę na występowanie w ich imieniu w sprawach związanych z wnioskowaniem, załatwianiem i dochodzeniem praw spadkowych po zmarłych rodzicach. Następnie pismem z dnia 29 grudnia 2005 r., ponowionym pismem z 1 lutego 2006 r. [...] Urząd Wojewódzki [...] wezwał S. K. do nadesłania prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku po pierwotnej właścicielce gospodarstwa – W. K. W dniu 20 marca 2006 r. do akt sprawy wpłynęła kopia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po: J. K., P. K. i W. K., złożonego przez S. K. do Sądu Rejonowego w Z. w dniu 10 marca 2006 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. znak: [...] Wojewoda [...], na podstawie m.in. art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., zawiesił postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. nr [...] z [...] października 1976 r. do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku po pierwotnej właścicielce nieruchomości – W. K. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. K. wniósł o jego uchylenie wskazując w uzasadnieniu, że doręczył organowi kopię wniosku z dnia 16 marca 2006 r. do Sądu Rejonowego w Z. o stwierdzenie nabycia spadku. Do zażalenia dołączył również kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] maja 1997 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej W. K. przez jej córkę W. A. K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2007 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...]. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., podstawą obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego jest konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd zagadnienia wstępnego (prejudycjalnego), od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji w toczącym się już postępowaniu. Następnie wskazał, że z dokumentów zebranych w niniejszej sprawie wynika, że pierwotna właścicielka gospodarstwa – W. K. -nie żyje, zatem stroną w niniejszej sprawie są jej następcy prawni. Ponieważ w aktach niniejszej sprawy brak było postanowienia sądu o nabyciu spadku po zmarłej właścicielce przejętego gospodarstwa, na podstawie art. 64 k.p.a. [...] Urząd Wojewódzki wezwał działającego w sprawie S. K. do przedłożenia prawomocnego, potwierdzonego za zgodność z oryginałem, postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku. W piśmie zawarto pouczenie, że brak powyższych dokumentów spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wobec niedostarczenia ww. postanowienia o nabyciu spadku, Wojewoda [...] zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r., prawidłowo zawiesił postępowanie w sprawie, doszedł bowiem do przekonania, że S. K. nie ma legitymacji procesowej do występowania w sprawie. Za niemający znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewody [...] organ odwoławczy uznał fakt dołączenia do rozpatrywanego zażalenia kopii postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. K. Na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2007 r. skargę do Sądu złożyli: S. K., W. K., E. K. i B. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2009r. sygn. akt IV SA/Wa 2190/07 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia [...] października 2007 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że wbrew stanowisku Ministra zawieszenie postępowania przez Wojewodę [...] nie było następstwem uznania przez organ, że S. K. nie ma legitymacji procesowej do występowania w sprawie. Organ I instancji wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania - jak wskazał w sentencji - do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku po pierwotnej właścicielce nieruchomości – W. K. Takiego postanowienia nie przedłożono bowiem w postępowaniu przed organem I instancji. Sąd podkreślił, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w żaden sposób nie wynikało, na jakiej podstawie organ przyjął, że fakt złożenia do akt sprawy w toku postępowania zażaleniowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. K. pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości postanowienia organu I instancji. Sąd stwierdził m.in., że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonania oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego rozważy, czy w sprawie ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006r., o zawieszeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. nr [...] z [...] października 1976 r. do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku po pierwotnej właścicielce nieruchomości - i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że w dniu 27 października 2010r. S. K. nadesłał do akt sprawy potwierdzone za zgodność z oryginałem postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] maja 1997r., z którego wynika, że spadek po W. K. nabyła jej córka W. A. K. W związku z powyższym Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W zakończeniu uzasadnienia Minister zauważył, że Wojewoda [...], prowadzący postępowanie nieważnościowe odnośnie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. nr [...] z dnia [...] października 1976 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa powinien zwrócić uwagę na legitymację prawną S. K. do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji o przejęciu gospodarstwa, z uwagi na fakt, że S. K. nie jest następcą prawnym W. K. byłej właścicielki gospodarstwa. Na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga W. K. W skardze podniesiono, że postanowienie jest niezgodne z prawem ponieważ strona doręczyła postanowienie o nabyciu spadku po W. K., a zatem ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszanie postępowania o stwierdzenie nieważności ww. decyzji o przejęciu gospodarstwa. Strona wskazała także, że sprawa zwrotu gospodarstwa trwa już od wielu lat. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Kierując się ww. przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co czyniło zasadnym jego uchylenie . Zaskarżone postanowienie organu naczelnego zostało wydane na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie jego wydania. W postępowaniu administracyjnym zasadą, wynikającą z art.. 138 k.p.a., jest merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy. Wydanie orzeczenia kasacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji jest wyjątkiem od tej zasady. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Powyższe dotyczy także postanowień. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy tego typu orzeczenia jest zatem ograniczona wymogiem spełnienia ww. przesłanek. Przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., winny przy tym znaleźć jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie kasacyjne wydane w trybie art. 138 § 2 k.p.a. przy czym organ naczelny w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w przedmiotowej sprawie ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W tej sytuacji należy stwierdzić, że przekazanie sprawy dotyczącej zawieszenia postępowania do ponownego rozpatrzenia przez organ wojewódzki było całkowicie nieuzasadnione. Jak wskazano wyżej, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą orzeczeniem organu I instancji. W niniejszej sprawie, postanowieniem organu wojewódzkiego zawieszono postępowanie do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku po pierwotnej właścicielce nieruchomości – W. K. Skoro więc w trakcie postępowania prowadzonego przez Ministra postanowienie to zostało przedstawione organowi naczelnemu to organ ten winien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i po uchyleniu postanowienia Wojewody [...], umorzyć postępowanie w zakresie zawieszenia postępowania. Zastosowanie zaś art. 138 § 2 k.p.a. stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest obarczone wadą, która wywołała konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wskazaną wyżej ocenę Sądu. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji wyroku. W punkcie trzecim sentencji Sąd orzekł o wynagrodzeniu dla ustanowionego z urzędu pełnomocnika na podstawie art. 250 p. p. s. a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).