IV SA/Wa 912/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia WSA Łukasz Krzycki Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi A. R. i M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na własność Państwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2004 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania A. R., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r., stwierdzającą, że nieruchomość ziemska M. o powierzchni ogólnej 192,0570 ha należąca do nieletnich dzieci R., podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jednolity Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w powołanym przepisie przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jest 13 września 1944 r. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość ziemska M. w dacie wejścia w życie powołanego dekretu obejmowała obszar 192.0570 ha. W księdze wieczystej M. tom [...] jako właściciele ujawnieni byli R. A. i rodzeństwo. Grunty stanowiące nieruchomość ziemską M. spełniały więc wymagany ustawowo warunek wielkości i w związku z tym podlegały one przejęciu na cele reformy rolnej. Skargę na powyższą decyzję wnieśli: A. R. i M. R., domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucili, że organy obu instancji ograniczyły postępowanie do zbadania powierzchni nieruchomości, pomijając inne, nie określone bliżej w skardze, przesłanki. W przekonaniu skarżących nie wyjaśniono wszechstronnie ich żądania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte pismem A. R. z dnia [...] stycznia 2004 r., w którym domagał się on spowodowania odzyskania lub rekompensaty za nieruchomość ziemską M., przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak określone żądanie Wojewoda [...] uznał za wniosek, o którym mowa w §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Stanowisko organu pierwszej instancji podzielił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W związku z tym wypada zauważyć, że stosownie do art. 61§1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania określa jego przedmiot, a w razie wątpliwości co do treści żądania, jego sprecyzowanie należy do strony nie zaś do organu administracji. Organ ma przy tym na podstawie art. 9 k.p.a. obowiązek czuwania nad tym. Aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej, z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania, nie wyjaśniły rzeczywistej woli wnioskodawcy. Wskazane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien, po uprzednim pouczeniu strony, o którym mowa w art. 9 k.p.a., ustalić rzeczywistą treść żądania i przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W związku z tym stwierdzić należy, że w postępowaniu dotyczącym przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz.13), stroną postępowania jest niewątpliwie były właściciel nieruchomości ziemskiej lub jego spadkobiercy. Postępowanie to dotyczyć może także interesu prawnego osób, które w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej nabyły własność przejętej nieruchomości (zazwyczaj jej części), gdyż może doprowadzić do wzruszenia materialnoprawnej podstawy tego nabycia. Zatem ochrona interesu prawnego tych osób na ogół wymaga, by brały one udział w tym postępowaniu jako strony. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1936 r. wynika że nieruchomość ziemska M. stanowiła współwłasność: A., L., M. i A. R. Jak podał A. R. w piśmie z dnia [...] lutego 2004 r. A. R. zginął w Powstaniu Warszawskim, zaś L. R. zmarł [...] stycznia 1994 r. Pomimo uzyskania powyższych informacji organy nie podjęły żadnych czynności zmierzających do określenia następców prawnych A. R. i L. R. Oznacza to, że organy orzekające w sprawie, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 61§4 k.p.a., nie ustaliły wszystkich stron postępowania i nie zawiadomiły ich o jego wszczęciu. Ponadto z naruszeniem, określonej w art. 10 k.p.a., zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, organy obu instancji nie zapewniły tym osobom udziału w każdym stadium postępowania. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w wypadku, gdy strona bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu, zachodzi podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145§1 pkt 4 k.p.a. Stwierdzenie przez Sąd naruszenia prawa, w tym wypadku art. 28, art. 10 i art. 61§4 k.p.a., dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, bez względu na to, czy naruszenie prawa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkiem organu orzekającego będzie ustalenie wszystkich osób mających w postępowaniu przymiot strony i zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.