IV SA/Wa 972/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Beata Sobocha (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2014 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 roku nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącej N. K. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [....] lutego 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po rozpatrzeniu odwołania N. K. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [....] z dnia [...] stycznia 2013 r. orzekającą o odmowie udzielenia cudzoziemce zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu 3 lipca 2012 r. N.K. wystąpiła za pośrednictwem pełnomocnika D.K. z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na polskie pochodzenie. Do wniosku została dołączona kopia paszportu [....], akt urodzenia N.K. oraz odpis aktu urodzenia matki i odpis aktu małżeństwa rodziców Skarżącej. Wskazaną powyżej decyzją Wojewoda [....] orzekł o odmowie udzielenia Skarżącej zezwolenia stwierdzając, iż autentyczność dokumentów źródłowych wzbudziła wątpliwość organu administracyjnego. Skoro przedstawione dokumenty uznano za nieprawdziwe, organ orzekł, że N. K. nie przedstawiła dokumentów potwierdzających posiadanie polskiego pochodzenia przez jednego z rodziców, dziadków lub dwojga pradziadków, stosownie do wymogów ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2004r. Nr 53 poz. 532 ze zm.). Wojewoda [...]wyjaśnił, że w sprawie zostały złożone trzy dokumenty, stanowiące akty stanu cywilnego: akt urodzenia N. K. i jej matki oraz akt małżeństwa jej rodziców. Na podstawie ustaleń czynionych w porozumieniu z [...] Oddziałem Straży Granicznej uznano, że dokument w postaci aktu urodzenia matki N.K., M. P.(nr dokumentu [....]) budzi wątpliwości co do autentyczności, w konsekwencji odmówiono mu mocy dowodowej. Organ I instancji stwierdził, że z uwagi na fakt, że w dokumencie tym znajdował się wpis o narodowości polskiej dziadka N.K., nie można uznać, że wykazała ona swoje polskie pochodzenie od dziadków. W dniu 12 lutego 2013 r. do Wojewody [...] wpłynęło odwołanie N. K. od powyższej decyzji. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, obejmującego głównie kwestię przebiegu postępowania przygotowawczego [...] Oddziału Straży Granicznej o sygn. [....], w sprawie o posłużenie się w [....] Urzędzie Wojewódzkim w W. przerobionym aktem urodzenia nr [....] czyli o przestępstwo z art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553) w dniu [...]lutego 2014 r. decyzją nr [...] utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję. W dniu 31 marca 2014 r. N. K. za pośrednictwem swojego pełnomocnika, radcy prawnego P. J. wniosła skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2014 r. N.K. zaskarżonej decyzji zarzuciła: • naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) dalej k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [....] z dnia [...] lutego 2013 r. • naruszenie art. 7, art. 8, art. 11 art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. co miało wpływ na błędne zastosowanie art. 52 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. • naruszenie art. 81 oraz 10 § 1 k.p.a. poprzez uznanie okoliczności faktycznej, sfałszowania aktu urodzenia matki Skarżącej, za udowodnioną, bez umożliwienia Skarżącej wypowiedzenia się co do przeprowadzonego dowodu. • naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez nie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność autentyczności aktu urodzenia matki Skarżącej • naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentowi stanowiącemu akt urodzenia matki Skarżącej, • naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o uwzględnienie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej jako "p.p.s.a." Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, co skutkowało uchyleniem decyzji organów obydwu instancji Zgodnie z art. 52 ust. 5 Konstytucji RP osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Zatem, przepis ten ustanawia dla osób, których polskie pochodzenie zostało formalnie, tj. zgodnie z ustawą stwierdzone, prawo do podmiotowego osiedlenia się na terytorium Polski. Przy czym z treści tego przepisu wynika wyraźnie konieczność ustawowej regulacji mechanizmu stwierdzania polskiego pochodzenia osób ubiegających się o prawo pobytu w Polsce. Przepis ten nie zawiera żadnej regulacji co do trybu dochodzenia owego konstytucyjnie gwarantowanego prawa i nie ma żadnej ustawy, która całościowo traktowałaby materie wskazane w cytowanym przepisie konstytucyjnym lub w sposób jednoznaczny określała przesłanki, od których uzależnione jest stwierdzenie polskiego pochodzenia. Pomimo zasygnalizowania przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 27 maja 2003 r., (sygn. akt S 2/03, OTK-A 2003/5/46, Lex Nr 79786), konieczności wprowadzenia jasnego trybu pozwalającego uwzględniać pochodzenie polskie w procesie wydawania zezwoleń na pobyt w Rzeczypospolitej Polskiej, sprawa dotychczas nie została uregulowana. Trafnie podniósł Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, że taki stan prawny powoduje, że nie ma jednoznacznej ustawowej regulacji trybu stwierdzania pochodzenia osób, do których stosuje się art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, jak i trybu postępowania w takich sprawach, w tym przepisów określających właściwość organów administracyjnych. W tej sytuacji Sąd uznał, iż organy obu instancji orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, że art. 52 ust 5 Konstytucji RP należy zastosować bezpośrednio i w jego stosowaniu posiłkować się trybem wydawania zezwoleń na osiedlenie się przewidzianym w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011r. Nr 234, poz. 11573 ze zm.) oraz ustawą z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 532 ze zm.), która jako jedyna zawiera definicję "osoby polskiego pochodzenia", tj. określa jaką osobę uznaje się za osobę polskiego pochodzenia. W oparciu o ustawę o repatriacji organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że za osobę polskiego pochodzenia, do której stosuje się art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, może być uznana jedynie osoba deklarująca narodowość polską i spełniająca łącznie warunki wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, tj. co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej oraz wykazała swój związek z polskością. Organy przyjęły też, jak wynika z uzasadnień obydwu decyzji, że tylko dokumenty, które wyraźnie wskazują na narodowość polską, potwierdzają polskie pochodzenie. Artykuł 7 k.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zasadę tę rozwija następnie art. 77 § 1 k.p.a., nakładając na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W treści tych przepisów zawarta jest podstawowa cecha postępowania administracyjnego, wskazująca obowiązek organu administracji zachowania aktywnej postawy podczas całego postępowania wyjaśniającego. Aktywność ta winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy. Z tego też względu w trakcie postępowania dowodowego fundamentalne znaczenie ma także zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, udzielania informacji stronom, przekonywania, pisemności, a także szybkości i prostoty. Z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika zatem jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem może być opinia biegłego. W tym miejscu Sąd stwierdza, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepisy ustawy o repatriacji w związku z art. 52 ust. 5 Konstytucji RP w odniesieniu do wnioskodawczyni nie jest w sprawie wystarczające. Zgromadzone bowiem w toku postępowania przed organami obu instancji dowody nie pozwalają na jednoznaczne wykluczenie polskiego pochodzenia N. K. określonego według kryteriów zawartych w art. 5 ustawy o repatriacji, jak również na ich podstawie nie można stwierdzić, że wnioskodawczyni posiada polskie pochodzenie. Sporny charakter ma ustalenie dotyczące autentyczności jednego z przedstawionych przez N.K. dokumentów, a mianowicie aktu urodzenia [...], dotyczącego matki Skarżącej. Organ I instancji zwrócił się do [...] Oddziału Straży Granicznej o zbadanie tego dokumentu pod kątem autentyczności. Przedmiotowy dokument, wraz z pozostałymi dokumentami, został w dniu 7 listopada 2012 r. poddany analizie w Laboratorium Kryminalistycznym Straży Granicznej. Podczas badania stwierdzono, że pod istniejącymi ręcznymi zapisami danych osobowych widoczne są w podczerwieni inne zapisy. N.Oddział Straży Granicznej doszedł do wniosku, że dokument został najprawdopodobniej sfałszowany. Na wyniki ekspertyzy, jak również fakt wszczęcia przez Wydział Operacyjno - Śledczy [...] Oddziału Straży Granicznej postępowania przygotowawczego w sprawie o posłużenie się przerobionym dokumentem nr [...], powołał się w swojej decyzji organ l instancji i w oparciu o nie odmówił mocy dowodowej temu dokumentowi, co miało bezpośredni wpływ na ustalenia faktyczne, relewantne z punktu widzenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji. Zdaniem Sądu dowód ten nie mógł posłużyć za podstawę ustalenia wprost narodowości dziadka Skarżącej. Organ II instancji ustalania co autentyczności aktu urodzenia matki Skarżącej oparł na tych dowodach, jak również na informacjach przekazywanych bezpośrednio przez Wydział Operacyjno - Śledczy [....] Oddziału Straży Granicznej w przedmiocie toczącego się postępowania przygotowawczego w sprawie o czyn z art. 270 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny (Dz.U. z 1997, Nr 88, Poz. 553), dalej k.k., a następnie jego umorzenia. Stan taki oznacza, że sprawa wymagała dokładniejszego wyjaśnienia, a wnioski organów rozstrzygających sprawę były przedwczesne. Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że organy nie podjęły jakichkolwiek czynności zmierzających do ustalenia narodowości matki cudzoziemki - M. P., jak również dziadka E.P.. Sąd zwrócił uwagę, na fakt, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w chwili wydawania decyzji ostatecznej dysponował jedynie uwierzytelnioną kopią notatki urzędowej z badania dokumentu w laboratorium Kryminalistycznym Straży Granicznej, jak również pismami Wydziału Operacyjno Śledczego [....] Oddziału Straży Granicznej, co do trwającego postępowania przygotowawczego w sprawie o czyn z art. 270 § 1 k.k. W dokumentach tych znajduje się odwołanie do opinii biegłego z postępowania karnego, który stwierdził akt urodzenia matki Skarżącej został sfałszowany oraz że została wykonana techniczna ekspertyza dokumentu. Według oceny Sądu, te pisemne informację nie mogły stanowić podstawy ścisłych ustaleń faktycznych w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się. Są to bowiem jedynie informację o dowodach zgromadzonych w innym postępowaniu, przytaczające niejako ich treść. Dla ustalenia autentyczności aktu urodzenia nr [...] organ II instancji powinien samodzielnie ocenić ekspertyzę kryminalistyczną. Przy tej ocenie nie powinien korzystać z pośrednictwa innego organu, przytaczającego treść tych dowodów. Sąd uważa, że zasadny jest zarzut naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jak również art. 107 § 3 k.p.a. dotyczących niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie powinno być poprzedzone ponownym postępowaniem wyjaśniającym, mającym przede wszystkim na celu uzupełnienie już posiadanego materiału dowodowego o materiały zgromadzone przez organy procesowe w postępowaniu karnym, w tym ekspertyzy w Laboratorium Kryminalistycznym Straży Granicznej, z uwzględnieniem zasad udostępniania akt postępowania przygotowawczego wynikających z kodeksu postępowania karnego. Zebranie i ocena tych materiałów będzie wówczas wystarczającą podstawą ustalania w przedmiocie autentyczności aktu urodzenia matki Skarżącej. Powyższe uchybienia stanowią o naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ, uwzględniając uwagi Sądu powyżej poczynione, powinien dokonać wszechstronnej, w sposób wyczerpujący, oceny zgromadzonego materiału dowodowego, kierując się obowiązującym stanem prawnym. Postępowanie to powinno zmierzać do ustalenia, czy Skarżąca potwierdziła swoje polskie pochodzenie na potrzeby art. 52 ust. 5 Konstytucji RP i czy wobec tego przysługuje jej prawo wynikające z tego przepisu. Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.