IV SA/Wa 984/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2005 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...]; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz B. L. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 984/04 UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia [...] maja 1946r. Prezes Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska folwark T. o pow. 67,1846 ha, położona w gminie S. stanowiąca własność A. P. nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13). Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1949r. działając z urzędu uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] maja 1946r. i stwierdził, że nieruchomość ziemska folwark T. stanowiąca własność A. P. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) i przechodzi na własność Skarbu Państwa. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) oraz art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. RP Nr 36 poz. 341). W uzasadnieniu orzeczenia podano, że do powierzchni użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości należało wliczyć 11 ha torfowisk, które porośnięte są trawą i mogą być uznane za łąki lub pastwiska. Następcy prawni byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości tj. W. P. i B. L. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Minister Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] września 1996r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2000r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] września 1996r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2000r. sygn. akt IV S.A. 1343/00 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi B. L. i W. P. uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2000r. W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego organ naczelny zobligowany było do powtórnego rozstrzygnięcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996r. Kolejną decyzją z dnia [...] czerwca 2002r., działając w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Decyzja ta została zaskarżona przez B. L. do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 11 lutego 2004r. sygn. akt IV S.A. 3034/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że organ naczelny nie dokonał analizy prawidłowości badanego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. pod względem zastosowanego trybu postępowania. Nie zbadano czy orzeczenie to nie zostało wydane z naruszeniem art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. RP Nr 36 poz. 341). Przepis ten bowiem mógł być zastosowany tylko w sytuacji, gdy dane orzeczenie ( w tym wypadku orzeczenie z 1946r.) wydane zostało bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Sąd wskazał, że przepis art. 101 lit. b cyt. rozporządzenia nie mógł stanowić podstawy procesowej orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r., którym uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] maja 1946r. Po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2004r. organ naczelny zobligowany było do powtórnego rozstrzygnięcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996r. z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku. Rozpoznając sprawę ponownie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, decyzją z dnia [...] września 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. W uzasadnieniu tej decyzji organ naczelny wskazał, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r., ponieważ orzeczeniem tym słusznie uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] maja 1946r., bowiem orzeczenie to wydane zostało wbrew przepisowi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) co odpowiada przesłance określonej w art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. RP Nr 36 poz. 341). Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004r. została zaskarżona przez B. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona podniosła, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa, ponieważ orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. uchylające orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] maja 1946r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa i powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Strona skarżąca podniosła również, że Minister nie odniósł się do argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2004r. Skarga strony postępowania opatrzona była datą 21 października 2004r. Po zapoznaniu się z tą skargą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi potraktował ją jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej swoją decyzją z dnia [...] września 2004r. podjętą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Kolejną decyzją z dnia [...] listopada 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznając, że skarga strony z dnia 21 października 2004r. była wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzją z dnia [...] września 2004r. podjętą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Po otrzymaniu pisma od strony postępowania w grudniu 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał do WSA w Warszawie odpowiedź na skargę B. L. wniesioną na decyzję z dnia [...] września 2004r. W odpowiedzi tej organ naczelny wskazał, że w decyzji z dnia [...] września 2004r. omyłkowo jako podstawę prawną wskazano art. 156 kpa zamiast art. 127 § 3 k.p.a zaś wydanie kolejnej decyzji z dnia [...] listopada 2004r. było zbędne w związku z czym organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie także z innych przyczyn niż w niej wskazano. Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego kognicja ustalona została w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) bada zaskarżone decyzje pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym obowiązującym w dacie wydania tych decyzji. Rozpoznając skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004r. Sąd stwierdził, że decyzja ta wydana została w sytuacji, gdy kwestia stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996r., która to decyzja nie została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lutego 2004r.. W odniesieniu do tej decyzji strona postępowania złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. i tylko w tym trybie Minister mógł załatwić sprawę. Organ naczelny mógł orzec o utrzymaniu w mocy tej decyzji (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) lub wydać orzeczenie reformatoryjne (138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przedmiotem badania w tym trybie mogło być jedynie rozważenie czy poprzednia decyzji organu z dnia [...] września 1996r. odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. była zasadna czy też nie. Organ nie mógł natomiast w decyzji z [...] września 2004r. ponownie orzec o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Dodatkowo należy wskazać, że w decyzji z dnia [...] września 2004r. organ naczelny nie odniósł się do argumentów przedstawionych we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2004r. przez co w sposób rażący naruszone zostały przepisy art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Z tych względów konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji poprzez stwierdzenie jej nieważności. Odnosząc się natomiast do kolejnej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2004r. zgodzić się należy z poglądem organu wyrażonym w odpowiedzi na skargę, iż wydanie tej decyzji było zbędne. Organ poprzestał jednak na tym stwierdzeniu zamiast we własnym zakresie wyeliminować tę decyzję z obrotu prawnego. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że odnośnie tej decyzji należy zastosować przepis art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z tym przepisem Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2004r. wydana została w wyniku błędnego uznania, że skarga strony z dnia 21 października 2004r. była wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku tego błędu Minister działając na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzją z dnia [...] września 2004r. podjętą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Decyzja z dnia [...] listopada 2004r. była więc trzecią decyzją wydaną w ramach tego samego postępowania nieważnościowego prowadzonego przez organ naczelny. Pierwszą decyzją była decyzja Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996r.wydana w pierwszej instancji, kolejną wadliwa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004r. zaś następną - decyzja tego organu z dnia [...] listopada 2004r. Ponieważ zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra (w niniejszej sprawie jest to decyzja z dnia [...] września 1996r.) nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego natomiast stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z powyższego wynika, że w ramach jednego postępowania nadzorczego prowadzonego przez Ministra możliwe jest wydanie dwóch decyzji, decyzji pierwszoinstancyjnej i decyzji po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odpowiednik decyzji organu odwoławczego). Odnosząc do tej sytuacji przepisy dotyczące odwołań od decyzji stwierdzić należy, że postępowanie takie jest dwuinstancyjne zaś wydanie kolejnej trzeciej decyzji pozbawione jest podstawy prawnej i stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności takiej decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić nieważność także tej decyzji. W zakończeniu należy wskazać, że Sąd w niniejszym postępowaniu ograniczył się do kwestii formalnych i wyeliminował z obrotu prawnego wadliwe decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2004r. i z dnia [...] listopada 2004r. W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia Sądu organ naczelny zobligowany jest do rozpoznania w trybie art. 127 § 3 k.p.a. wniosku strony postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września, 1996r., która to decyzja nie została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lutego 2004r.. Organ naczelny obowiązany jest do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2004r. Z tych względów na podstawie art. 145 § 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).