IV SA/Wa 985/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności uchylenia aktu nadania ziemi - skargę oddala - Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].10.2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję własną z dnia [...].04.2004 r., w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].04.1949 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...].12.1948 r. w przedmiocie unieważnienia dokumentów nadania ziemi z majątku L., w tym działki nr [...] nadanej F. K. Akt nadania ziemi F. K. - nieruchomości o pow. 2 ha, położonej w L., woj. [...] został uchylony na podstawie art. 101 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22.03.1928 r. oraz art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swych decyzjach stwierdził, że uchylenia aktu nadania ziemi dokonano zgodnie z prawem, bowiem w myśl art. 1 ust. 2 lit. b dekretu uprawnionymi do otrzymania przydziału z reformy rolnej byli bezrolni oraz drobni dzierżawcy, a rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu w § 3 stanowiło, że "za bezrolnych robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców uważa się osoby, prowadzące samodzielnie gospodarstwa, dla których praca na roli stanowi zawód i główne źródło utrzymania", a F. K. tego warunku nie spełniał. Organ naczelny zauważył, że wprawdzie z zaświadczenia Zarządu Gminy w L. z dnia [...].03.1949 r. wynika, że F. K. wydzierżawiał drobne parcele obcych gruntów, jak również uprawiał przydzielone mu z parcelacji 2 ha, jednak co innego wynika z protokołu spisanego w biurze Starostwa Powiatowego Reform Rolnych w K. w dniu 15.10.1948 r. w sprawie zbadania parcelacji majątku L. i z pisma Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia 12.03.1949 r. Dokumenty te stwierdzają, że F. K. nie był rolnikiem, tylko murarzem i posiadał kartę rzemieślniczą (również przed wojną), a nadanego gruntu nie uprawiał osobiście, tylko go wydzierżawiał. Na podstawie tych dokumentów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wywiódł, iż F. K. nie był rolnikiem, nadanego mu gruntu nie uprawiał osobiście, a zatem w orzeczeniach z dnia [...].04.1949 r. i z dnia [...].12.1948 r. prawidłowo ustalono, że nie spełniał warunków do nadania mu nieruchomości rolnej na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, przez co nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...].04.1948 r. Zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze E. K. spadkobierca F. K. zakwestionował poprawność ustaleń przyjętych przez Ministra, wskazał na wykaz osób, którym nadano wówczas ziemię zaznaczając, że oni także mieli zawody i wykonywali je i nikt spośród nich nie był bezrolny. W skardze zaznaczył, że jego ojciec w 1947 r. zapłacił jednorazowo zbożem za otrzymany grunt. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie może zostać uwzględniona. Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli, stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W sprawie niniejszej rozstrzygnięcia wymagało, czy Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wydając orzeczenie z dnia [...].04.1949 r. dopuścił się naruszenia prawa, które można zakwalifikować jako "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w att. 156 § 1 pkt 2 Kpa, czy jako "naruszenie prawa". Sprawa toczy się bowiem już nie w trybie zwykłym, a w trybie nadzoru (w trybie nadzwyczajnym, ponad 50 lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej), kiedy zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Ta nadzwyczajność uznania decyzji za nieważną powoduje, iż w stosunku do przyczyn uchylenia decyzji w trybie zwykłym, "wymogi" są tu wielokrotnie wyższe. Przepis art. 1 ust. 2 lit. b dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił, iż przeprowadzenie reformy rolnej obejmuje tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców. Za uprawnionych do otrzymania przydziału ziemi z reformy rolnej uznano wymienione grupy osób, a rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu z dnia 1.03.1945 r. w § 3 stanowiło, że za bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców uprawnionych do korzystania z reformy rolnej uważa się osoby, prowadzące samodzielnie gospodarstwa domowe, dla których praca na roli stanowi zawód i główne źródło utrzymania. Przepis ten nie obejmował zatem rzemieślników, w tym i murarzy wykonujących swój zawód, dla których praca na roli nie stanowiła głównego źródła utrzymania. W toczącym się w latach 1948-1949 postępowaniu ojciec skarżącego nie dowiódł, że główne jego źródło utrzymania w chwili nadania mu przedmiotowego gruntu stanowiła praca na roli (własnej ziemi posiadał wówczas 1 mg 92 pr). Przede wszystkim stwierdzić należy, iż F. K. w odwołaniu z dnia 1.03.1949 r. od orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...] z dnia [...].12.1948 r. w przedmiocie unieważnienia dokumentów nadania ziemi z majątku L., w tym nadanej mu działki nr [...] przyznał, że dorabia sezonowo w okresie letnim w przerwach pomiędzy pracami rolnymi jako murarz, a praca ta nie przynosi mu dużych korzyści. Bezsporny jest zatem fakt, iż pracę taką wykonywał, natomiast z zaświadczenia Zarządu Gminy w L. z dnia [...].03.1949 r., na które powołał się jego spadkobierca wynika, że F. K. zajmował się dawniej dorywczo pracami murarskimi. Zatem zaświadczenie to przytacza fakty odmienne niż wynikające z odwołania sporządzonego wówczas przez F. K. Dokumenty te pozwalają jednakże przyjąć, że w dacie otrzymania aktu nadania ziemi, co miało miejsce najprawdopodobniej w 1947 r., skoro w październiku 1947 r. Państwowy Bank Rolny Oddział w [...] skierował do niego pismo informujące o sposobie zapłaty rat za nadaną ziemię - F. K. pracę taką wykonywał. W piśmie tym wskazano, iż raty zostały rozłożone na 10 lat, płatnych bez wezwania do dnia 1 grudnia każdego roku, począwszy od 1947 r. Mając na uwadze sezonowy charakter zarówno prac rolnych, jak i wówczas prowadzonych prac murarskich nie można, jak słusznie wywiódł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzucić rażącego naruszenia prawa orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].04.1949 r., w którym zaznaczono, że m. in. dla F. K. praca na roli nie stanowi zawodu, dającego główne źródło utrzymania, stąd nadanie, jako dokonane bez podstawy prawnej postanowiono unieważnić. Z kolei w protokole z dnia 15.10.1948 r. w sprawie zbadania parcelacji majątku L. stwierdzono, że F. K. jest murarzem, posiada kartę rzemieślniczą i nie gospodaruje osobiście na nadzielonym gruncie. W ocenie Sądu nie można przyjąć aby zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (stanowiący jedyne źródło oceny ówczesnego stanu faktycznego) pozostawał w oczywistej sprzeczności z treścią podjętego wówczas rozstrzygnięcia. Na marginesie zaznaczyć należy, choć nie ma to istotnego znaczenia dla oceny legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].10.2004 r., iż wbrew twierdzeniu skarżącego, w aktach sprawy brak jest dowodu na to, że za przedmiotowy grunt ojciec skarżącego jednorazowo zapłacił w zbożu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zaznaczył, iż niektóre osoby objęte orzeczeniem z dnia [...].12.1948 r., których sytuacja nie różniła się od sytuacji jego ojca i które również nie były bezrolne, nie zostały ziemi pozbawione, ponieważ Wojewódzka Komisja Ziemska uznała, że postawione im zarzuty nie zostały udowodnione, a w odniesieniu do tych osób Społeczna Komisja Kontroli także wnioskowała o unieważnienie ich aktów nadania ziemi. Podniesiony przez skarżącego argument nie może być rozważany. Sąd nie dysponuje dokumentami, które pozwoliłyby na dokonanie takiej oceny porównawczej, a postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone jest w trybie nadzwyczajnym i jego przedmiotem jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki pozwalające aż na stwierdzenie nieważności orzeczenia unieważniającego akt nadania ziemi ojcu skarżącego (względnie stwierdzenia, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa). Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie" na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.0*2002 r P-wo-postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 12/u zm.; - orzekł jak w sentencji.