IV SA/Wa 989/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Stowarzyszenia P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Stowarzyszenia P. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 22 lipca 2009 r. (data wpływu), złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPPr) [...] Stowarzyszenie P. (dalej: Stowarzyszenie) wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie wszczętej skargą tego Stowarzyszenia na opisane w sentencji postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie jest społeczną organizacją non-profit, działającą w strefie pożytku publicznego w zakresie m.in. ochrony środowiska naturalnego. Stowarzyszenie nie posiada majątku, zaś swoją działalność finansuje ze składek członkowskich. Z tego tytułu w roku 2008r. strona osiągnęła przychody w wysokości 2030 zł, przy czym poniosła wydatki na prowadzenie działalności (koszty opłat sądowych, pocztowych i bankowych, usług prawnych, biuro rachunkowe) w wysokości ok. 1809 zł. Uwzględniając stratę za rok 2007 r., stan kasy na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosił 2,52 zł. Stan rachunku bankowego strony na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił zaś 84,13 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Z regulacji dotyczącej kosztów sądowych zawartej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że podstawową zasadę stanowi ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 199 p.p.s.a.). Chcąc realizować swą statutową działalność Stowarzyszenie musi zatem, co do zasady, liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy: w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), bądź w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją nieprzynoszącą dochodu, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza jednak, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Ponadto fakt, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Prawo pomocy jest zaś formą dofinansowania strony z budżetu państwa, zatem powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania stowarzyszenie obowiązane jest więc wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęło wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., s. 587). W odniesieniu do powyższego należy stwierdzić, że w razie trudności przy finansowaniu prowadzonej działalności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, zarząd Stowarzyszenia powinien podjąć odpowiednia kroki (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków, pozyskanie darowizn) w celu zapewnienia niezbędnych środków do prowadzenia tej działalności. Niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia środków wystarczających do skutecznej realizacji celów statutowych nie może bowiem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja RP przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków (zob. np. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2008 r., II OZ 1296/08, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dostępna na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego). Ponadto należy podnieść, iż w dacie rozpoznawania niniejszego wniosku przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zawisłe są jedynie dwie sprawy ze skarg Stowarzyszenia [...], zatem wysokość kosztów sądowych, do których poniesienia strona jest zobowiązana, jest ściśle oznaczona. W szczególności wnioskodawca ma realne możliwości zgromadzenie środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy rozpoznawany wniosek, a w której wpis od skargi jest wpisem stałym określonym na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w wysokości 100 zł. Warto też przypomnieć, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w środkach finansowych Stowarzyszenia, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącemu należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na względzie należało uznać, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. pozwalająca na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji