IV SA/Wa 998/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2007 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., powołując się na art. 157 w zw. z art. 156 § 1 kpa i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 18 września 2006 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] grudnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje: Decyzja z dnia [...] grudnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia od dnia 15 sierpnia 1997 r., której stwierdzenia nieważności domaga się strona, była przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. Wyrokiem z dnia 1 marca 2006 r. Sąd oddalił wniesione odwołanie. Nie została wniesiona apelacja i wyrok stał się prawomocny. Tym samym strona skorzystała z drogi odwoławczej przewidzianej w art. 36 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 7 poz. 25 ze zm.) m.in. dla decyzji o ustaniu ubezpieczenia. Ustawa ta nie reguluje trybu wzruszenia prawomocnych decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu i w art. 52 ust. 1 stanowi, że w sprawach w niej nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje ostateczne od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Kasę uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kpa. Ponieważ strona skorzystała z przewidzianej ustawą drogi odwoławczej przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, Kasa nie znajduje uzasadnienia dla wszczęcia postępowania w sprawie oraz stwierdzenia nieważności decyzji. Po rozpatrzeniu wniosku R. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] marca 2007 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał argumenty przytoczone w decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. podkreślając, że art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest przepisem szczególnym według którego stwierdzenie nieważności Sygn. akt IV SA/WA 998/07 decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu, następuje jedynie z urzędu. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł R. B. zarzucając naruszenie: - art. 156 § 1 pkt 2 i 3 kpa w związku z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 4 ze zm.), - art. 83a § 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podnosząc powyższe zarzuty wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] listopada 2006 r., stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi strona podnosi, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego był uzasadniony, gdyż decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa i dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną tj. decyzją z dnia [...] marca 1998 r. Nadto podnosi, że organ błędnie zinterpretował art. 83a § 2 ustawy systemowej w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przyjmując, że niemożliwe jest stwierdzenie nieważności decyzji w sytuacji, gdy w sprawie wniesiono odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (a taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie). Według skarżącego art. 83a § 2 jest przepisem kompetencyjnym, który upoważnia Prezesa KRUS, w sytuacjach tam wskazanych, do unieważnienia z urzędu określonych decyzji. W sytuacjach innych niż opisane, Prezes KRUS działa na wniosek. Nieuzasadniona jest, zdaniem skarżącego, interpretacja, że przepis art. 83a § 2 określa w sposób wyczerpujący sytuację, w których organ nie może orzekać o nieważności decyzji. Upoważnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wynika z art. 156 kpa, który stosuje się na mocy art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. art. 123 ustawy systemowej. Żaden przepis ustawy nie wyłącza możliwości wystąpienia przez ubezpieczonego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, nie ma tez przepisów zakazujących Sygn. akt IV SA/WA 998/07 rozpatrzenie takiego wniosku, a przepisem takim nie jest powołany przez organ art. 83a § 2 ustawy systemowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że skarżący skorzystał z prawa wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych i sąd odwołanie oddalił. W tych okolicznościach żądanie skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji nie mogło być uwzględnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] grudnia 2004 r. orzekającej o ustaniu ubezpieczenia społecznego. Decyzja z dnia [...] grudnia 2004 r. była poddana wcześniej kontroli Sądu. Skarżący wniósł bowiem odwołanie od tej decyzji do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. Wyrokiem z dnia 1 marca 2006 r. Sąd Okręgowy w B. VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie (sygn. VII 572/07). Tryb odwołania od decyzji Prezesa Kasy w sprawach ustania ubezpieczenia reguluje art. 36 ust 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) i z tej drogi odwoławczej skarżący skorzystał. Przepisy tej ustawy nie zawierają własnych regulacji dotyczących wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym, tj. w trybie wznowienia postępowania czy też stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis art. 52 ust. 1 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie odsyła do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 4 ze zm.). Zgodnie z art. 123 wyżej wskazanej ustawy, w sprawach uregulowanych przez tę ustawę, stosuje się przepisy kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem ustawy jest art. 83a. Został wprowadzony do ustawy nowelą z dnia 28 grudnia 2002 r. Jest to ustawa o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. Według ust. 2 art. 83a ustawy, decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach kpa. Z przepisu tego wynika, że w przeciwieństwie do wznowienia Sygn. akt IV SA/WA 998/07 postępowania, które może nastąpić zarówno na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, następuje jedynie z urzędu. Jest to więc uregulowanie wyraźnie inne od treści art. 157 § 2 kpa, który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Nie ma więc żadnych wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie organ był zobowiązany stosować przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie kpa. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 lutego 2003 r. w sprawie sygn. III KKO 18/01 OSNP 2004/5/91 wyraził pogląd, że przepis art. 83a jest szczególnym przepisem ustawy i jako taki wyłącza stosowanie przepisów kpa. W świetle tego szczególnego unormowania, skarżący nie ma legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, a ponadto wobec wniesienia odwołania do sądu, wszczęcie postępowania nieważnościowego jest niedopuszczalne. W tej sytuacji organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 2 kpa). Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze, przepis art. 83a, w ocenie Sądu, wyczerpująco reguluje sytuacje, w których organ może orzekać o nieważności decyzji. Dotyczy to wyłącznie decyzji od których nie zostało wniesione odwołanie do sądu. Inne rozumienie tego przepisu prowadziłoby do sytuacji, w której organ w postępowaniu nieważnościowym kontrolowałby decyzję poddaną już wcześniej kontroli sądu powszechnego. Zarzuty podniesione w skardze, a dotyczące wadliwości decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się strona, nie mogą być przedmiotem rozważań w tym postępowaniu, gdyż dotyczą innej decyzji niż zaskarżona. Jedynie na marginesie należy wskazać, że decyzja stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolnika nie jest wydawana w wyniku wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o podleganiu temu ubezpieczeniu, lecz w wyniku wszczęcia nowego postępowania, w którym organ ustalił, że osoba podlegająca ubezpieczeniu nie spełnia ustawowego wymagania tego ubezpieczenia. Orzecznictwo w tym zakresie jest jednolite (patrz wyrok SN z dnia 14 lipca 2005 r. sygn. II KK 295/04, OSNP 2006/7-8/118, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. III AUa 395/06, Lex 253485). Sygn. akt IV SA/WA 998/07 Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.