IV SA/Wa 999/17

Dnia 21 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odrzucić skargę. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z [...] maja 2017 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny wniosła M. M.. Skarżąca wniosła ponadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uniemożliwi skarżącej występowanie przed sądem oraz że w przypadku uwzględnienia skargi ochrona sądowa okaże się jedynie iluzoryczna. Ponadto niewstrzymanie decyzji spowoduje utratę prawa do świadczeń pomocy socjalnej i prawa do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadą przyjętą w art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania decyzji czy postanowienia. Natomiast w myśl art. 61 § 3 tej ustawy, po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeśli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z zestawienia treści art. 61 § 1 i § 3 p.p.s.a. wynika, że zasadą jest wykonalność decyzji ostatecznych, zaś ich wstrzymanie przez sąd administracyjny jest wyjątkiem, który zgodnie z powszechnie przyjętą reguła wykładni powinien podlegać wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Powyższy przepis p.p.s.a. zawiera dwie przesłanki warunkujące wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia, mianowicie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog tych przesłanek jest więc zamknięty. Na etapie rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji lub postanowienia Sąd nie bada zasadności samej skargi. Z treści powołanego art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że to strona, która żąda "ochrony tymczasowej" jest zobowiązana do wskazania przesłanek jej zastosowania. Oczywiście, na etapie rozpoznawania wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia sąd powinien wziąć pod rozwagę wszelkie okoliczności, jednak przyjęcie takiego poglądu nie może prowadzić do całkowitego zwolnienia strony z podania jakichkolwiek przyczyn mających uzasadniać wstrzymanie wykonania i w konsekwencji do przerzucania w całości ciężaru wskazania tych przesłanek na sąd administracyjny. Podkreślenia wymaga, że uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia nie stanowi wymogu formalnego, lecz jest materialnoprawną argumentacją wniosku. Dlatego treść uzasadnienia wniosku nie podlega badaniu pod względem formalnym i ewentualnemu wezwaniu do jego uzupełnienia, natomiast jest oceniana z punktu widzenia zasadności wniosku. Cudzoziemiec, którego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej uznano za niedopuszczalny jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja w powyższym przedmiocie stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia, od dnia, w którym decyzja ostateczna została cudzoziemcowi doręczona (art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach – Dz. U. z 2016 r. poz. 1990 ze zm.), opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez cudzoziemca ma jednak charakter dobrowolny. Jeśli tego nie uczyni w określonym terminie, zostanie wszczęte postępowanie w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu (art. 302 ust. 1 pkt 16 powołanej ustawy) i wydane rozstrzygnięcie. W aktualnym stanie prawnym niewykonanie obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wskazanym terminie nie stanowi bezpośredniej przesłanki do przymusowego wydalenia [jak przewidywał to art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573 ze zm.) w zw. z art. 48 ust. 3 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 ze zm.)], lecz jest podstawą do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (jak wynika z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach), która podlega przymusowemu wykonaniu (art. 329 tej samej ustawy). W podobnym kierunku wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w postanowieniach: z 9 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1384/14, z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 41/15, z 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OZ 310/15, z 21 maja 2015 r. sygn. akt II OZ 454/15 oraz z 16 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 552/15, z 14 czerwca 2016 r., II OZ 606/16 z 11 stycznia 2017 r., II OZ 1462/16, oraz postanowieniu z 5 kwietnia 2017 r., II OZ 355/17. Z kolei stanowisko przeciwne zostało zaprezentowane w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2015 r. sygn. akt II OZ 65/15 i z 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OZ 218/15. Sąd, rozpatrując wniosek w przedmiotowej sprawie, przychyla się do stanowiska, że decyzja z [...] maja 2017 r. o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny nie zawiera rozstrzygnięcia w postaci orzeczenia o wydaleniu skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a bezpośrednim jej skutkiem nie jest wydalenie skarżącej. W związku z takim stanem rzeczy nie dochodzi do ziszczenia podnoszonej w skardze potrzeby udzielania ochrony tymczasowej motywowanej koniecznością opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skutek taki nie jest bezpośrednio związane z wykonaniem zaskarżonej obecnie decyzji, lecz decyzji, która może zostać wydana w przyszłości. W tym miejscu należy dodać, że zgodnie z art. 331 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w przypadku gdy cudzoziemiec złożył skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie tego wniosku. Odnosząc się do kwestii utraty prawa do świadczeń pomocy socjalnej przysługujących cudzoziemcowi w okresie postępowania uchodźczego oraz utraty prawa do wykonywania pracy na terytorium RP należy wskazać, że stosownie do art. 74 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1836 ze zm.), pomocy socjalnej i opieki medycznej nie udziela się po upływie: (pkt 1) 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej zostało umorzone; (pkt 2) terminu wykonania obowiązku opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wydaniu decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej; (pkt 3) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w pozostałych przypadkach. Ustawa wiąże zatem utratę prawa do świadczenia z pomocy socjalnej z datą doręczenia decyzji ostatecznej. Wstrzymanie wykonania decyzji nie znosi skutku jej doręczenia, dlatego też nie ma ona wpływu na pozbawienie skarżącego pomocy socjalnej. Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 2 pkt 7 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 645 z późn. zm.), z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub będący małżonkiem, w imieniu którego został złożony taki wniosek, pod warunkiem posiadania zaświadczenia wydanego na podstawie art. 35 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zaświadczenie to potwierdza, że sprawa dotycząca udzielenia ochrony międzynarodowej nie została zakończona w terminie 6 miesięcy i opóźnienie nie nastąpiło z winy wnioskodawcy, oraz wskazuje się imię (imiona) i nazwisko cudzoziemca uprawnionego do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach i w trybie określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 35 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Zaświadczenie jest ważne do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej stanie się ostateczna (art. 35 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Zauważyć należy, że wstrzymanie wykonania decyzji nie przedłuża toczącego się postępowania administracyjnego, a zatem nie ma wpływu na datę ważności zaświadczenia. Powołane wyżej regulacje wskazują, że zarówno utrata prawa do pomocy socjalnej, jak i utrata ważności zaświadczenia uprawniającego do wykonywania pracy następuje z mocy prawa, punktem granicznym jest zaś zakończenie postępowania administracyjnego oraz upływ określonego terminu od doręczenia cudzoziemcowi ostatecznej decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która wskazuje jednoznacznie, że odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie ma więc wpływu na pozbawienie skarżącej pomocy socjalnej oraz możliwości wykonywania pracy, co powoduje, że jej wykonanie nie wywołuje skutków, które można by zakwalifikować według przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia WSA w Warszawie z 9 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 271/16, z 27 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 265/17 i IV SA/Wa 266/17; z 1 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 533/17; z 21 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1653/17; a także NSA z 11 czerwca 2015 r. sygn. II OZ 535/15; z 14 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 606/16; z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OZ 336/17; z 17 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 486/16; z 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II OZ 693/17 i sygn. akt II OZ 666/17; CBOSA). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.