IV SAB/Wa 102/19
WyrokWSA w Warszawie2019-10-11
Skład orzekający: Aneta Dąbrowska, Anita Wielopolska, Agnieszka Wąsikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Konsul Rzeczypospolitej Polskiej dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o wydanie polskiego paszportu, gdy strona odmówiła przedłożenia dodatkowych dokumentów, a organ zamiast wydać decyzję odmowną, pozostawił wniosek bez rozpoznania?Ratio decidendi
Konsul Rzeczypospolitej Polskiej dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o wydanie polskiego paszportu, ponieważ w sytuacji odmowy przedłożenia przez stronę dodatkowych dokumentów, organ powinien był wydać decyzję administracyjną o odmowie wydania paszportu, a nie pozostawić wniosek bez rozpoznania. Bezczynność ta nie miała jednak charakteru rażącego, gdyż wynikała z błędnej wykładni przepisów.Stan faktyczny
Strona złożyła wniosek o wydanie polskiego paszportu dla małoletnich dzieci. Konsul Rzeczypospolitej Polskiej wezwał do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty, czego strona odmówiła, powołując się na istniejące dokumenty i utrwaloną praktykę. Konsul pozostawił wniosek bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Konsul dopuścił się bezczynności, zobowiązując go do rozpoznania wniosku. Konsul wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie prawa przez WSA. WSA, działając w trybie autokontroli, uchylił swój poprzedni wyrok i ponownie rozpoznał sprawę, stwierdzając bezczynność Konsula, ale nie rażącą.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok w całości, zobowiązano Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] do rozpoznania wniosku E. O. z dnia 16 sierpnia 2018 r. o wydanie polskiego paszportu w terminie miesiąca, stwierdzono bezczynność Konsula, która nie miała charakteru rażącego, zasądzono zwrot kosztów postępowania sądowego od Konsula na rzecz E. O. i odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.) asesor WSA Agnieszka Wąsikowska protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi kasacyjnej Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SAB/Wa 102/19 w sprawie ze skargi E. O. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego I. O. na bezczynność Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wydanie polskiego paszportu 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. zobowiązuje Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] do rozpoznania wniosku E. O. z dnia 16 sierpnia 2018 r. o wydanie polskiego paszportu – w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 3. stwierdza, że Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w [...] dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w pkt 2. wyroku; 4. stwierdza, że bezczynność Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 5. zasądza od Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] na rzecz skarżącego E. O. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 6. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Pismem z dnia 9 grudnia 2018 roku (prezentata organu 10 grudnia 2018r.) skarżący I. O., działający w imieniu małoletnich dzieci M. O. i E. O., zam. [...], [...], reprezentowany przez adwokata L. P., wystąpił do tut Sądu ze skargą na bezczynność Konsula R.P. w [...] dotyczącą nie rozpatrzenia wniosku o wydanie paszportu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zwrócił się do Konsula o wydanie polskiego paszportu, który został przyjęty. Jednakże pismem z dnia 17 sierpnia 2018 r. skarżący został zobowiązany do jego uzupełniania w terminie 14 dni, poprzez załączenie nowych odpisów zupełnych aktów urodzenia małoletnich uzupełnionych o dane osobowe rodziców, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu paszportowego. Dla poparcia swojego stanowiska skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2014 r. (sygn. akt II OSK 364/14) oddalający skargę kasacyjną Ministra Spraw Zagranicznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2013 r. (sygn. akt IV SAB 137/13) zobowiązującego Konsula R.P. w [...] do rozpoznania wniosku o wydanie paszportu. Niezależnie od tego strona skarżąca zakwestionowała merytoryczną zasadność uzupełnienia wniosku paszportowego poprzez załączenie nowych odpisów zupełnych aktów urodzenia małoletnich dzieci uzupełnionych o dane osobowe rodziców. W jej ocenie za nieuzasadnione uznać należało żądanie przedstawienia nowych odpisów aktów urodzenia małoletnich zawierających dodatkowe dane ich rodziców albowiem z treści dotychczas złożonych dokumentów wynikało imię ojca oraz imię i nazwisko rodowe matki. Z kolei z treści odpisu zupełnego aktu małżeństwa rodziców wynikały ich pozostałe dane osobowe tożsame z okazanymi przez nich aktualnymi paszportami [...]. A nadto, wniosek paszportowy skarżącego złożony w tym samym czasie zostały przyjęty i zrealizowany. Brak pełnych danych osobowych rodziców małoletnich M.O. i E. O. nie stanowił zatem przeszkody do poświadczenia ich obywatelstwa polskiego oraz umiejscowienia ich aktu urodzenia. Niezależnie, jak podniósł skarżący, od lipca 2018 r. wnioski identycznej treści były przez ww organ realizowane. Dotyczy to kilku tysięcy wniosków z różnych okresów, co także uzasadnia powołanie się na utrwaloną praktykę w rozumieniu art. 8 § 1 i 2 k.p.a. Nadto skarżący wskazał, iż kwestia zasadności uzupełniania aktów stanu cywilnego o dodatkowe dane była już wyjaśniana przez MSW - Departament Spraw Obywatelskich (pismo z dnia [...] kwietnia 2012 r., [...]) w związku z licznymi nieprawidłowościami w Konsulacie R.P. w [...] i kontrolą działalności tej placówki. Zgodnie z tym stanowiskiem "w sytuacji, gdy przedłożony odpis aktu stanu cywilnego jest niekompletny tzn. nie zawiera wszystkich wymaganych prawem danych, np. danych dotyczących nazwiska rodowego rodziców, a z innych aktów stanu cywilnego lub rejestrów państwowych dane te wynikają, konsul winien wydać paszport". Stąd też stanowisko (bezczynność) Konsula stoi też w sprzeczności z wytycznymi organu nadzoru.
W dniu 9 listopada 2018 r. do organu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, nadane faksem, w którym pełnomocnik zgłosił swój udział w postępowaniu na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu w dniu 21 września 2018 r. i oświadczył, iż wnioskodawca nie uzupełni wniosków paszportowych. Pełnomocnik wezwał organ do nadania biegu wnioskom albo przesłania pisma o ich pozostawieniu bez rozpoznania bądź doręczenia uzasadnienia odmowy wydania dokumentów paszportowych w formie decyzji podlegających kontroli instancyjnej. Pełnomocnik skarżącego zakreślił organowi termin do udzielenia odpowiedzi do 15 listopada 2018 r. Pismo nadane faksem wpłynęło do organu również pocztą w dniu 20 listopada 2018 r. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 12 listopada 2018 r. złożył, za pośrednictwem Konsula RP w [...], ponaglenie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na bezczynność organu w obu sprawach o wydanie polskiego paszportu. Ponaglenie zostało oparte na art. 37 § 1 oraz art. 3 kpa. w zw. z art. 3, 6 i 42 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych.
Pismem z dnia 11 grudnia 2018 r. (wpływ do Konsula RP w [...] w dniu 31 grudnia 2018 r.) pełnomocnik skarżącego zwrócił się ponownie do organu powtarzając argumentacje zawartą w ponagleniu z dnia 12 listopada 2018 r. Do czasu złożenia skargi MSWiA nie rozpatrzył ponaglenia jak również przedmiotowy wniosek o wydanie paszportu nie został przez Konsula rozpoznany.
W odpowiedzi na skargę Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w pierwszej kolejności wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak możliwości jej wniesienia lub wniesienie po terminie a następnie gdyby powyższe nie zostało przez Sąd uwzględnione wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ stwierdził, iż z uwagi na treść art. 6 ust. 2 u.d.p. do postępowania przed konsulem, jako organem paszportowym, zastosowanie mają przepisy Prawa konsularnego. Tym samym w przypadku postępowań o wydanie dokumentu paszportowego powadzonych przed konsulem stronie nie przysługuje ponaglenie jako środek prawny określony w art. 37 k.p.a. Ponadto organ wyjaśnił, iż postępowania w sprawie wydania paszportu małoletniemu E. O. oraz małoletniej M. O. zostały zakończone pozostawieniem wniosków bez rozpoznania na podstawie art. 77 Prawa konsularnego, wskutek nieusunięcia braków wniosków o wydanie dokumentu paszportowego w zakreślonym czternastodniowym terminie - stosownie do pouczenia zawartego w wezwaniu z dnia 17 sierpnia 2018 r., doręczonym stronie w dniu 3 września 2018 r. Jednocześnie, Konsul RP w [...] wskazał skarżącemu i jego żonie, iż udzielenie im bezpośrednio odpowiedzi, a nie pełnomocnikowi wynika z treści art. 66 Prawa konsularnego.
Odnosząc się zarzutów merytorycznych organ wskazał, iż nie miał możliwości samodzielnego ustalenia danych objętych wezwaniem do uzupełnienia braków. Konsul RP ma dostęp do systemu Centralnej Ewidencji Wydanych i Unieważnionych Dokumentów Paszportowych (CEWiUDP) zawierającego m.in. dane osób, którym został już nadany numer PESEL, jednakże małoletni urodzony za granicą taką osoba nie jest. Dopiero po przedstawieniu odpisu aktu urodzenia zawierającego wszystkie wymagane dane możliwe jest złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL i powstanie odpowiedniego wpisu w systemach państwowych. Żądanie uzupełnienia wniosku w niniejszej sprawie miało więc uzasadnienie prawne w przepisach ustawy o ewidencji oraz p.a.s.c. Działanie Konsula RP w [...] mieściło się w zakresie uprawnień i obowiązków wynikających z Prawa konsularnego oraz u.d.p. wraz z rozporządzeniem. Zatem Konsul RP w [...], działając na podstawie art. 77 Prawa konsularnego, po nieskutecznym wezwaniu skarżącego do uzupełniania braków wniosku, zasadnie pozostawił sprawę bez rozpoznania, o czym strona została należycie pouczona w wezwaniu. W ocenie Konsula, nie było możliwe w tym przypadku wydanie decyzji o odmowie wydania paszportu, ponieważ przepisy mające zastosowanie w sprawie - tj. u.d.p. - nie przewidują instytucji odmowy wydania paszportu w innych przypadkach niż wskazane w art. 17 ust. 1 u.d.p.
Wyrokiem z 8 kwietnia 2019 r. sygn. akt: IV SA/Wa 102/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] do rozpoznania wniosku E. O. z dnia 16 sierpnia 2018r. o wydanie polskiego paszportu, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; stwierdził, iż Konsul RP w [...] dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia ww wniosku, przy czym bezczynność ta nie miała charakteru rażącego a także zasądził na rzecz skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.
Od wyroku tego organ - Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w [...], reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną, zarzucając jego wydanie z naruszeniem prawa polegające na:
- niezastosowanie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., na skutek przyjęcia przez Sąd, że w sprawie ma zastosowanie art. 52 § 4 p.p.s.a. - mimo uchylenia tego przepisu z dniem 1 czerwca 2017 r. i przyjęcie, że rolę środka określonego w tym przepisie spełniło pismo pełnomocnika skarżącego z 9 listopada 2018r., w którym żąda on decyzji i oświadcza że nie przedłoży dodatkowego dokumentu;
- niezastosowanie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., na skutek przyjęcia przez Sąd, że skarga została złożona w terminie określonym w art. 53 ust. 2 p.p.s.a., przy czym Sąd przyjął, iż termin ten wynosi 60 dni, podczas gdy w art. 53 ust.2 p.p.s.a. mowa jest o terminie trzydziestodniowym;
- niezastosowanie art.151 p.p.s.a., w zw. z art. 77 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. Prawo konsularne, na skutek pominięcia przez Sąd okoliczności, iż organ był uprawniony do pozostawienia wniosku bez rozpoznania;
- zastosowaniu art.149 § 1 p.p.s.a., w zw z art. 39 ust.1 i art. 17 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych i przyjęcie przez Sąd, iż w sytuacji niezłożenia dodatkowych dokumentów przez skarżącego organ jest zobowiązany do wydania decyzji odmawiającej wydanie paszportu polskiego, a nie wydając jej od listopada 2018r. pozostaje w bezczynności;
- zastosowaniu art.149 § 1 p.p.s.a., w zw § 9 zd. 2 oraz § 14 ust.1 zd. 1 zarządzenia Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 4 listopada 1985 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed konsulem, w sytuacji gdy wymienione zarządzenie zostało uchylone z dniem 1 listopada 2015 r. i tym samym nie mogło mieć zastosowania w niniejszym postępowaniu;
- niewłaściwe zastosowanie art.149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o dokumentach paszportowych poprzez zastosowanie wskazanego ww przepisu ustawy w brzmieniu uchylonym z dniem 1 listopada 2015 roku a w konsekwencji przyjęcie, iż do powyższych postępowań stosuje się przepisy ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów RP oraz ww zarządzenia - akty uchylone z dniem 1 listopada 2015 r. w wyniku wejścia w życie ustawy Prawo konsularne i jej niezastosowanie, w szczególności art. 77;
- niewłaściwe zastosowanie art.149 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia MInistra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 2010r. w sprawie dokumentów paszportowych wskutek przyjęcia, iż ww § 5 ust. 1 nie mógł stanowić podstawy do żądania uzupełnienia braków formalnych przedmiotowego wniosku, a jedynie mógł stanowić podstawę do żądania dalszych dokumentów wskutek już merytorycznej oceny wniosku.
W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinął poszczególne zarzuty skargi kasacyjnej, jednocześnie powielając w całości stanowisko co do meritum, zawarte w skardze na bezczynność organu.
Wobec powyższego, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 189 p.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie ww wyroku w całości i o odrzucenie skargi, ewentualnie na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 185 § 1 p.p.s.a., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Działając na podstawie art. 179a ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej - p.p.s.a.) WSA w Warszawie dokonał samokontroli i w pkt 1 uchylił ww wyrok, następnie zaś w kolejnych pkt 2,3,4,5, wydał tożsame w swej treści orzeczenie jak ww wymienione oraz dodatkowo w pkt 6 odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej, celem jej rozpoznania, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.
W niniejszej sprawie tut. Sąd Wojewódzki skorzystał ze szczególnego trybu autokontroli własnego wyroku, przewidzianego w ww. przepisie, uchylając na skutek skargi kasacyjnej organu, pierwotny wyrok z 8 kwietnia 2019 r. i rozpoznając na nowo sprawę w jej granicach. Przy czym, w ocenie Sądu, podniesione przez organ podstawy kasacyjne są jedynie w części uzasadnione tj. w zakresie, dotyczącym powołania przez Sąd nieaktualnego już, w dacie orzekania, stanu prawnego, a szczegółowo powołanego w ww skardze kasacyjnej Konsula RP w [...]. Z powyższego zatem, w sposób oczywisty wynika podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Zaskarżone orzeczenie jest bowiem wadliwe w tak dużym stopniu, że nie mogło zostać utrzymane w mocy (por. uzasadnienie projektu zmian, druk sejm. nr VII.1633).
Jednocześnie Sąd wskazuje, iż co do zasady, stanowisko Sądu nie uległo zmianie i jest tożsame jak wskazane w ww uchylonym wyroku, oczywiście obecnie wyrażone w oparciu o aktualnie obowiązującą regulację prawną, na gruncie obowiązujących przepisów.
Ocenie Sądu podlegała min. kwestia ewentualnego odrzucenia skargi. Należy wskazać, że uzasadnienie stanowiska organu administracji przemawiać by mogło - w przypadku jego podzielnia przez Sąd - co najwyżej za oddaleniem skargi, w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) nie zaś jej odrzuceniem, co mogłoby mieć miejsce gdyby istniały przeszkody dla rozpatrzenia skargi (patrz art. 58 §. 1 ustawy). Organ wywodził, że nie jest w bezczynności, gdyż strona nie dopełniła warunku (przedłożenie dodatkowego dokumentu) do czego była zobowiązana i jest to przeszkodą dla wydania paszportu. Gdyby twierdzenia organu w tym zakresie były trafne mogłoby to prowadzić do oddalenia skargi.
Dopuszczalność wniesienia skargi wynika z poniższych uwarunkowań. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1919), paszporty w Rzeczypospolitej Polskiej wydaje i odmawia ich wydania wojewoda, do którego wpłynął wniosek o wydanie dokumentu paszportowego, a za granicą - konsul. Art. 39 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy stanowi, że unieważnienie i odmowa wydania dokumentu paszportowego następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z art. 6 ust. 1 wskazanej ustawy wynika, że do postępowań w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149, 650, 1544 i 1629). Jednak art. 6 ust. 2 stanowi, iż do postępowań uregulowanych ustawą należących do właściwości konsula stosuje się przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1545 i 2361 oraz z 2018 r. poz. 398 i 1544). W Dziale III ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. Prawo konsularne uregulowane zostało postępowanie przed konsulem. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 K.p.a. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się również do postępowań w sprawach należących do właściwości polskich przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Należy także zauważyć, że w myśl art. 5 pkt 4 i 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z kognicji sądów administracyjnych wyłączone są tylko sprawy procedowania przed konsulem w kwestii wydawanych wiz (z wyjątkami wskazanymi w ustawie) i zezwoleń na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego. Wyklucza to przyjęcie, że przedmiotem skargi nie może być bezczynność konsula w kwestii wydania paszportu, gdzie sprawa jest załatwiana przez dokonanie czynności technicznej – wydanie paszportu bądź wydanie decyzji odmownej. Stąd bezczynność każdego organu (także konsula) może być w tym zakresie objęta skarga, w myśl art. 3 §. 2 pkt 8 w zw. z pkt 1 bądź 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec wyłączenia - co od zasady - stosowania procedury wskazanej w K.p.a. do postępowań przed konsulem, konieczne jest ustalenie, jaki tryb musi być wyczerpany przed wniesieniem skargi, w związku z wymaganiem wskazanym art. 52 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 52 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu obowiązującą w dniu składania skargi na bezczynność, tj. w dniu 19 grudnia 2018 r., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (§ 1). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (§ 3). W ocenie Sądu, z treści § 3 art. 52 p.p.s.a. można wyprowadzić wniosek, że w przypadku, gdy ustawa nie przewiduje w toku instancji administracyjnej środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, na akt lub czynność służy bezpośrednio skarga do sądu administracyjnego.
Oceniając z kolei merytorycznie zasadność skargi na bezczynność Sąd stwierdził, co następuje. Tryb wydawania dokumentów paszportowych reguluje, w związku z zakresem upoważnienia zawartego w ustawie o dokumentach paszportowych (art. 20 ust. 2 pkt 5), rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 2010 r. w sprawie dokumentów paszportowych (Dz.U. Nr 152, poz. 1026 ze zm.). Wypada podkreślić, że ustawodawca w ramach wskazanego upoważnienia nie delegował na wskazanego ministra uprawnienia do zmiany reguł postępowania wynikających z K.p.a., czy – odpowiednio - zarządzenia w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed konsulem. W świetle wskazanego rozporządzenia zakres dokumentów, jakie musi przedłożyć strona wraz z wnioskiem o wydanie paszportu, zakreśla §. 3 ust. 1. Przepis ten przesądza o wymaganiach formalnych, jakie dotyczą wniosku o wydanie paszportu. Z kolei zgodnie z art. 77 ustawy Prawo konsularne jeżeli wniosek nie czyni zadość innym wymogom ustalonym w przepisach prawa właściwych dla danej czynności lub nie załączono do niego niezbędnych dokumentów, konsul wzywa pisemnie składającego wniosek do usunięcia braków w terminie czternastu dni od daty wezwania, z pouczeniem, że nieusunięcie braków spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania.
Dla skontrolowania, czy wniesione podanie o wydanie paszportu czyni zadość wymaganiom wskazanym w §. 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie dokumentów paszportowych nie jest potrzebne prowadzenia żadnego postępowania wyjaśniającego, czy też ocena merytorycznej treści wniosku.
Z kolei odmienną rolę pełni norma § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie dokumentów paszportowych. Reguluje ona tryb postępowania, wskazując na zasadność żądania, jednakże ustalenie potrzeby żądania dalszych dokumentu musi być następstwem merytorycznej oceny wniosku bądź sięgnięcia do danych i informacji posiadanych przez organ wydający paszport czy też inne ograny administracji publicznej. Powyższe wyklucza przyjęcie za trafną koncepcji, jakoby żądanie przedłożenia przez stronę dodatkowo, np. odpisów zupełnych aktów urodzenia małoletnich dzieci uzupełnionych o dane osobowe rodziców, mogło stanowić element wstępnej oceny wniosku a brak takiego dokumentu mógł być traktowany, jako formalny. W sytuacji gdy strona odmówi, pomimo żądania organu, przedłożenia dokumentów, o których mowa w § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia, organ paszportowy powinien w drodze decyzji administracyjnej odmówić wydania paszportu (wyrok NSA IIOSK 364/14).
W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte wnioskiem strony. Nie kwestionowano, że załączono do niego dokumenty wymagane § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie dokumentów paszportowych. Gdy natomiast strona odmówiła przedłożenia żądanego dokumentu, który w ocenie organu był niezbędny jako warunek wydania paszportu, Konsul winien był orzec w drodze decyzji o odmowie jego wydania.
Odnosząc się do zarzutu bezczynności wskazać natomiast należy, że zgodnie z art. 58 ustawy Prawo konsularne konsul załatwia sprawę bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia wszczęcia postępowania (ust. 1). O okolicznościach powodujących konieczność przedłużenia terminu załatwienia sprawy konsul zawiadamia stronę, wyznaczając nowy termin załatwienia sprawy (ust. 2).
Jeżeli organ ocenia, że w sprawie zachodzą przesłanki do odmowy wydania paszportu z uwagi na nie przedłożenie określonego dokumentu, nie można uznać sprawy za złożoną a więc termin jej załatwienia nie powinien - w ocenie Sądu - przekroczyć trzydziestu dni od dnia wszczęcia postępowania.
Co nie jest sporne, ostatnie zdarzenie, które w ocenie Sądu mogło mieć znaczenie w sprawie, miało miejsce w dniu 17 sierpnia 2018 r. (wezwanie wnioskodawców do usunięcia braków). Od tego czasu, nie podejmując rozstrzygnięcia w sprawie, wobec stanowiska wnioskodawców wyrażonego w listopadzie 2018 r. (K), którzy ze swej strony nie widzą potrzeby przedłożenia dodatkowych dokumentów, organ pozostaje w bezczynności.
Bezczynność w sprawie nie miała natomiast charakteru rażącego. Wynikała bowiem z wadliwej wykładni regulacji normatywnych, zakreślających tryb wydawania paszportów. Organ błędnie uznał, jakoby - wobec nie przedłożenia przez stronę żądanego od niej dodatkowo dokumentu (aktu urodzenia dziecka zawierającego dane umożliwiające identyfikację rodziców) - wniosek mógł zostać pozostawiony bez rozpoznania, co istotnie - nie wymagałoby wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Wobec wskazanych wyżej uwarunkowań tj. konieczności dokonania przez konsula oceny, czy w konkretnych okolicznościach zachodzą przesłanki odmowy wydania paszportu, wobec nie przedłożenia przez wnioskodawcę żądanego dokumentu zawierającego dane umożliwiające identyfikację rodziców, wykracza poza granice niniejszej sprawy sądowej kwestia merytoryczna – czy w danym przypadku zachodziły przesłanki do wydania paszportu.
Skoro Konsul nie załatwiając sprawy przez wydanie paszportu bądź decyzji o odmowie jego wydania pozostaje w bezczynności, skargę należało uznać za uzasadnioną i stosownie do art. 149 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązać organ do rozpoznania wniosku poprzez wydanie stosownego orzeczenia procesowego (pkt 1 sentencji).
O kosztach orzeczono w pkt 4 sentencji na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i 2 tej ustawy.
Mając na uwadze okoliczności sprawy i zakres uwzględnienia przez Sąd skargi kasacyjnej wniesionej przez organ, Sąd odstąpił od obciążenia strony kosztami niniejszego postępowania prowadzonego w trybie at. 179 a ppsa.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło