IV SAB/Wa 108/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.) sędzia WSA Anita Wielopolska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. L. i J. G. na bezczynność [...] S.A. z siedzibą w [...] w przedmiocie wykonania decyzji oddala skargę. Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] ustalone zostało odszkodowanie za nieruchomość, przejętą na własność Skarbu Państwa w użytkowanie wieczyste [...] S.A., położoną w obrębie [...] w [...] w dzielnicy [...], oznaczoną jako dz. ew.[...] o pow. [...]ha i dz. ew. nr [...] o pow. [...]ha, objętą decyzją Wojewody [...] nr [...] znak: [...] z dnia [...] lipca 2014 r. o ustaleniu linii kolejowej dla inwestycji, pod nazwą "budowa, przebudowa i rozbudowa (modernizacja) linii kolejowej nr [...], na obszarze [...] na odcinku: szlak [...] oraz decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2014 r. znak [...], w wysokości [....] zł. A. L. oraz J. G. złożyli skargi na bezczynność [...] S.A. w W., w przedmiocie wykonania decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...], nakładającej obowiązek wypłaty skarżącym odszkodowania, ustalonego w ww. decyzji, tj.: a. na rzecz A.L. - kwoty [....] zł, b. na rzecz J. G. - kwoty [...] zł. Ponadto skarżący zarzucili naruszenie przez [...] S.A. w W. prawa materialnego w postaci art. 9z § 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 2117), polegające na jego błędnej wykładni skutkującej uznaniem, iż wypłata odszkodowania, określonego w ww. decyzji Wojewody [...], przy jej zaskarżeniu przez stronę postępowania, uzależniona jest od złożenia wniosku w tym zakresie przez właściciela nieruchomości wywłaszczanej także w przypadku, gdy odszkodowanie to stanowi przedmiot zajęcia hipotecznego i podlega wypłacie na rzecz wierzycieli hipotecznych właściciela nieruchomości wywłaszczanej, podczas gdy w takiej sytuacji ratio legis ww. przepisu uzasadnia wypłatę odszkodowań na wniosek podmiotów, uprawnionych do ich uzyskania (a więc wierzycieli hipotecznych) i na ich rzecz. Wskazując na powyższy zarzut skarżący wnieśli o zobowiązanie [...] S.A. w W. do dokonania czynności, polegających na wypłacie ustalonego w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] odszkodowania, tj. dokonania wypłaty wskazanych odszkodowań. W uzasadnieniu skarg skarżący wywodzili, że przedmiotowa nieruchomość jest przedmiotem współwłasności K. i A. małż. K. oraz A. S.. Współwłaściciel nieruchomości – A. S. jest dłużnikiem skarżących, którzy posiadają wierzytelności hipoteczne, obciążające jego udział we własności ww. nieruchomości. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący wystąpili do [...] S.A. w W., z wnioskiem o wypłatę na ich rzecz kwot odszkodowania, ustalonych ww. decyzją. W odpowiedzi na wezwanie, [...] S.A. w Warszawie pismami z dnia [...] lutego 2018 r. oraz [...] lutego 2018 r. odmówiła wypłaty świadczeń, z uwagi na fakt, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] nie stała się ostateczna, a to wskutek odwołań, złożonych od niej przez właścicieli nieruchomości – K. i A. małż. K. oraz A. S.. Spółka wskazała ponadto, iż zgodnie z art. 9z § 1 ustawy bezsporną kwotę odszkodowania wypłaca się jedynie na rzecz strony odwołującej się od decyzji, która złożyła wniosek o dokonanie takiej wypłaty, natomiast skarżący nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu prowadzonym przed Wojewodą [...], a zatem odszkodowanie może zostać wypłacone jedynie na wniosek właścicieli nieruchomości, tj. K. i A. małż. K. oraz A. S.. Wobec stanowiska podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, skarżący złożyli, pismem z dnia [...] marca 2018 r., ponaglenie, które pozostało bezskuteczne. Odwołując się do poglądów judykatury skarżący wywodzili, że czynność wypłaty odszkodowania, będącą realizacją ustawowego obowiązku, o którym mowa w art. 9z ustawy, należałoby zakwalifikować do "innych czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa" (vide szerzej J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi..., red. R. Hauser, M. Wierzbowski, s. 60-80)". Stronie odwołującej się od decyzji, ustalającej wysokość odszkodowania, na jej wniosek, wypłaca się kwotę określoną w tej decyzji. Wypłata tej kwoty nie ma wpływu na dalsze prowadzenie postępowania odwoławczego. Tymczasem Spółka niezasadnie uznaje, iż wypłata odszkodowania ustalonego w decyzji organu administracyjnego, która zostaje zaskarżona, może nastąpić tylko i wyłącznie na podstawie wniosku strony odwołującej się o dokonanie takiej wypłaty. Zdaniem Spółki, A. S. - współwłaściciel wywłaszczanej nieruchomości i strona postępowania przed Wojewodą [...], wprawdzie odwołał się od ww. decyzji organu ustalającego wysokość odszkodowania, jednakże nie złożył on wniosku w trybie art. 9z § 1 u.t.k., a zatem wypłata odszkodowania nie mogła zostać na tej podstawie zrealizowana. Podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania niezasadnie abstrahuje jednak od okoliczności, iż wypłata odszkodowania odpowiadającego prawu A. S. (udziałowi we współwłasności wywłaszczanej nieruchomości) ma nastąpić - co wynika expressis verbis z treści decyzji Wojewody [...] - nie na jego rzecz, a na rzecz jego wierzycieli hipotecznych, w tym skarżących. W tym zakresie bowiem prawo A. S. do uzyskania odszkodowania jest przedmiotem zajęć hipotecznych. Skarżący za bezprzedmiotowe (jak również sprzeczne z samą treścią ww. decyzji Wojewody [...]) uznali oczekiwanie A. S. wypłaty jemu odszkodowania na podstawie złożonego przez siebie wniosku w trybie art. 9z § 1 ustawy. W sytuacji zajęcia odszkodowania przyznanego właścicielowi w decyzji Wojewody [...] za wywłaszczenie jego nieruchomości w trybie ustawy o transporcie kolejowym, uprawnienie do złożenia wniosku o wypłatę bezspornej kwoty odszkodowania, przysługuje podmiotom, uprawnionym do otrzymania odszkodowania, a wiec wierzycielom hipotecznym właściciela wywłaszczanej nieruchomości. Skarżący na poparcie swoich wywodów odwołali się do przepisów K.p.c., regulujących kwestie zajęć wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym, tj. art. 902, w zw. z art. 887 § 1 zd. 1 K.p.c., wywodząc, że sam fakt zajęcia odszkodowania przysługującego co do zasady współwłaścicielowi nieruchomości (wierzytelności przysługującej właścicielowi względem [...] S.A.), uprawnia wierzycieli tego właściciela do realizacji uprawnień, które co do zasady przysługują właścicielowi nieruchomości, a ich dłużnikowi. A skoro tak, to wierzyciele ci mogą zrealizować uprawnienie swojego dłużnika, wynikające z art. 9z § 1 ustawy, polegające na złożeniu wniosku o wypłatę kwoty ustalonej w decyzji Wojewody [...], w sytuacji zaskarżenia tej decyzji przez stronę postępowania administracyjnego (właścicieli nieruchomości wywłaszczanej). W ocenie skarżących przyznanie powyższego uprawnienia wierzycielom hipotecznym właściciela wywłaszczanej nieruchomości odpowiada również zasadom logiki - skoro [...] S.A. zobowiązana jest wypłacić odszkodowanie tym wierzycielom, to ci wierzyciele winni mieć możliwość zwrócenia się do tego podmiotu o wypłatę świadczeń, która ma zostać dokonana na ich rzecz, co wynika wprost z treści decyzji Wojewody [...]. Zdaniem skarżących stanowisko [...] S.A. o konieczności złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania przez współwłaściciela nieruchomości (dłużnika hipotecznego A.S.) jest nieuzasadnione. A. S. nie posiada interesu w złożeniu takiego wniosku, gdyż przyznana kwota odszkodowania w całości przeznaczona będzie na spłatę jego wierzycieli hipotecznych, w tym skarżących, on sam nie uzyska z tego tytułu jakiegokolwiek świadczenia. Przyjęcie koncepcji Spółki oznaczałoby, że osoby uprawnione do uzyskania odszkodowania "zdane byłyby na łaskę swojego dłużnika" - od niego to bowiem miałoby zależeć, czy uzyskają oni bezsporną kwotę odszkodowania mimo zaskarżenia decyzji (jeśli, nie mając w tym żadnego interesu, złoży on wniosek o wypłatę), czy też nie (jeśli takiego wniosku nie złoży). To w prostej drodze może prowadzić do nadużyć ze strony właściciela-dłużnika, od którego zależy uzyskanie zaspokojenia przez jego wierzycieli. W tym kontekście skarżący wskazują, iż A. S. zwrócił się do nich z "propozycją nie do odrzucenia" zawarcia nieodpłatnej umowy cesji na jego rzecz połowy wartości wierzytelności przysługujących skarżącym, w zamian za "pomoc w uzyskaniu kwoty przyznanej decyzją Wojewody [...]", bowiem - jak określił to dłużnik - bez jego udziału żaden z wierzycieli nie uzyska jakiegokolwiek zaspokojenia z kwoty przyznanej tą decyzją przed uzyskaniem przez nią statusu ostateczności, a on sam jest w stanie tę wypłatę "zamrozić"... Skarżący uzyskali od pozostałych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości (K. i A. K.), którym również zostało w decyzji przyznane prawo do wypłaty odszkodowania, informacje, że pomimo złożenia przez nich wniosku o wypłatę odszkodowania, uzyskali odpowiedź odmowną od [...] S.A., bowiem wypłata jest uzależniona od wspólnego wniosku wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, a więc również od wniosku A.S.. W ocenie skarżących stanowisko [...] S.A. sprzeczne jest nie tylko z przepisami regulującymi postępowanie egzekucyjne (zajęcie wierzytelności), ale również z istotą art. 9z ust. 1 ustawy, który należy tłumaczyć w ten sposób, że umożliwia on uzyskanie bezspornej kwoty odszkodowania przez osobę uprawnioną do jej uzyskania, którą w niniejszej sprawie nie jest współwłaściciel nieruchomości A. S., a jego wierzyciele hipoteczni. Nadto skarżący wywodzili, że przy wykonaniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] a więc poprzedniej decyzji organu I instancji, ustalającej odszkodowanie w wysokości [...] zł, przez Spółkę przyjęte zostało analogiczne stanowisko do prezentowanego przez skarżących. W dwóch identycznych sytuacjach ww. podmiot dokonuje więc różnej oceny prawnej tego samego przepisu. W odpowiedzi, organ wniósł o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać wypada, iż złożona w sprawie niniejszej skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje bowiem regulacja art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Oznacza to, że w przypadku skarg na bezczynność w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, nie jest uzależnione od wniosku strony, ale równocześnie, skierowanie sprawy na rozprawę także nie może być automatycznym efektem złożenia wniosku w tym przedmiocie. Sąd wobec tego rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym mając na uwadze, że przyspieszyło to rozpatrzenie sprawy. Wskazać należy, że kontroli sądu w przypadku skarg na bezczynność, poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. W orzecznictwie sądowym oraz doktrynie prawniczej zgodnie przyjmuje się, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. J. Woś, wyd. LexisNexis, Warszawa 2009 r., s. 103). Wnioski skargi, złożonej przez A. L. i J. G. okazały się niezasadne. Kwestią sporną w sprawie jest wykładnia art. 9z ust. 1 powoływanej wcześniej ustawy o ustawy o transporcie kolejowym. Zgodnie tym przepisem, stronie odwołującej się od decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, na jej wniosek, wypłaca się kwotę określoną w tej decyzji, a wypłata tej kwoty nie ma wpływu na prowadzone postępowanie odwoławcze. Przywołany przepis stanowi wyjątek od zasady, że wykonalne są jedynie decyzje ostateczne. Z literalnej wykładni przepisu wynika prawo do wypłaty odszkodowania przed uzyskaniem przez decyzję przymiotu ostateczności tylko i wyłącznie na rzecz stron, które odwołują się od decyzji odszkodowawczej. Biorąc pod uwagę, że taka konstrukcja, która została ujęta w przywołanym przepisie, stanowi wyjątek od zasady wykonalności decyzji ostatecznych, podobnie jak np. instytucja rygoru natychmiastowej wykonalności, nie jest możliwe jego rozszerzające wykładanie. Ponadto przyjęcie odmiennego poglądu powodowałoby konieczność uznania, że dalszemu ograniczeniu, niż wyjątkowo przewidział to ustawodawca, podlega zasada wykonalności decyzji ostatecznych. Za niezasadne należy zatem uznać stanowisko skarżących, odwołujące się do funkcjonalnej wykładni art. 9z ust. 1 ustawy, co do konieczności wypłaty odszkodowania na rzecz wierzycieli hipotecznych, którzy nie odwołali się od decyzji ustalającej odszkodowanie. Nie sposób zatem podzielić wywodów, dotyczących oceny ratio legis art. 9z ust. 1 ustawy i podstaw do domniemywania, że możliwa jest wypłata odszkodowania na rzecz podmiotów, o których w tym przepisie nie ma mowy. Odnosząc się do stanu faktycznego wskazać należy, że skarżący wskazują, że wykonują prawa dłużnika A. S., z uwagi na to, że są wierzycielami hipotecznymi, odwołując się do art. 902, w zw. z art. 887 § 1 zd. 1 K.p.c. z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika. Przepis art. 887 § 2 K.p.c., zawarty jest w Dziale II "Egzekucja z wynagrodzenia za pracę" i reguluje powództwo wierzyciela egzekwującego przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności. Z istoty tej substytucji wynika, że powód (wierzyciel egzekwujący) nie może domagać się w takim procesie od pozwanego zasądzenia roszczenia do swoich rąk, lecz może żądać zasądzenia takiego roszczenia wyłącznie na rzecz dłużnika egzekwowanego. Specyfika tego powództwa polega na tym, że na skutek zajęcia dochodzi do podstawienia wierzyciela egzekwującego we wszystkie prawa i roszczenia jego dłużnika. W rozpatrywanej sprawie, biorąc pod uwagę jej stan faktyczny, nie można zasadnie wywodzić, że skarżący weszli w sprawę dłużnika. Abstrahując od tego, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z inną materią niż egzekucja z wynagrodzenia za pracę i innej dziedziny prawa (co podważa przekonanie, że art. 887 § 1 zd. 1 K.p.c. z mocy samego zajęcia rodzi uniwersalną podstawę do zastępowania wierzyciela we wszelkiego rodzaju postępowaniach, w tym administracyjnych), należy wskazać, że skarżący nie wnieśli odwołań od przedmiotowej decyzji Wojewody [...], zgodnie z art. 9z ustawy, a wierzyciel, który wniósł odwołanie do tej decyzji, nie wystosował wniosku o dokonanie wypłaty odszkodowania (który – razem z odwołaniem stanowi łączny warunek wypłaty odszkodowania). Nie uruchomione zostało zatem odnośne postępowanie. Brak zainicjowania postępowania odwoławczego, warunkującego wcześniejszą wypłatę odszkodowania implikuje uznanie, że skarga dotycząca bezczynności jest niezasada. Działanie organu było bowiem uwarunkowane złożeniem odwołań, zgodnie z art. 9z ustawy. Powyższe dało podstawę do wydania wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a., tj. oddalenia skargi.