IV SAB/Wa 139/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 31.10.2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 139/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Prokuratora Generalnego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. B. w piśmie z dnia 27 maja 2017 r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 24 akt sądowych). Do wniosku załączył wypełniony, urzędowy formularz PPF. W większości rubryk formularza wniosku z dnia 27 maja 2017 r., przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym: nr 6 - oświadczenie o stanie rodzinnym; nr 7.2.1. - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, nr 7.2.2. - papiery wartościowe i inne prawa majątkowe i nr 8 – stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), skarżący wpisał "nie dotyczy". W rubryce nr 10 formularza wniosku podał, że osiąga dochód z emerytury w wysokości 1.070 zł miesięcznie. W rubrykach przeznaczonych na oświadczenie majątku nieruchomym podał, że posiada dom o powierzchni 90 m2 (w tym mieszkanie o powierzchni około 12 m2), a także nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha, która jest obsiewana zbożem, ale obecnie jest zalana z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Oświadczył ponadto (rubryka nr 7.2.3.), że ma bardzo duże wierzytelności, które są przedmiotem postępowań sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie pracuje nigdzie zawodowo, nie ma żadnych dochodów i z tego względu nie wypełnia zeznań podatkowych. Wskazał, że jak dotąd komornicy masowo umarzali postępowania egzekucyjne, jednakże inne nadal – zupełnie niesłusznie – prowadzą. Dalej podał, że nigdy nie dostał żadnych zapomóg. Stwierdził, że wydatki ma, jak każdy, na średnim poziomie utrzymania, zaś wydatki na skutek powodzi w 2010 r. są ogromne. Nadmienił, że nie był ubezpieczony od 2004 r., a leki kupował bez recepty. Wskazał, że obecnie jest ubezpieczony i przeznacza część emerytury na leki. Oświadczył, że płaci rachunki za energię elektryczną, ma własne szambo, wodę z własnej studni i własny opał. Podał również, że ma ogromne zadłużenie, ponieważ pożyczał pieniądze od osób prywatnych w ten sposób, że pożyczając od jednego oddawał drugiemu, a zadłużenie rosło. Obecnie oddaje symboliczne kwoty. Jak stwierdził, z powodu fikcyjnych sądów cywilnych ma inne spore zadłużenie, z tym że nie wiadomo, kto komu i ile jest winien. Ponieważ oświadczenie z dnia 27 maja 2017 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 12 lipca 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan rodzinny i majątkowy, to jest do nadesłania: a) wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) kopii dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez niego emerytury; c) kopii dokumentu (dokumentów) potwierdzającego prowadzenie wobec niego egzekucji (np. zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu nieruchomości, postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego); d) kopii dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez niego na rachunki za energię elektryczną; e) kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok; f) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 7 sierpnia 2017 r. Z. B. oświadczył, że nie ma rachunków bankowych. Stwierdził, że organ nie pobiera podatku gruntowego. Podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, natomiast zaświadczenie jest odpłatne. Poza tym, informacje, o których mowa w pkt f) wezwania, są chronione prawem. Do pisma skarżący dołączył kopię pocztowego przekazu pieniężnego emerytury z lipca bieżącego roku na kwotę 762,92 zł, kopie potwierdzeń wpłat należności za energię elektryczną (po 13,87 zł) z marca, kwietnia i maja bieżącego roku, kopię zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. o wszczęciu przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 26 września 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 139/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego, oświadczenie strony o sytuacji finansowej jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie. W uzasadnieniu zarzucił referendarzowi sądowemu stronniczość i niezrozumienie istoty sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w większości rubryk formularza wniosku przeznaczonych na oświadczenie o stanie rodzinnym i majątku, wpisał "nie dotyczy". Tylko w rubrykach przeznaczonych na oświadczenie o majtku nieruchomym wymienił dom o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,56 ha, a ponadto wskazał (w rubryce nr 7.2.3.), że ma "bardzo duże" wierzytelności. W rubryce nr 10 formularza wniosku podał wprawdzie źródło dochodu w postaci emerytury, jednakże należy podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy, zarówno wnioskodawcy, jak i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz zweryfikowania wiarygodności informacji podanych w tym zakresie, w piśmie z dnia 12 lipca 2017 r. zobowiązano go m.in. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej oraz kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok. Skarżący nie nadesłał żadnego z wymienionych dokumentów. Odnosząc się do wezwania do nadesłania kopii decyzji określającej łączną wysokość zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego, skarżący stwierdził, że organ nie pobiera takiego podatku, co nie może być uznane za przekonujące usprawiedliwienie zaniechania strony, chociażby w kontekście informacji podanych w rubryce nr 7.1 formularza wniosku, z których wynika, że w skład majątku nieruchomego strony wchodzi dom o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,58 ha. Zobowiązanie do nadesłania dokumentu pozwalającego zweryfikować, jakim majątkiem nieruchomym dysponuje skarżący, referendarz sądowy trafnie uzasadnił okolicznościami, powołanymi w uzasadnieniach postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SAB/Kr 16/17 i z dnia 21 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 106/16 – w których wskazano m.in., że w latach ubiegłych Z. B. wykazywał majątek nieruchomy w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 7,27 ha i domu o powierzchni 110 m2, a także, powołując się na postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. (Km [...]) – w którym podano, że skarżący był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości [...], dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] prowadzi księgi wieczyste nr [...] i KW [...], jak również był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] (nr działki [...], [...]). Odpowiadając na wezwanie w zakresie obejmującym nadesłanie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej, skarżący stwierdził natomiast, że zaświadczenie takie jest odpłatne, a ponadto żądane informacje są chronione prawem. Wnioskodawca nie wykazał, aby podjął próbę uzyskania żądanego zaświadczenia, chociaż z treści przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na nim spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1827 ze zm.), wydanie zaświadczenia w sprawach świadczeń socjalnych oraz w sprawach załatwianych na podstawie przepisów o pomocy społecznej, przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przepisów o zatrudnieniu socjalnym oraz przepisów o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nie podlega opłacie skarbowej – co prawidłowo podniósł referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem Sądu, prawidłowo stwierdził referendarz sądowy, że postawa skarżącego, który przedstawia niepełne i nieprecyzyjne dane o stanie majątkowym i rodzinnym, a następnie nie wykonuje należycie wezwania mającego na celu uzupełnienie i sprecyzowanie podanych informacji, uniemożliwia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nienależyte wykonanie przez skarżącego wezwania z dnia 12 lipca 2017 r. uniemożliwiło bowiem weryfikację jego oświadczenia z dnia 27 maja 2017 r. oraz ustalenie, jakie są jego rzeczywiste możliwości płatnicze. Należy wskazać, że na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.