IV SAB/Wa 140/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi H. Z. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. w przedmiocie przeliczenia emerytury postanawia: oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. W piśmie z dnia 25 marca 2014 r. H. Z. wniosła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. w przedmiocie przeliczenia emerytury. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r. odrzucił powyższą skargę jako niepodlegającą kognicji sądowoadministracyjnej. W piśmie z dnia 22 lipca 2014 r. skarżąca zamieściła wniosek o przyznanie prawa pomocy, składając go następnie w dniu 8 sierpnia 2014 r. na urzędowym formularzu i wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego celem sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 3 lipca 2014 r. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 października 2014 r., którym zwolniono skarżącą od kosztów sądowych oraz oddalono wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. Od powyższego postanowienia skarżąca, w piśmie z dnia 25 października 2014 r., wniosła sprzeciw, w którym podtrzymała wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. Na skutek wniesionego sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, stosownie do regulacji art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, w pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i wskazać, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sprawa, w której skarżąca wniosła skargę, mieści się w tej właśnie kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie, w związku z tym skarżąca jest w tej sprawie zwolniona z mocy ustawy z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza, że koszty te obciążają budżet państwa, a jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Skoro zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w tej sprawie następuje ex lege, to niedopuszczalne jest rozstrzyganie w tym zakresie przez sąd. Jednocześnie wyjaśnić należy, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wnioskiem wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne, wobec tego nie mógł mieć zastosowania art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 64 § 3 tej ustawy. Nie ma zatem podstaw do orzekania w przedmiocie przyznania (bądź odmowy) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ w niniejszej sprawie skarżącej przysługuje zwolnienie ustawowe z obowiązku ich ponoszenia i skarżąca nie musi uiszczać w tej sprawie żadnych opłat sądowych. Powyższe czyni bezprzedmiotowym zgłoszone żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Przechodząc do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, stwierdzić należy, że wniosek w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Niezależnie od stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej podnoszonych we wniosku, w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia, czy w tej sprawie dopuszczalne jest ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika będącego doradcą podatkowym. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika określa m. in. art. 245 § 3 powołanej ustawy, który w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy interpretować w powiązaniu z art. 175 § § 1 wymienionej ustawy, ponieważ skarżąca żąda ustanowienia doradcy podatkowego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 3 lipca 2014 r. odrzucającego skargę w sprawie dotyczącej przeliczenia emerytury, a więc w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z tego względu merytoryczne rozpoznanie wniosku poprzedzone być musi ustaleniem, czy w niniejszej sprawie skarga kasacyjna może być skutecznie sporządzona przez doradcę podatkowego, a zatem czy dopuszczalne jest ustanowienie przez Sąd w ramach prawa pomocy doradcy podatkowego. Pełnomocnikiem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, poza osobami wprost wymienionymi w art. 35 § 1 powołanej ustawy, mogą być także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Do takich przepisów szczególnych należy art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2011 r. Nr 41, poz. 213 z późn. zm.) uprawniający doradcę podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. Oznacza to, że doradca podatkowy może być pełnomocnikiem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym wyłącznie w sprawach wyżej wymienionych. Odnosi się to do doradcy podatkowego jako pełnomocnika w postępowaniu sądowym zarówno z wyboru, jak i ustanowionego w ramach przyznania prawa pomocy. Przepisy określające, kto może być pełnomocnikiem strony mają charakter bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, że ani strona, ani Sąd nie mogą ustanowić pełnomocnikiem osoby, która nie ma zdolności bycia pełnomocnikiem w postępowaniu sądowym. Ustanowienie pełnomocnikiem osoby, która pełnomocnikiem być nie może i działanie tej osoby w postępowaniu sądowym powoduje skutek, że strona nie jest należycie reprezentowana, gdyż pełnomocnik strony nie jest należycie umocowany (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 223/10 – dostępny na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Art. 175 § 3 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi korespondujący z art. 41 ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym, pozwala na sporządzenie skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego jedynie w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. Z tego wynika, że doradca podatkowy jest uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika strony jedynie w ograniczonym zakresie, a mianowicie w sprawach dotyczących obowiązków podatkowych i celnych oraz w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którego przedmiotem jest przymusowe wykonanie należności pieniężnych o charakterze podatkowym lub celnym. Należy zatem ustalić, czym charakteryzują się sprawy obowiązków podatkowych. Definicję obowiązku podatkowego zawiera art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.). Zgodnie z tą definicją obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach. Na gruncie art. 175 § 3 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako obowiązek podatkowy należy rozumieć uniwersalny obowiązek podatkowy, to jest obowiązek dotyczący wszystkich podatników wszystkich podatków. Zatem ustanowienie pełnomocnikiem w ramach prawa pomocy doradcy podatkowego może nastąpić wyłącznie w tych kategoriach spraw, w których są oni uprawnieni do wykonywania zastępstwa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiot niniejszej sprawy dotyczy przeliczenia emerytury, a więc nie jest to sprawa dotycząca obowiązków podatkowych w rozumieniu art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o doradztwie podatkowym. Oznacza to, że w tej sprawie doradca podatkowy nie jest uprawniony do występowania w postępowaniu sądowym w charakterze pełnomocnika i nie może podejmować czynności procesowych w imieniu skarżącej, bowiem doradca podatkowy nie posiada zdolności postulacyjnej w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych, w tym również przeliczenia emerytury, gdyż ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.), nie ma cech ustawy podatkowej. W konsekwencji, skoro doradca podatkowy nie może być pełnomocnikiem strony w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ustanowienia którego skarżąca konsekwentnie się domaga, to brak jest podstaw do merytorycznej oceny jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia faktyczne i prawne stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie doradca podatkowy nie posiada zdolności postulacyjnej, a skoro tak, to na mocy art. 245 § 3 a contrario w zw. z art. 175 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w zw. z art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, przy czym orzekając w oparciu o powołane przepisy, Sąd nie badał sytuacji finansowej skarżącej i jej możliwości płatniczych.