IV SAB/Wa 148/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Joanna Dziedzic-Bukowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. H. na przewlekłość postępowania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przeliczenie renty postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. M. H. (dalej "skarżąca", "wnioskodawczyni") wnioskiem z dnia 13 września 2013 r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Z nadesłanego w dniu 18 października 2013 r. formularza PPF wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Dochody dwuosobowej rodziny stanowią świadczenie emerytalne skarżącej w wysokości 879,41 zł netto miesięcznie oraz renta jej męża J. H. w wysokości 1091,39 zł netto miesięcznie. Od października br. żadne z trójki dzieci skarżącej nie prowadzi już z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Według oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 formularza wniosku skarżąca nie posiada żadnego majątku, żadnych nieruchomości ani zasobów pieniężnych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą przewlekle chorą, wydaje duże środki na leczenie. Skarżąca zmuszona jest we własnym zakresie pokrywać koszty specjalistycznych badań, które nie są refundowane. Koszt takich badań to kwota od 1.500 do 2.000 zł, przy czym skarżąca musi je wykonywać od 3 do 2 razy w roku. Skarżąca zobowiązana jest ponadto do pokrywania we własnym zakresie kosztów anestezjologa (ok. 200 zł) potrzebnego do wykonywania tych badań. Ostatecznie skarżąca wskazał, że koszt specjalistycznego leczenia pochłania w całości jej miesięczne dochody. Pozostałe koszty bieżącego utrzymania pokrywane są przez męża skarżącej z otrzymywanej przez niego renty. Ponieważ oświadczenie skarżącej z dnia 14 października 2013 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 28 października 2013 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2. do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącą i jej męża świadczeń rentowych i emerytalnych, 3. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie koszty ponosi na wynajem domu, w którym mieszka oraz wyjaśniającego, dlaczego nie mieszka już w domu córki, w którym wraz z mężem mieszkała i czy dom córki aktualnie jest zamieszkiwany, 4. do nadesłania udokumentowanego spisu wydatków ponoszonych na codzienne, niezbędne utrzymanie. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone mężowi skarżącej w dniu 8 listopada 2013 r. (k. 38 akt sądowych). Termin do wykonania wezwania Sądu upłynął zatem w dniu 22 listopada 2013 r. Skarżąca w dniu 14 listopada 2013 r. nadesłała pismo, w którym oświadczyła, że wraz z mężem nie posiadają rachunków i kont bankowych. Wnioskodawczyni przedłożyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] października 2013 r. potwierdzającą bieżącą wysokość otrzymywanego przez nią świadczenia emerytalnego (879,41 zł netto miesięcznie). Wnioskodawczyni nadesłała również przekaz pocztowy potwierdzenia wypłaty na rzecz J. H. renty w wysokości 1091, 39 zł. Wnioskodawczyni informując Sąd, że nie korzysta z mieszkania córki nie wskazała jednocześnie, na jakiej podstawie prawnej użytkuje dom, w którym aktualnie przebywa i czy z tego tytułu ponosi jakiekolwiek opłaty. Odnosząc się do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazania wysokości miesięcznych kosztów leczenia skarżąca podniosła, że leczenie zdiagnozowanego u niej schorzenia objęte jest tajemnicą medyczną, z tego też względu nie jest zobowiązana do ujawniania Sądowi informacji w tym zakresie. Dodatkowo skarżąca wskazała, że odmówiono jej refundacji leku, którego koszt miesięcznie przekracza 300 zł. Wnioskodawczyni poinformowała jednocześnie, że koszty zakupu węgla i drewna opałowego nie jest są jej znane, gdyż tych kosztów ona osobiście nie ponosi. Skarżąca nie wskazała jednak osoby, która w tych kosztach partycypuje. Co do kosztów bieżącego utrzymania skarżąca podniosła, że nie posiada żadnych dokumentów w tym zakresie. Rozpatrując wniosek stwierdzono, co następuje: W postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały wyjaśnione podstawowe okoliczności dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącą, a które nadal pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez nią wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jej sytuacji materialno – bytowej. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony zarówno referendarza sądowego jak i Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości lub są rozbieżne z posiadanymi już przez Sąd, albo po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. W niniejszej sprawie skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Warunkiem przyznania prawa pomocy w powyżej wskazanym zakresie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. jest wykazanie braku możliwości poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania. Nieudzielanie wymaganych informacji powoduje, iż brak jest możliwości ustalenia, czy skarżąca spełnia tę przesłankę. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona pomimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji – do czego ma oczywiście prawo, musi się przez to liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Jak wskazano powyżej, referendarz sądowy uznał zawarte w urzędowym formularzu PPF z dnia 14 października 2013 r. oświadczenie skarżącej za niewystarczające dla dokonania oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Przedłożenie przez skarżącą żądanych dokumentów i oświadczeń pozwoliłoby nie tylko na weryfikację dochodów wskazanych przez nią w rubryce 10 formularza PPF ale także potwierdziłoby ewentualną, trudną sytuację materialną, w jakiej skarżąca się znajduje. Wezwanie z dnia 28 października 2013 r. obejmowało dokumenty i oświadczenia pozwalające zweryfikować wiarygodność oświadczeń strony zawartych w formularzu wniosku z dnia 14 października 2013 r. Określenie aktualnej, pełnej wysokości ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych zarówno z bieżącym utrzymaniem jak i specjalistycznym leczeniem pozwoliłyby ustalić rzeczywistą wysokość ewentualnych środków, które pozostają w budżecie domowym dwuosobowej rodziny. Potrzeba ustalenia tych okoliczności okazuje się szczególnie aktualna, gdy weźmie się pod uwagę relację podanej w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokości dochodu gospodarstwa domowego do wskazywanej przez stronę wielkość tylko niektórych spośród niezbędnych wydatków dwuosobowej rodziny. Ponadto wnioskodawczyni deklaruje, że nie posiada własnego mieszkania, co może oznaczać, że mieszka w wynajmowanym domu, a to z kolei może dodatkowo, znacząco zwiększać kwotę niezbędnych wydatków w budżecie domowym. Ustaleniu relacji miesięcznych wpływów do budżetu domowego do wysokości jej niezbędnych obciążeń służyło m.in. zobowiązanie skarżącej do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na wynajem i utrzymanie domu. Skarżąca w tym zakresie nie udzieliła wystarczającej odpowiedzi, wskazała jedynie, że nie jest zobowiązana do gromadzenia paragonów ze sklepu. O ile można zgodzić się ze skarżącą, że nie ma ona obowiązku gromadzenia faktur potwierdzających codzienne wydatki, o tyle należy uznać, że dbając o swoje interesy powinna ona gromadzić faktury miesięcznych opłat, chociażby z tytułu energii elektrycznej, gazu, czy wywozu nieczystości. Co do potwierdzenia codziennych wydatków za odpowiadające wymogom wezwania z dnia 28 października 2013 r. mogło zostać uznane złożenie przez skarżącą w tym względzie stosownych oświadczeń. Skarżąca tego jednak nie uczyniła. Należy wreszcie podkreślić, że mając na uwadze wykazany w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku stan zdrowia skarżącej i jej męża, stronie wyznaczono dwa tygodnie na wykonanie wezwania z dnia 28 października 2013 r. Należyte wykonanie przedmiotowego wezwania nie powinno zatem łączyć się z nadmiernymi trudnościami. Wnioskodawczyni na skierowane do niej w dniu 28 października 2013 r. wezwanie nie udzieliła wystarczającej odpowiedzi. Stwierdzić zatem należało, iż nie przedstawiła ona istotnych dla oceny wniosku informacji, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Okoliczności te powodują ostatecznie, iż brak jest podstaw aby przyjąć, że wnioskodawczyni uprawdopodobniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Na marginesie należy podkreślić, że wbrew twierdzeniu wnioskodawczyni, wezwanie jej do uzupełniania wniosku o niezbędne oświadczenia i dokumenty źródłowe znajduje oparcie w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, tj. art. 255 P.p.s.a., a także w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r., Nr 227, poz. 2245), zawierającym przykładowe wyliczenie dokumentów źródłowych, które w przypadkach budzących wątpliwości, mogą potwierdzać dane o majątku i dochodach wnioskodawcy. Treść obu wskazanych przepisów powołano w pouczeniu zamieszczonym pod wezwaniem z dnia 28 października 2013 r. Konkludując należy stwierdzić, że nie nadsyłając wymienionych wyżej dokumentów źródłowych i oświadczeń, skarżąca odstąpiła od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, w sposób określony w wezwaniu z dnia 28 października 2013 r. Tym samym uniemożliwiła dokonanie oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, co wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.